Jahandyq ekonomıkanyń sıfrly bolashaǵy

Aqyldy tehnologııalar adam eńbegin almastyryp, ǵy­lym­da buryn-sońdy bolmaǵan je­tistikterge qol jetkize bas­tady. Jasandy ıntellektiniń óner­ká­sipte, medısınada, sportta, tipten sýret ónerindegi qaıtalanbas je­tistikteri salany ári qaraı damytýǵa ınjenerlerdiń de, ın­ves­torlardyń da bar yqylasyn aýdaryp otyr, dep baǵalaıdy sarapshylar. Forýmnyń plenarlyq otyrysyna deıin ótken birneshe kezdesýler Eýrazııalyq odaqqa múshe elderdiń damý bolashaǵyna baılanysty órbidi. Ortalyq Azııa, Ázerbaıjan, Mońǵolııa boıynsha aımaqtyq dırektory Andreı Beklemıshev, BUU Bas hatshysynyń orynbasary F.Hohshıld, Uly­brıtanııa memlekettik sıfrly qyz­metiniń dırektory Krıs Fer­gıýson, Amazon Web Services transformasııa boıynsha dırektory L.Maksvella jáne «01 Edu System» eýropalyq bilim platformasynyń negizin qalaýshy N.Sadırak pikir alańynda jasandy ıntellektiniń medısına, bilim salasynda, klı­mattyq erekshelikterdi anyq­taýdaǵy jetistikterine toqtaldy. Shetel­dik sarapshylar sondaı-aq aýyl sharýa­shylyǵynda, syn-qaterler, ýrbanıza­sııa, avtomobıl óndirisi, krıptovalıýta, blokcheın, ıaǵnı bank júıesi taıaý keleshekte jasandy ıntellekt jetis­tik­terine tolyǵymen súıenetinin atap ótti. Ekonomıkany durys basqa­rý teti­ginde jasandy ıntellekt qol ju­my­syn almas­tyryp, 2030 jylǵa jeıin IT she­shim­der energııanyń 30 paıyzyn tutyna­tyn bolady. Sondyqtan da ǵylymı-teh­nıka­lyq úderisterde Eýrazııalyq odaq elderi úshin biryńǵaı sıfrly keńistik qajet.

Qazaqstan Respýblıkasy Pre­mer-Mınıstri A.Mamın, Reseı Fede­rasııasy Úkimetiniń bas­shysy M.Mı­shýstın, Belarýs Respýb­lıka­synyń Premer-mınıstri S.Rý­mas, Moldova Respýblı­­kasy­nyń Premer-mınıstri I.Kı­ký, Armenııa Premer-mı­nıstri­niń orynbasary M.Grı­gorıan, Qyr­ǵyz Respýblıkasynyń Pre­mer-mınıstriniń orynbasary J.Ra­za­qov, Eýrazııa Ekono­mı­ka­lyq komıssııa­synyń Alqa tór­aǵasy T.Sarkısıan mem­leketter táji­rıbesin ári qaraı nyǵaı­tý máse­lesin qozǵady.

Premer-Mınıstr A.Mamın atap ótkendeı, Qazaqstanda jasandy ın­tel­lektini paı­da­lanýdyń jalpy ekonomı­kalyq tıimdiligi taıaý keleshekte jylyna 25 mlrd dollardy quraıdy. Tara­ta aıtar bolsaq, qyzmet kórsetý sala­synda jylyna 15 mlrd dollar, taý-ken óndirisinde jylyna 9 mlrd dollar qura­ýy múmkin. Búginde Qazaqstanda sala­ny damytýdyń alǵysharttary qalyp­tasty. «Alem» baǵdarlamalar IT-mektebi zamanaýı ádister men oqytý ádisteme­sin paıdalanatyn halyqaralyq ortalyq retinde belgilense, Astana Hub IT-star­taptar halyq­ara­lyq tehnoparki ınnova­sııa or­talyǵyna laıyq. О́tken jyly ashyl­ǵan ınnovasııalyq IT-ýnıver­­sıtetiniń Amazon jáne UNICEF damý ınstıtýt­tary jáne al­dyńǵy qatarly IT kompa­nııa­lar­men yntymaqtastyǵy qarasty­rylýda. Premer-Mınıstr atap ót­ken­deı, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy bazasynda mamandar daıarlaýǵa ma­mandanǵan Qwazar kompanııasymen birle­sip, baǵdarlama jasaýdan ınnova­sııalyq mektep ashý da josparla­nyp otyr. Dúnıejúzilik ekono­mıkalyq forýmmen birlesip «As­tana» halyqaralyq qarjy orta­lyǵy bazasynda Tórtinshi óner­kásiptik revolıýsııa ortalyǵyn aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin ashý týraly kelisim jasalǵan. Búginde Qazaqstanda Smart Data Ukimet jobasy aıasynda jasandy ıntellektini paıdalaný boıynsha jumystar jolǵa qoıylǵan. Nazarbaev Ýnıversıteti bazasynda smart júıesi jáne jasandy ıntellekt ınstıtýty qurylyp, Dúnıejúzilik bankpen birlese otyryp, zerthanasy, derekterdi óńdeıtin zertteý ortalyǵy, sondaı-aq jasandy ıntellektini damytatyn ǵylymı parki bar Ulttyq klaster qurý salany zamanaýı deńgeıge kóteretin múmkindiktiń biri, dep atap ótti Qazaqstannyń Úkimet basshysy. Sondyqtan da EAEO sheńberinde jasandy ıntellektini damytý úshin qolaıly jaǵdaılar kerek. Ortaq standarttar men erejelerdi ázirleýde, ǵy­ly­mı-zertteý jumystaryn damy­týda, derekterdi óńdeý men ınte­grasııadaǵy saıasatta belsendi yq­paldastyq qajet. Jasandy ın­tellekti logıstıka men kólik salasynda tranzıtti marshrýttardy ońtaılandyrýǵa, keden salasynda shekaradan ótýdi jedeldetý, kóleńkeli jáne kontrafaktilik aınalymdy azaıtýǵa yqpal etedi.

