Kópten beri kókkeıde júrip álsin-álsin eske túsetin jaǵdaı edi, sońǵy kezderi jıi mazalaıtyn boldy ol. «Nege ol jaıynda jazbaımyn, nege kópshilikpen oıymmen bólispeımin? Álde seni túsinbeıdi, qoldamaıdy dep qaýiptenesiń be?» degen oı edi.
Elbasynyń sońǵy jyldardaǵy halyqqa joldaýlary meniń oıymnyń durystyǵyna kózimdi jetkizdi. «Baıaǵydan mazalaǵan oıyńdy baspasóz betinde jarııala, kóppen bólis, halyq endi seni túsinedi, qoldaıdy», degen oı keldi.
Kópten beri kókkeıde júrip álsin-álsin eske túsetin jaǵdaı edi, sońǵy kezderi jıi mazalaıtyn boldy ol. «Nege ol jaıynda jazbaımyn, nege kópshilikpen oıymmen bólispeımin? Álde seni túsinbeıdi, qoldamaıdy dep qaýiptenesiń be?» degen oı edi.
Elbasynyń sońǵy jyldardaǵy halyqqa joldaýlary meniń oıymnyń durystyǵyna kózimdi jetkizdi. «Baıaǵydan mazalaǵan oıyńdy baspasóz betinde jarııala, kóppen bólis, halyq endi seni túsinedi, qoldaıdy», degen oı keldi.
Meni mazalaıtyn másele basqalardyń da oıynda bar eken. Qolǵa qalam alýyma áser etken ol «Soltústik Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «О́ndiristiń ózegi – jańa tehnologııa, ony jasaıtyn tehnık kadrlardy daıarlaý qajet» degen maqala.
Onyń avtory baıyrǵy ınjener Joldas Luqpanov degen zeınetker eken. Maqalany úlken qyzyǵýshylyqpen oqyp, ózimdi mazalap júrgen másele Jákeńdi de tolǵandyrady eken, endi men de kókeıimdegilerdi syrtqa shyǵaratyn kez keldi degen sheshimge keldim.
Gazet Jákeń jaıynda mynandaı maǵlumat beripti: Joldas Luqpanov aqsaqal kezinde zaýytta ınjener bolǵan qalamyzdaǵy saýsaqpen sanarlyqtaı tehnık mamandarynyń biri. Dám jazyp Qyzyljarda turaqtap qalǵan Atyraý oblysynyń týmasy sonaý 1963 jyly Máskeýdegi Ordjenıkıdze atyndaǵy Injenerlik-ekonomıkalyq ınstıtýttyń mashına jasaý fakýltetin bitirip, bizdegi Kırov atyndaǵy zaýytqa ınjenerlik qyzmetke kelgen...».
Atalǵan zaýytqa men 1970 jyly alǵashynda tehnık-konstrýktor bolyp qabyldandym, eki aıdan soń ınjener-konstrýktor, sodan keıin aǵa ınjener-konstrýktor boldym. Támamdaǵan oqý ornym Petropavldyń Ýshınskıı atyndaǵy pedınstıtýtynyń fızıka-matematıka fakýlteti.
Bala kezimnen ınjener bolýdy armandaǵan edim, ómirdiń aǵyny osy oqý ornyna alyp keldi. Instıtýtty támamdaǵanda otyzdan asqan, eki balanyń ákesi, ájeptáýir ómirlik tájirıbem bar: shopan, júrgizýshi, baltashy, muǵalim, usta jumystaryn atqardym, úsh jyl ásker qatarynda boldym. Eń bastysy, kommýnıst edim! Olaı deıtinim, oqýdy bitirer-bitirmesten meni onjyldyq mektepke dırektor etip jibermekshi boldy. Instıtýttyń 2-kýrsynan keıin syrttan oqýǵa Almatynyń polıtehyna aýysaıyn degen oı bolyp edi, biraq tanys adamdar «Sen osy oqýdy bitirip, dıplom al, sosyn ne isteıtinińdi ómir ózi kórsete jatar», degen aqyl berdi
Sonymen, oqý bitken soń, meniń óz erkime jibermeı, «Sen kommýnıssiń aýyldy kóterýiń kerek», dep aýylǵa jiberdi. Biraq baıaǵy óndiriske baramyn degen oı kóp uzatpaı zaýytqa alyp keldi. Joldas zaýyttyń jumysshylar uıymynyń tóraǵasy eken, kelesi jyly partııa, keńes oryndaryna aýysyp ketti. Ol kezde jaqyn tanysyp úlgergen joq edik, keıin qazaqtyń iliktiń iligi, dámdes bolyp júrdik. Endi bizdi mazalap júrgen jaǵdaıǵa keleıin. Ol ǵylymı-tehnıkalyq progress jáne tehnık kadrlaryn daıarlaý máselesi.
