Elbasy Nursultan Nazarbaev «Zamanalar aýysyp, dúnıe dıdary ózgerse de, halqymyzdyń Abaıǵa kóńili aınymaıdy, qaıta ýaqyt ótken saıyn onyń ulylyǵynyń tyń qyrlaryn ashyp, jańa syrlaryna qanyǵa túsedi. Abaı óziniń týǵan halqymen máńgi-baqı birge jasaıdy, ǵasyrlar boıy qazaq elin, qazaǵyn bıikterge, asqar asýlarǵa shaqyra beredi», dep jazǵan edi.
Keıingi kezde el basyndaǵy azamattar rýhanııatqa erekshe kóńil bóle bastady. Ol da jaqsylyqtyń nyshany. Sondyqtan Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» jáne Memleket basshysynyń búgin biz jappaı oqyp jatqan «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalalary rýhanı ómirimizdegi eleýli qubylystar dep baǵalaımyn.
Prezıdentimiz bul maqalasynda Abaıdy álemdik deńgeıdegi uly qaıratker, ulttyq bolmysymyzdyń úlgisi, memleket isiniń múddelesi, jańa qoǵamnyń janashyry, álemdik mádenıettiń taý tulǵasy retinde baǵalap, Abaı sóziniń búgingi zamanymyz úshin de kókeıkestiligi, Abaı shyǵarmalarynan alatyn taǵylym jóninde de tereń oı bólisedi. Qalyń eldi, ultty Abaısha súıýge shaqyrady. О́z tilińdi de, ózge tildi de tereń bilý kerektigine toqtalady. Egemendigimizdi nyǵaıtýǵa, memlekettigimizdi syılaýǵa, eldiń birligin saqtaýǵa, zańnyń ústemdigin qamtamasyz etýge, ádiletti qoǵam ornatýǵa, halyqtyń únine qulaq túrip otyrýǵa, adamdy mártebesine qarap emes, eńbegine qarap baǵalaýǵa, tatýlyq pen birlikti berik saqtaýǵa erekshe mán beredi. Maqalanyń ereksheligi de osynda.
Prezıdent Abaıdy óz zamanyndaǵy iskerliktiń uıytqysy, eńbekqorlyqtyń motıvatory retinde, qazaq topyraǵynan shyqqan álemdik deńgeıdegi kemeńger retinde tanıdy. Abaıdyń molshyldyq bolmysyna, tereń fılosofııasyna, qazaq mádenıetindegi ornyna aıryqsha toqtalyp ótedi.
Keleshekte qoǵamnyń kóshin bastaıtyn jastarǵa da maqalada erekshe mán beredi. Iá, rasynda da, keıingi kezde bılikke, bıliktegi basshylyqqa jańa býyn jastar kele bastady. Muny men óz basym durys prosess dep esepteımin. Deı turǵanmen, solardyń ózi halqyn súıetinder, memlekettiń múddesin kózdeıtinder, ultynyń tilin, tarıhyn, ádet-ǵurpyn, salt-dástúrin, mádenıetin, ónerin jetik biletinder, baǵalaı alatyndar bolsa eken dep tileımiz. Aıtyp-aıtpaı ne kerek, osy kúni telearnalarda, sahnalarda qaýlap-shýlap jatqan shoýlar, arzan kúlkiler, qunsyz ánder, onyń túkke turmaıtyn sózderi etek ala bastady. Klas-
sıkalyq týyndylar, halyq ánderi, halqymyz qadirlegen kompozıtorlardyń shyǵarmalary az nasıhattalatyn boldy. Ekranda «juldyzdar» qaptady. Kóktegi juldyzdar jerge tústi. Qaısysy juldyz ekenin bile almaı qaldyq. Ǵalymdar, jazýshylar jaıyndaǵy salıqaly áńgimeler azaıyp barady. Bala tárbıesi de, oqý-bilimniń sapasy da tómendep ketti. Balany áldıleıtin, tárbıeleıtin analardyń jumystan qoly bosamaıtyn boldy. Qyzyltanaýlap kún shyqpaı jumysqa ketedi, kún bata keledi. Bala tárbıesi kenjelep barady. Bul keleshekte bizdiń qoǵamymyzda úlken máselelerge aınalýy múmkin dep ýaıymdaımyn.
Maqalada Abaıdyń 175 jyldyǵyn toılaýdyń naqty sharalary da belgilengen. Men qatty qýandym osyǵan. Bıik deńgeıde halyqaralyq konferensııa ótkiziledi, Abaıdyń týǵan topyraǵynda birqatar shara atqarylady. Abaıdyń atalary, jaqyndary jatqan qorym abattandyrylady. Jıdebaıda «Abaı murasy» atty jańa ǵımarat salynady.
Abaıdy qalaı maqtasaq ta, qalaı maqtansaq ta soǵan laıyq qaıratker. Shyn máninde Abaı – óziniń atasynan kemeńger, anasynan dana bolyp, eline pana bolyp jaratylǵan, óz zamanynan ozyq týǵan ǵulama. Halqynyń muńshysy, uly aqyny. Qazaq úshin dertti bolǵan, sol dertten aıyǵa almaı, jan-jarasy jazylmaı ketken keýdesi qaıǵy men qasiretke tolǵan qazaq tarıhyndaǵy eń tragedııalyq tulǵa. О́z ultyn órkendegen ónegeli elderdiń qatarynda kórýdi kóksegen oıshyl edi. Qazaq qoǵamy, onyń bolmysy men keleshegi týraly sonshama tereń tolǵanǵan, ultynyń tabıǵatyn, jaratylysyn dál tanyǵan, eli úshin kúıip-pisken, azapqa da túsken, qasiret shekken, qazaqtyń kemshiligin janǵa batyryp, búkpesiz ashyq aıtqan Abaıdan asqan tiri pende bolǵan joq. «Qartaıdyq, qaıǵy oıladyq, ulǵaıdy arman» degendi Abaı jasy jetip, qartaıǵandyǵynan aıtqan joq edi. Abaıdy jasyna jetpeı qartaıtqan da sol qazaq, onyń qylyǵy bolatyn.
Zaman ózgerer, qoǵam ózgerer, adam ózgerer, báribir túbinde qazaq halqy Abaıǵa júginedi. Onyń ósıetine, ataly sózine kelip toqtaıdy. Prezıdentimizdiń maqalasyn oqyǵannan keıin osyndaı oıǵa keldim. Sondyqtan bul maqalanyń tarıhı da, tárbıelik mańyzy da óte zor.
Myrzataı JOLDASBEKOV,
memleket jáne qoǵam qaıratkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor
