Aq úı basshysyna senimsizdik bildirý máselesi byltyr kóterilgen-di. О́kilder palatasy D.Tramp ókilettigin asyra paıdalanyp, bıylǵy prezıdenttik saılaýdaǵy qarsylasy Djo Baıdenge qarsy astyrtyn derek jınaýǵa tyrysqan. Ol Ýkraına prezıdenti Volodımır Zelenskıımen áńgime barysynda D.Baıdenniń osy eldegi gaz kompanııasynda laýazymdy qyzmet atqarǵan ulyna qatysty tyń derekter taýyp berýdi suraǵan-mys. Alǵashqyda bul málimetti qupııa derekkóz habarlaǵan eken. Keıinirek ekijaqty áńgimeniń stenogrammasy amerıkalyq medıaǵa tarap ketti.
AQSh zańy mundaı qatelik jasaǵannyń basynan sıpamaıtyny belgili. Prezıdenttiń shalys basqan qadamy birden qoǵam synyna ushyrady. Ásirese eldegi demokrattar D.Trampty aıyptap, О́kilder palatasy tekseristi bastap ketken. Biraq buǵan qarsylyq tanytýǵa tyrysqan prezıdent ákimshiligi «artyq qylam dep, tyrtyq qylyp aldy». Olar tergeýshilerdiń izdegen qujattaryn taýyp berýge kedergi keltirgen. AQSh-ta baspasóz bostandyǵy men sóz erkindigi bar. Soǵan sáıkes tipti Aq úıdiń ózinen málimet suratýǵa kez kelgen jýrnalıst te, tergeýshi de quqyly. Prezıdent ákimshiliginiń áreketi osy zańǵa qarsy kelgendikten, О́kilder palatasy D.Tramp Kongress jumysyna kedergi keltirdi dep taǵy bir aıyp taqty.
Prezıdentke ımpıchment jarııalaý máselesi О́kilder palatasynda uzaq qaraldy. Kýágerlerdi tyńdap, derekter men dálelderdi saralaǵan tómengi palata kóp uzamaı D.Trampqa senimsizdik bildirgen. Munyń sebebi túsinikti. Qazirgi AQSh prezıdenti respýblıkashylar tarapynan saılanǵan. Al О́kilder palatasynyń negizin demokrattar quraıdy. Iаǵnı eki tarap saıası sahnada bir-birine qarsylas sanalady.
Alaıda О́kilder palatasynyń apparaty atalǵan qujatty Senatqa ótkizýge asyqqan joq. Tómengi palata spıkeri Nensı Pelosı oǵan taıaýda ǵana qol qoıyp, resmı túrde Senatqa tabystady. Osylaısha, joǵarǵy palata Tramptyń taǵdyryna qatysty qujatty 21 qańtardan bastap egjeı-tegjeıli zertteýge kirisken. Áıtse de Senattyń ımpıchment jarııalamaıtyny áý bastan belgili-tuǵyn. О́ıtkeni joǵarǵy palata depýtattarynyń 53-i – respýblıkashylar. Iаǵnı D.Tramptyń jaqtastary sońǵy sheshim qabyldaýda basymdyqqa ıe. Al Senattaǵy demokrattardyń sany 45 bolsa, eki senator esh partııaǵa kirmeıdi.
AQSh zańy boıynsha D.Trampty óz quzyretin asyra paıdalandy dep taný úshin palata depýtattarynyń úshten ekisi ımpıchment qujatyn qoldap daýys berýi kerek. Kóptiń boljamy qatelespedi. Senat D.Trampty aqtap shyqty. Joǵaryda keltirgen birinshi aıyptaýǵa 52 respýblıkashy qarsylyq bildirgen. Ekinshi máselege qatysty da kópshilik Aq úı basshysyn jaqtap shyqty. Osylaısha, respýblıkashylar óz ókilin dalaǵa tastaǵan joq.
Aq úıdiń baspasóz hatshysy Stefanı Grısham osy oqıǵaǵa qatysty pikir bildirip, D.Tramptyń árdaıym halyqtyń múddesin joǵary qoıǵanyn málimdedi.
«Osy jemqorlyq prosesi kezinde prezıdent Tramp AQSh múddesin árdaıym sátti qorǵap, amerıkalyqtardy mazalaıtyn máselelerge nazar aýdardy. Ol el halqyna qajetti jeńisterge qol jetkizse, demokrattar ózderiniń jymysqy áreketinen taǵy da paıda kórgen joq», dedi S.Grısham.
D.Tramp mundaı jeńiske erekshe qýandy desek qatelespeımiz. Senattaǵy daýys berý aıaqtalǵannan keıin ol buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen kezdesip, jıynǵa «Tramp aqtaldy» dep úlken áriptermen jazylǵan Washington Post gazetiniń nómirin qoltyǵyna qystyra kelipti. Sondaı-aq «ómirde qatelestim. Ony moıyndaımyn... Biraq nátıjesi mynaý» dep gazetti kópshilikke kórsetti.