Men ózim Kırov zaýytynda attaı 26 jyl ár salada qyzmette boldym. Zaýytqa kelgen jyly mektepte muǵalim, dırektor boldyq, endi osyndaǵy qazaqtardyń arasynda qazaqsha gazet-jýrnalǵa jazylý isin júrgiz dep partkom tapsyrys berdi. Bar-joǵy 130 qazaq ulty bar eken. Osylardyń kóbiniń óndiriske laıyq mamandyqtary joq kórinedi, jeńil-jelpi, aqshasy az jumystar isteıdi. Kadrdy basqaratyndardan qazaqtar óte az ǵoı dep surasam, olardyń aıtatyndary – qazaqtar óndiriste isteı almaıdy. Bul namysqa tıetin jaı emes pe? Bizdiń halyqty kemsitý emes pe! Biraq, kópke kúl shasha alasyń ba?!
Ýaqyt ótip jatyr. Birde zaýyttyń úsh buryshy: dırektor, partkomnyń hatshysy jáne kásipodaqtar tóraǵasy shaqyryp alyp ujymnyń sosıalıstik jarysyn basqarasyń dep qolqa s aldy. Bul is seniń qolyńnan keledi, bárimiz saǵan kómekshi bolamyz. Bul partııanyń tapsyrysy dep bil, dep bári meniń qolymdy qysty.
Bul 1971 jyldyń basy bolatyn. KSRO Ortalyq komıteti, Mınıstrler keńesi, Búkilodaqtyq kásipkerler odaǵynyń qaýlysy shyqqan. Sosıalıstik jarysqa úlken úmit artqan ýaqyt bolatyn. Alyp eldiń sharýashylyǵy alǵa baspaǵasyn, baıaǵy NEP kezindegi Lenınniń sosıalıstik jarysqa qandaı mán bergenin eske alyp, bar qıyndyqty osylaı sheshemiz degen betburys bolatyn.
Kommýnıstik partııanyń Saıası bıýrosy alǵashqyda bul iske óte zor mán berdi. Bizdiń ujymda sosıalıstik jarystyń qory quryldy, ol 120 000 somǵa jetti. Bul tek qana jarystyń jeńimpazdaryna: seh, bólim, ýchaske, taǵy sondaı usaq bólimshelerge, joǵary kórsetkishke qol jetkizgen jumysshylardyń kádesi bolatyn.
Aǵa býyn bilýge tıisti, áskerı zaýyttarǵa syrttan kelgendi jaýapty jumysqa almaıtyn. Ol úshin belgili bireý «qamqorlyq» etýi qajet bolatyn. Ásirese, «qarakózderdi» jolatpaıtyn. Maǵan zaýytqa ornalasýǵa «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń fototilshisi marqum Esilbaı Qazbekovtiń, ımandy bolǵyr, kómegi tıdi.
Dúnıe kezek degendeı, endi, mine, men bireýlerge kómektesetindeı dárejege jettim. Tamyr-tanystarymnyń balalaryn, jalpy óndiriste jumys isteımin degen qazaq jastaryna qol ushyn berýge tyrystym. Onshaqty adamnyń zaýytqa ornalasýyna sebepker bolyp edim, biraq solardyń jartysynan kemi ǵana turaqtap qaldy. Jańa kelgen adamǵa kim aqshasy mol jumysty ne bolmasa jataqhanadan tez oryn beredi? Alǵashqy qıyndyqqa shydaı almaı, ketip qalady. Olardyń kelgenine kýá bolamyn, al ketkenderin basqalardan estımin. Kadr isin basqaratyndar «Áneýgi sizdiń ornalastyrǵan adamyńyz ketip qaldy», dep súıkeı salady. Basqa jerde olar «Aýyldan kelgender óndiriste jumys isteı alýshy ma edi? Qazaq mal baǵýdan basqa ne biledi, olar sonymen aınalyssyn», deıdi eken. Qalaı buǵan namystanbassyń?!
