«Saltyn saqtap, dástúrin dáriptegen» dep atalǵan sharany uıymdastyrǵan – Mereı aýyldyq okrýgindegi Nur Otan bastaýysh partııa uıymy eken. Tasqala aýdandyq ardagerler keńesi men Mereı aýyldyq aqsaqaldar keńesi músheleri – aldyńǵy tolqyn aqsaqaldar atsalysqan jumystyń ǵıbraty men mańyzy sezilip turdy. Mereıge alys-jaqynnan aýdannyń barlyq 9 okrýgi ákimderi, aýyldyq aqsaqaldar keńesi músheleri túgel jınalǵanynan-aq uıymdastyrýshylardyń bul sharaǵa erekshe mán bergenin baıqadyq. Meımandar áýeli aýyldyq meshitke jınalyp, amandyq-saýlyq surasty.
Áli jetken árkim de soǵym soıýdy bilgenimen, onyń dástúrli jón-joralǵysyn bile bermeıdi. Ásirese osyndaı kópshilik jınalǵan jerde ishimdik ilese ketetini bar. Soǵymǵa soıylatyn maldy sulatyp salyp turyp, «baýyzdarlyq» degen jeleýmen qasapshy jigitter bir bótelkeni qyldaı bólisip alatyny jasyryn emes. Bul keshegi jetpis jylda juqqan «sovettik salt» desedi. Qýanarlyǵy, Tasqala jurty bul jaman ádetten aryla bastapty.
Sonymen «soǵymbasy» sharasy da bastaldy. Soıysqa arnalǵan mal qubylaǵa qarata jyǵylyp, aıaǵy baılanǵan soń Tasqala aýdanynyń ımamy Aıdyn Ibrashev duǵa oqyp, bata qaıyrdy. Sol jerde jınalǵan úlkender alaqan jaıyp bet sıpap, «Qaıyrly soǵym bolsyn!», «Igilikke jegizsin!», «Soǵym súıkimdi bolsyn!» desti. Ári qaraı álekedeı jalanǵan jas jigitter maldy adal baýyzdap, jáýkemdep ala jóneldi.
– Soǵym degen – bir áýlettiń, bir shańyraqtyń qys boıy jeıtin azyǵy, aq adal asy ǵoı. Ony sharıǵat shartymen soıyp, taza kúıinde iship-jegenge ne jetsin! Sondyqtan mundaı jerge araq-sharap, haram nárse aralaspaǵany óte mańyzdy. Qazaq «Aýrý – astan» deıdi, isher astyń psıhologııalyq jaǵynan da taza bolýy, jaqsy kóńil kúımen daıyndalýy aǵzaǵa áser etetinin qazirgi medısına da moıyndaıdy. Sondyqtan soǵym sharasyn ulttyq dástúrmen baılanystyryp, osyndaı maǵynaly jıyn ótkizip jatqan mereılikterge kóp rahmet! – dedi osy sharaǵa Báıterek aýdanynan arnaıy shaqyrylǵan «Asan» meshitiniń ımamy, ólketanýshy ǵalym Muratbek qajy Jahatov.
Soǵym batasynan keıin meımandar Mereı aýyldyq orta mektebiniń akt zalynda bas qosyp, «Saltyn saqtap, dástúrin dáriptegen» atty etnografııalyq semınar-keńeste óz oılaryn ortaǵa saldy. Bir táýiri, toqsan saıyn aýdan aqsaqaldary túrli máselemen bas qosyp, jınalyp otyrýy Tasqalada dástúrge aınalǵan eken. Mereı aýylynda ótken jıynnyń basty taqyryby soǵym soıý dástúri bolǵanymen, qazaqtyń ádet-ǵurpy ámanda bir-birimen jalǵasyp jatady ǵoı, áńgime aýqymy keń boldy. Keńeske qatysqan Tasqala aýdany ákiminiń orynbasary Arsen Baıandyqov aýdan aýmaǵynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda atqarylǵan sharalar týraly aıtsa, aýdandyq ishki saıasat bóliminiń basshysy Dýman Ǵazez Altaıdan Atyraýǵa deıin sozylǵan qazaq dalasynyń ár jerindegi salttardyń uqsastyǵy men aıyrmashylyǵyn sóz etti. Muratbek qajy Jahatov sóz arasynda halqymyzdyń tórt túlik malǵa qurmeti týraly aıtyp, soıar maldyń kózinshe pyshaq qaıralmaıtynyn, haıýandy azaptaýǵa, qınaýǵa bolmaıtynyn, taǵy basqa da tıymdardy eske saldy. Tasqala aýdandyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Baqtyǵul Tasmaǵambetov halqymyzdyń san ǵasyrlyq mádenıeti men saltynan týǵan osyndaı ómir tájirıbesin keıingi urpaqqa jalǵaý – aqsaqaldardyń mindet-paryzy ekenin jetkizdi. Aýyl mektebiniń dırektory, tarıhshy Artýr Dúısenov te aǵa býynnyń sharanyń sońy soǵymnan aýyz tııý – soǵym qýyrdaq dastarqanyna jalǵasty. Mereı aýyldyq okrýginiń ákimi Mels Nárikov muryndyq bolǵan mándi sharanyń mańyzyn osy jıynǵa qatysqan aqsaqaldar Tasqaladaǵy barsha aýylǵa taratamyz dep tarqasty.
Batys Qazaqstan oblysy
