Dúbirge toly dúnıe

Jyl basynan beri bul elde tynyshtyq joq. Aqpan aıyndaǵy aıqastan keıin premer-mınıstr Boıko Borısovtyń úkimeti otstavkaǵa ketse, endi onyń ornyna kelgen Plamen Oresharskııdiń úkimetine de qaýip tónip tur. Ras, sońǵysynyń ketkisi joq.

BOLGARLARǴA NEGE ÚKIMET JAQPAI QOIDY?

Jyl basynan beri bul elde tynyshtyq joq. Aqpan aıyndaǵy aıqastan keıin premer-mınıstr Boıko Borısovtyń úkimeti otstavkaǵa ketse, endi onyń ornyna kelgen Plamen Oresharskııdiń úkimetine de qaýip tónip tur. Ras, sońǵysynyń ketkisi joq.

Boıko Borısovtyń da ketýi oıda joq edi. Onyń «Bolgarııanyń eýropalyq damýyn qoldaıtyn azamattar» partııasy saılaýda aıqyn basymdyqpen jeńiske jetip, aıaǵynan nyq turǵan soń, basqalardyń talaptaryna qulaq asyńqyramaı, óziniń qatal ekonomıkalyq saıasatyn júrgizetinin málimdegen. Tipti, qyzmetten ketemin degendi de basqalarǵa qyr kórsetý úshin, ketpe dep jalynar degen oımen de aıtqandaı edi. Biraq, eldiń ishinde ketseń, jolyń bolsyn degen syńaı bildirildi.

Partııasynyń aty aıtyp turǵandaı, olar Eýropamen kirigýdi maqsat tutady. Eýroodaqqa múshe bolýy sol maqsatty júzege asyrýdyń bir kórinisindeı de edi. Biraq qalyń jurt eldiń bul odaqqa, onyń áskerı qalqany NATO-ǵa múshe bolýynan birden jarylqaǵan nátıje kóre qoıǵan joq. Tipti, biraz baǵytta keri ketkendik ańǵaryldy. Aıtalyq, energııa resýrstarynyń baǵasy eselep kóterildi. Ol halyqtyń narazylyǵyn týdyrdy.

Osy jerde saıası opponentterdiń jaǵdaıdy tıimdi paıdalanǵanyn da aıtqan jón. Bireýler Eýropamen kirigýdi jaqtasa, oǵan qarsylar da bar. Olar Máskeýge baǵyt ustaıdy. Energııa resýrstarynyń qymbattaýy Máskeýden teris aınalýdyń saldary dep kórsetti. Bolgarııa basshylary sońǵy ýaqytta Reseımen birigip júrgizetin «Býrgos – Aleksandrýpolıs» munaı qubyry jáne «Belene» atom elektr stansasy qurylystarynan bas tartqan bolatyn. Sol jobalar júzege asqanda, energııa resýrstary qymbattamas edi degen qısyn alǵa tosyldy.

Elektr energııasy baǵasynyń qymbattaýy Borısov úkimetiniń túbine jetse, onyń ornyna kelgen sosıalıster men túrik azshylyǵy partııasynyń koalısııasy atynan bılik tizginin ustaǵan Plamen Oresharskııge taǵylǵan aıyp kóp. Aldymen ulttyq qaýipsizdik agenttiginiń basshysy bolyp medıamagnat Delıan Peevskııdiń taǵaıyndalýyna qarsylyq búkileldik sıpat aldy. Biraq, bul qarsylyq Peevskııdi ketirgen soń da toqtaǵan joq. Endigi uran – jemqorlyqqa qarsy kúres. Premer-mınıstr Oresharskıı: «Qaıdaǵy jemqorlyq, jańa úkimet bir aı da jumys istegen joq qoı?!» – dep shyryldaıdy.

Bul eldegi saıası kúrestiń sıpaty da basqa jerdegiden ózgesheleý. Sherýge shyqqandardyń sanyn, aıtalyq, basqa elderdegi qarsylyq kórsetýshi toptarmen salystyrýǵa kelmeıdi. Kóshege júz qaraly adam shyqsa da, ol jurt nazaryn aýdarady. Al Sofııa qalasynda ótken 2,5-4 myń adamdyq sherýler astanada kólik qozǵalysyn toqtatyp, quqyq qorǵaý kúshterin qatty sas­tyrdy. О́tken aptada eki myńdaı adam parlament úıin qorshap alyp, oǵan eshkimdi kirgizbeı, eshkimdi shyǵarmaı, segiz saǵat boıy 100-deı qyzmetkerdi, resmı adamdardy qamaqta ustady.

Qoǵamda, sirá, qalyptasqan saıası jaǵdaıǵa da baılanysty shyǵar, adamdardyń arasynda qarsylyq pıǵyl kúsheıgen. Oryn alǵan kemshilik úshin basqalardy aıypty sanap, oǵan qarsylyq bildirý paryzdaı kórinedi. Al bul elde kemshilik kóp-aq. Bolgarııa – Eýroodaqtaǵy eń kedeı eldiń biri. Jumyssyzdyq joǵary. Tabys az. Jalpy, bul el Eýroodaqqa kirige almaı otyr, Batysqa jete almaǵan, Shyǵystan kete almaǵan halde.