Degenmen, alǵashqy qıyndyqty eńserip, mańaıyndaǵy durys adamdarmen til tabysyp, jaqsy maman bolǵandar da boldy. Osy jerde aıta keteıin degenim, ynta salsa, bizdiń jastardyń qolynan bári keledi. Baıaǵyda qazaqtan mehanızator, shofer, ushqysh, taǵy sol sııaqty mamandar shyqpaıdy dep kemsitetin. Ýaqyt óte ómir kórsetti ǵoı – bárin ıgerdi, eshkimnen kem qalǵan joq.
Osyndaıda eske túsedi. Keńes ókimeti áli aıaǵynan nyq turǵanda Gorbachev Bas hatshylyqqa kelgen ýaqytta jańa shyǵarǵan joıqyn ushaqty kim kemeniń ústine qondyryp synaqtan ótkizedi degende avıasııanyń bastyqtary biraýyzdan Toqtardyń atyn ataǵan eken. Sonda Gorbachev kónbepti: «Bir orys tabylmady ma?!» dep. Tabylmapty! Tarıhı synaqty qazaqtyń qara balasy ótkizipti. Bas hatshy eriksiz Toqtar Áýbákirovke Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn berip otyr. Al Nursultan Nazarbaev she? Qazaqtan temir balqytýshy shyqpaıdy degenge namystanyp, bes saǵattan astam ýaqyt 10 000 gradýs ottyń qyzýyna quryshtaı shyńdalǵan joq pa?!
Men óte maqtanyp kettim-aý deımin. Bizdiń osal jerlerimiz de joq emes. Aldymen ýaqytty baǵalamaımyz, sozylyp, keshigip júremiz. Sol zaýytqa ornalasyp, kóp turaqtamaı ketip qalǵandardyń minez-qulqyn saralasań, mynandaı jaı kózge túsedi. Aýylǵa úıine barsa, jumysqa keshigedi. Aıtatyndary «Avtobýs kelmedi», «Sheshem aýyryp qaldy», taǵy sol sııaqty dálelder. Buzaqylyq jasaý, mas bolý degen bizdiń halyqqa tán emes. Ol jaǵynan biz myqtymyz. Al endi qonaqqa túske shaqyrsa, áıteýir sol kúni kelemiz. О́zimizdiń de, basqanyń da ýaqytyn baǵalaı almaımyz.
Qudaıǵa shúkir, Qazaqstan táýelsiz el bolyp qalyptasty. Básekege shydas beretin 50 eldiń qataryna qosyldyq. Jyl saıyn elimizde júzdegen óndiris orny ashylady. Endi bizde elektrovoz, teplovoz, ushaq, tikushaq, júk jáne jeńil avtokólikterdiń áldeneshe túri, taǵy basqa óndiris taýarlary qurastyrylyp, jınalady. Keıbireýleri eksportqa shyǵarylady. Osynyń bári táýelsizdiktiń jemisi. Qazaq eli 20 jyldyń ishinde osyndaı jetistikke qol jetkizedi dep kim oılap, kim qııaldaǵan?! Ol bir-aq adamnyń – Nursultan Nazarbaevtyń eńbegi.
Jańa ǵasyrdaǵy Qazaqstan – múldem basqa Qazaqstan. Sıfrlardy sóıletetin bolsaq, solardyń eń bastysy, eń maǵynalylary mynandaı: jedel damý jaǵynan Qazaqstan 3-shi orynda. Elimizdiń Ulttyq qorynda 87 mıllıard dollardan astam qarjy bar eken. Qazaqstandyqtardyń ál-aýqaty ósip keledi. Tek osy ǵasyrdyń alǵashqy onjyldyǵynda Qazaqstandaǵy ke
