– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda jerdi kim ıgerse, soǵan tıesili bolýy kerektigin jáne paıdalanylmaı jatqan jerlerdi qaıtarý qajettigin atap ótti. Biz 2019 jyldy qorytyndylap, oblysta paıdalanylmaı jatqan aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler, olardy memleket menshigine qaıtarý jáne aınalymǵa engizý máseleleri boıynsha keńes ótkizdik. Bıyl óńirde aýyl sharýashylyǵy óndirisin júrgizý úshin 388 myń ga jer konkýrs arqyly jer paıdalanýshylarǵa berilgen eken. Alaıda oblys boıynsha jer ýchaskelerin paıdalanbaı otyrǵandar da bar. Qazirde paıdalanylmaı jatqan 1 mln 749 myń ga aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer telimi anyqtaldy. Bul jerlerdiń 88%-y boıynsha tıisti sharalar qabyldansa, qalǵan 12%-yn memleket menshigine qaıtarý jumysy júrgizilýde, – deıdi Ǵalı Esqalıev.
Qazaqstanda sońǵy jyldary jer máselesi jıi kóterilip, jer paıdalanýshylarǵa talap kúsheıtildi. Sonyń ishinde aýyl sharýashylyǵy jerlerin alyp, biraq ıgermegender úshin bazalyq salyqty 10-nan 20 esege deıin arttyrý qajettigin Prezıdenttiń ózi atap ótken edi.
Bul jóninde belgili ekonomıst Muhtar Taıjan da latıfýndııa men neofeodalızmge, ıaǵnı ádiletsiz kásipkerlik formasyna jol bermeý týraly jıi másele kóterip júr. «Keıbir «qoly uzyn» adamdar aýylsharýashylyq maqsattaǵy alyp aýmaqtardy alyp alady da, ózi eshteńe istemeı, ári ketse jerdi sýbarendaǵa berip qoıyp, paıda taýyp jatady. Alaıda ol jerdiń jaǵdaıyna alańdamaıdy, sonyń saldarynan bonıtet baly tómendep, erozııa artady. Jer – halyq qazynasy, bizge babalarymyzdan qan men ter tóge otyryp qalǵan óte shekteýli resýrs. Oǵan sol jerde naqty eńbek etetin, ómir súretin, qamqorlyqpen qaraıtyn adam ǵana ıelik etýi kerek. Bul óte ózekti másele. Sondyqtan aýylsharýashylyq jerleriniń sýbarendasyna zańmen tyıym salý, eger aýylsharýashylyq maqsattaǵy jer 2 jyl ishinde óz maqsatynda ıgerilmese memleketke qaıtarylýy qajet» degen edi ekonomıst.
Oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń málimetterine qaraǵanda, Batys Qazaqstan oblysynda aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerdiń kólemi 6 907,3 myń gektardy quraıdy. Onyń ishinde: egistik – 605,3 myń ga; kópjyldyq ekpe – 2,0 myń ga; tyńaıǵan jer – 457,8 myń ga; shabyndyq – 440,5 myń ga; jaıylym – 5345,2 myń ga; basqa da alqaptar – 56,5 myń ga.
Sońǵy tekserister óńirde 1 mln 749 myń ga aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer teliminiń paıdalanylmaı jatqanyn anyqtady degen edik. Olardyń árqaısysy boıynsha taldaý jasalyp, ár aýdandaǵy jer ınspektorlary qojalyq jetekshilerimen kezdesken. Jergilikti bılik qojalyq ıeleri alǵan jerin maqsatymen paıdalana almaǵan jaǵdaıda, ol jerden óz erkimen bas tartyp, memleket menshigine qaıtarý usynyldy. Bul is nátıjesiz de emes. Joǵaryda aıtylǵan jerdiń 88%-y atalǵan alqaptardy ıgerý boıynsha naqty iske kirisken.
Alaıda jaıylymdyq alqabyn alyp, biraq birneshe jyl boıy mal basyn tirkemegen, ıaǵnı alǵan jerin paıdalanbaı otyrǵan keıbir agroqurylym basshylaryn ınspektorlar izdep tappaı júr. О́ıtkeni qojalyq ıeleri ártúrli sebeppen belgilengen ýaqytta kelmeıdi, tıisti eskertýdi qabyl almaıdy.