Osy tusta McKinsey & Company Qazaqstandaǵy zertteýlerine nazar salatyn bolsaq, jasandy ın­tellektini Qazaqstanda dendep engizý úshin 2030 jylǵa qaraı  5-10 myń derekter sarap­shylary, 20-25 myń derekterdi ázirleýshiler, 2-5 myń derekterdi zertteýshiler qajettiligi týyndaıdy. Al ınfra­qu­rylymmen qamtamasyz etý mem­lekettiń enshisinde. Búginde jasandy ıntellektiniń kómegimen álemde kózi nashar kóretin 50 myńnan astam adamdy jumysqa ornalastyryp, ómirin jaqsartýǵa yqpal etetin navıgasııalar júıesi qoldanysta desek, Qazaqstanda bul sanatqa jatatyndar sany 25 myń­dy quraıdy eken. Jasandy ıntellektiniń medısınadaǵy, ási­rese qaterli dertterdi anyqtaýdaǵy tıimdiligi zor. Eýrazııalyq odaqqa múshe elderdiń úkimet basshylary kótergen bul másele adamzatqa tón­gen ózge de qaterlerdiń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Mysaly, Reseı Úkimetiniń basshysy M.Mıshýstın atap ótkendeı, búginde 400-den astam kompanııa osy baǵytta jumys isteıdi. Neırotehnologııa jáne jasandy ıntellekt salasyna 2030 jylǵa qaraı 180 mlrd rýbl salýdy qarastyryp otyrǵan elde ótken jyly ulttyq standarttar qabyldandy. Atalǵan qujat robotty tehnıkalyq júıelerdiń, onyń ishinde júrgizýshisiz kólik­terdiń kommýnıkasııasyn qamta­masyz etýge múmkindik beredi. Reseı­diń Úkimet basshysy jasandy ıntellekt tilin orys tiline beıim­deý qajettiligin aıtsa, Bela­rýs Respýblıkasynyń Premer-mınıstri S.Rýmas joǵary tehno­logııa­lar parki Shyǵys Eýropada zamanaýı ortalyqqa aınalǵanyn bildirip, búginde onda jumys isteı­tinderdiń sany 800-ge jetti dep atap ótti. Sonymen qatar IT-den­saýlyq júıesinde elektrondy resept berýdiń biryńǵaı júıesi jasalyp, aldaǵy ýaqytta elektrondy pas­port berý de osy júıege enetin bolady. Qyrǵyzstan Úkimet basshysynyń orynbasary J.Razaqov aqparattyq qaýipsizdik pen kıbersha­býyldardan qorǵaý­daǵy birlesken qadamdar qajet­tigine toqtaldy. Shekara máselesin, sondaı-aq odaqqa múshe elderdiń ulttyq aktilerin boldyrmaý týraly Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıs­sııaǵa qosymsha mindet júk­teý jáne ózge de quqyqtyq máse­le­lerde komıssııaǵa júkteletin talaptar bar ekenin atap ótti.

2022 jylǵa qaraı AQSh, Japo­nııa, Batys Eýropa, Qytaı sııaqty kóshbasshy elderdiń jasandy ıntellekt salasyna shyǵyndary eki esege, ıaǵnı 79 mlrd AQSh dol­laryna deıin ulǵaıyp, rıteıl, bank salasyndaǵy jyldyq ınves­tısııa kólemi arta túsetin bo­lady. Sarapshylar jasandy ın­tel­lektini damytýda ozyq elder­­men básekege túse almaǵany­men, Eýrazııalyq odaq elderi ın­tegra­sııasy aıasynda qaýipsiz­dikti saqtaý sharalaryn elektrondy júıege kóshire otyryp, qam­tamasyz etýdiń barlyq alǵy­sharttary bar ekenin atap ótti.

ALMATY