Osyndaı jaǵdaıda eldi bolashaqta ne kútip tur degen suraq týyndaıdy. Bolyp jatqan oqıǵanyń sıpatyna qaraǵanda, halyqtyń bılikke qarsy áreketi tolastaı qoımas. Ol jańa saılaýǵa aparyp soqtyrady. Degenmen, sol saılaýdan keıin de jaǵdaıdyń ońǵa qaraı ózgere qoıýy dúdámal. О́ıtkeni, jańa úkimet eldiń ekonomıkalyq jaǵdaıyn kúrt ózgerte qoımaıdy. Al oǵan halyqtyń shydamy jetpeıdi. Bolgarııaǵa eshqandaı úkimet jaqpaıtyn ádet qalyptasa bastaǵandaı. Jaqsylyqqa aparmaıtyn ádet.

DEMOKRAT PREZIDENTTIŃ BASBARLAÝShYSY – RESPÝBLIKAShYL< /p>

AQSh parlamentiniń joǵarǵy palatasy eldiń Federaldyq barlaý bıýrosynyń dırektory etip Djeıms Komıdi bekitti. Ony 93 senator jaqtasa, qarsy bolǵan – bireý-aq. Mundaǵy bas­ty erekshelik: usynǵan –demokrat prezıdent Barak Obama, al Komı – olarǵa qarsy respýblıkashylar partııasynyń ókili.

Muny Barak Obamanyń ıkem­di taktıkalyq qadamy, tipti, qý­ly­ǵy deýge bolar. Kadrlyq saıa­satta aıryqsha adaldyǵy dep qabyldaıtyndar da tabylady. Áńgime mynada: bul qyzmetke demokrattar ishinen de talaı tulǵalardy tabýǵa bolady. Qarsy partııanyń ókilin sheshýshi qyzmetke tartý saıa­sı kúshterdiń kelisimdi áreketine, yntymaǵyna da kerek. О́z saıasatyn baıypty júrgizý úshin de kerek.

Bul prezıdent Obama mysa­lynda birinshi qadam emes. Qor­ǵa­nys mınıstri Chak Heıgel de – res­pýb­lıkashyl. Qazirgi Aq úı ákim­shi­ligindegi tutqaly eki qyzmetti qarsy partııanyń ókiline usynýy prezıdent týraly jaqsy pikir qalyptastyrady. Oǵan bárinen de buryn istiń múddesi joǵary ekenin ańǵartady. Árıne, mundaı taǵaıyndaýlarǵa óz partııasynyń ishinen qarsylar da tabylar, al biraq búkil eldik qaýym tarapynan qoldaýshylardyń basym bolatyny anyq. Oǵan senattaǵy daýys berý de aıqyn dálel.

Endi Djeıms Komıdiń ózine kelsek, ol – respýblıkashylar partııasynyń beldi tulǵasynyń biri. Prezıdent kishi Býshtyń zamanynda bas prokýrordyń orynbasary, ádilet mınıstriniń orynbasary qyzmetterin de atqarǵan. Odan keıin bıznes, qarjylyq qury­lymdarda jetekshi qyzmetterge qatysty. Sońǵy kezde Kolýmbııa ýnıversıtetinde aǵa zertteýshi, sonymen birge, halyqaralyq HSBC banki dırektorlar keńesiniń múshesi boldy. Sózin de, isin de jurt tyńdaıtyn, baǵalaıtyn tulǵa.

Árıne, mundaı qyzmetti atqar­ǵan­dar az emes. Al Komıdi erekshe­leıtin onyń prınsıptiligi, óz só­zin­de turatyndyǵy, eshqandaı man­saptyq esepke qaramaı, óz pikiri úshin kúresetindigi. Jurttyń esinde mynadaı oqıǵa qalǵan. 2004 jyly Aq úıdiń talabyna qaramaı, sottyń sheshiminsiz azamattardyń sózin tyńdaý, elektrondy poshtasyn ashýǵa qarsylyq bildirgen. Tipti, prezıdent Býshtyń eki kómekshisi aýrýhanada jatqan ádilet mınıstri Eshkroftan sottyń sheshiminsiz basqalardyń sózin tyńdaýǵa ruqsat almaq bolǵanda, sol jerge Komı de kelip, bul qyzmetti ýaqytsha ózi atqaryp turǵanda, oǵan ruqsat berilmeıtinin málimdegen.

Mundaı qadam, mundaı prın­sıp­shildik umytylmaıdy. Arada on jyldaı ýaqyt ótse de, jurt onyń jańa qyzmetke taǵaıyndalar kezinde sony eske alyp otyr. Adam­dardyń sózin tyńdaý, poshtasyn ashý isimen endi ol basqaratyn qyzmet aınalysady. Buǵan Komı qalaı qaraıdy? Onyń ústine AQSh-tyń barlaý qyzmetiniń syrtqa qa­shyp ketken adamy Edýard Snoý­denniń bul elde azamattardyń só­zin tyńdaýǵa baılanysty isterdi áshkerelep jatqany belgili. Komı sony bilip turyp, bara jatyr. Al Aq úı ákimshiliginiń azamattardyń syrtynan tyńshylyq jasaýdy qoldaıtynyn da bilip turyp, bara jatyr.

Muny da túsinýge bolar. Ter­ro­rızm­niń, ekstremızmniń aldyn alý úshin de ondaı tyńshylyq áreketter qajet degen de pikir barshylyq. Osyndaı ádisterge (sóz tyńdaý, posh­tany ashý) kóp elderde bar da sııaq­ty-aý. RF vıse-premeri Dmıt­rıı Rogozın bir sózinde Snoýdenniń aıtatynyn burynnan-aq biletinbiz degen. О́zderi sondaı ádisti paıdalanbasa, qaıdan bilsin. Al AQSh-ta­ǵy jańa taǵaıyndaýdyń bizdi qy­zyq­tyratyny – onyń saıası jaǵy.

Mamadııar JAQYP,

«Egemen Qazaqstan».