О́ńir basshysy Ǵalı Esqalıev oblysta menshigine alǵan jerdi retimen paıdalanbaı otyrǵan keıbir agroqurylymdardy atap kórsetti. Mysaly, Aqjaıyq aýdany boıynsha – «Kenjalıev» ShQ (Kenjalıev N.M. – 6614 ga), «Baǵyttar» ShQ (Aıdashev B. – 10000 ga), Báıterek aýdany boıynsha – «Krıstına» ShQ (Malhasıan A.O.-2885 ga ), «Týrsýn ı K» JShS (Desýmbaev B.K. – 2000 ga), Jańaqala aýdany boıynsha – «Reın» ShQ (Imashev E. T. – 5600 ga), Qaratóbe aýdany boıynsha – «Johar» ShQ (Serdalın S.E. – 2000 ga), «Tinı» ShQ (Túlekpaev S.T.-1600 ga), «Asyl Qadyr» ShQ (Koshkınbaev S.T. – 3500 ga), Tasqala aýdany boıynsha – «Jappas» ShQ (Gýmarov K.H. – 646 ga), «DSB-agro» JShS (dırektor Sultan Ý. – 2000 ga) sekildi qurylymdar ataldy.
– Qaratóbe aýdany boıynsha atalǵan sharýashylyqtardyń ishinen «Johar» jáne «Tinı» sharýa qojalyqtary basshylarymen telefon arqyly sóılesip, kezdesýge, eskertý hatty tapsyrýǵa kelisip otyrmyz. Tek qana «Asyl Qadyr» sharýa qojalyǵynyń ıesi S.Kóshkinbaevty tappadyq. Ol Oral qalasynda tirkelgen, biraq týystarynyń aıtýyna qaraǵanda Reseı Federasııasyna jumysqa ketip qalǵan, – deıdi bizben telefon arqyly sóılesken Qaratóbe aýdandyq jer ınspektory Araı Jaqsyǵulova.
Aqjaıyq aýdandyq jer qatynastary bóliminiń basshysy Nurǵalı Mútıev te aýdan boıynsha jerdi paıdalanbaı júrgen sharýa qojalyqtary boıynsha túsindirý jumystary júrgizilgenin aıtady.
Máselen, Aqjaıyq aýdanynyń Qýraılysaı aýyldyq okrýginde «Oktıabr» sharýa qojalyǵyna 2016 jyly 9 maýsymda aýdan ákimdiginiń qaýlysymen 4 myń ga jer 10 jylǵa paıdalaný quqyǵymen berilgen eken. Alaıda 2018-2019 jyldary sharýa qojalyǵynyń menshiginde mal tirkelmegen, ıaǵnı jer paıdalanylmaǵan bolyp shyqty. «Jerdiń paıdalanylýy men qorǵalýyn baqylaıtyn memlekettik ınspektor qojalyq jetekshisi Ádilhan Shankeevke 2019 jyldyń 27 naýryzy kúni zańbuzýshylyqty joıý jóninde arnaıy nusqama berdi. Bir jyl merzim ótken soń taǵy tekserip, tıisti shara alatyn bolamyz», deıdi Nurǵalı Darǵalıuly.
Degenmen, kinániń bárin qojalyq jetekshilerine aýdara berýge de bolmaıdy. Oblystyń keı jerinde, ásirese Taıpaq óńirinde aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa sý tapshylyǵy kedergi. 2015 jyly Sarytoǵaı aýyldyq okrýginen 10 jylǵa 2425 ga jer telimin alǵan «Dos» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Murat Baetov birneshe jyldan keıin 1200 ga jerden bas tartýǵa májbúr bolǵan. О́ıtkeni alǵan jerde malǵa sý joq bolyp shyqty. Aqjaıyq aýdanynyń Taıpaq bóligin aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy sýmen qamtamasyz etetin burynǵy Azynabaı-Taıpaq sý júıesin qalpyna keltirý jóninde másele kóterilgenimen, ázirge júzege aspaı tur. Jańaqala aýdanynda da sońǵy jyldary ózen-kólder keýip, sý máselesi kúrdelilenip bara jatqany baıqalady.
«Jer ýchaskeleri paıdalanylmaǵan jaǵdaıda memleket menshigine májbúrlep alynady, al jer paıdalanýshylar josyqsyz jer paıdalanýshylar tizimine engizilip, úsh jyl boıy jer ýchaskelerin tabystaý boıynsha ótkiziletin konkýrstarǵa qatysa almaıtyn bolady. Sondyqtan jumys isteýge, oblys ekonomıkasyna úlesin qosýǵa nıettengen jer paıdalanýshylarǵa berý maqsatynda jerlerin ıgerýge jáne maqsatty paıdalanýǵa densaýlyǵy, nemese qarjylyq múmkindikteri joq agroqurylymdardy jer ýchaskelerin óz erkimen memleket menshigine qaıtarýǵa shaqyramyz», deıdi oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Álııa Muhanbetjanova.
Batys Qazaqstan oblysy