Budan bólek, AQSh prezıdenti birqatar máseleniń basyn shalsa da, qatty qapalanǵanyn baıqaý qıyn emes. Ásirese ol prezıdentke laıyq emes sózder qoldanǵany muhıttyń arǵy betinde qyzý talqylanyp jatyr. Sonymen qatar D.Tramp ózine qarsy kelgenderdi aıamaıtyn syńaıly. Politico saıtynyń málimetine súıensek, Aq úı basshysy joǵarǵy palata depýtaty Mıtt Rýmneıge shúılikken kórinedi. Munyń sebebi mynada. Iýtalyq senator respýblıkashylar qatarynda bolǵanyna qaramastan, ımpıchment máselesi kóterilgeli beri D.Trampty jıi aıyptady. Daýys berý kezinde de M.Rýmneı Aq úı basshysyna senimsizdik bildirgen. Bıznestiń jiligin shaǵyp, maıyn ishken D.Tramp muny arqadan pyshaq urý dep túsinetini belgili. Sondyqtan joǵaryda aıtylǵan málimet shyndyqqa saıady.
Onyń ústine, demokrattar aqtalǵan Donald Tramptyń burynǵydan da batylyraq qımyldaıtynyn aıtyp, alańdap otyr. Prezıdenttiń ótken tórt jylda jolyn kesýge talpynǵandardan ese qaıtarýdy da kózdeıtini túsinikti. Aq úı basshysy kúni keshe halyqqa jasaǵan joldaýynda da munyń shet jaǵasyn aıtyp qaldy. Munyń da óz sebebi bar. Aq úı keńesshisi podpolkovnık Aleksandr Vındman Senattaǵy tyńdalym kezinde kýáger retinde sóılegen. D.Tramp muny keshire almaıtyny aıtpasa da túsinikti. BBC arnasy taratqan málimetke súıensek, podpolkovnık Ulttyq qaýipsizdik keńesindegi qyzmetinen bosatylmaq.
Jalpy, D.Tramptyń aqtalyp shyǵýy birneshe máseleniń basyn ashyp berdi. Birinshiden, partııalastarynyń basym bóligi ony qoldaıdy. Senattaǵy daýys berýge deıin keı sarapshylarda kúmán bolǵan. Alaıda endi Aq úıdiń qazirgi basshysynyń tanymaldylyǵyna talas joq ekeni aıdan anyq. Máselen, ótken aptada júrgizilgen saýaldama respýblıkashylardyń 94 paıyzy Tramp ákimshiligin qoldaıtynyn kórsetti. Iаǵnı jyldan-jylǵa onyń partııa ishindegi jaqtastary artyp keledi. Byltyr bul kórsetkish 89 paıyzdy quraǵan-dy. Al tórt jyl buryn partııa ishindegi jaqtastary múldem az edi.
Ekinshiden, endigi jerde D.Tramp erkin qımyldaıdy. Bıyl AQSh-ta prezıdent saılaýy ótpek. Impıchment máselesin ońtaıly sheship alǵannan keıin Aq úıdiń qazirgi basshysy aldaǵy saıası naýqanǵa qyzý daıyndyqpen kirisedi. Máselen, D.Tramptyń saılaýǵa daıyndyǵyn júrgizý úshin 46 mıllıon dollar jınalypty. Bul qomaqty soma saılaýaldy naýqandy júrgizýge molynan jetýi tıis.
AQSh prezıdentine jarııalanǵan ımpıchmentti Senattyń qabyldamaýyn sarapshylar san-saqqa júgirtip jatyr. Djordj Vashıngton ýnıversıtetiniń professory Djonatan Terleı adamdar qalaǵanyn ǵana tyńdady dep esepteıdi.
«Senattaǵy kópshilik respýblıkashylar Ulttyq qaýipsizdik keńesshisi Djon Boltondy tyńdaǵysy kelgen joq. Ol prezıdenttiń Ýkraına jónindegi áńgimesi men Baıdenge qatysty astyrtyn málimet jınaýyna qatysty kýálik beretin edi. Aqyr sońynda kýágerdiń ne aıtatynynyń mańyzy qalmady. О́ıtkeni senatorlar prezıdentke qarsy pikir aıtylǵanyna mańyz bergen joq», deıdi D.Terleı.
Aıtpaqshy, aqtalǵannan keıin D.Tramptyń halyqqa joldaý jasaǵanyn joǵaryda aıttyq. Osy sharada mynandaı qyzyq oqıǵa boldy. Aq úı basshysy jıyn ótken zalǵa kirip, minberdegi ornyna shyqqannan keıin О́kilder palatasy men Senat spıkerine joldaýynyń mátinin berdi. Biraq tómengi palata spıkeri Nensı Pelosıdiń usynǵan qolyn alǵan joq. О́z kezeginde N.Pelosı hanym joldaý aıaqtalǵan soń, D.Tramp usynǵan mátindi kópshiliktiń aldynda jyrtyp tastady.
Aıta keterligi, AQSh Senaty óz tarıhynda úshinshi ret qana ımpıchment máselesin qarastyrdy. О́kilder palatasy 1868 jyly Endrıý Djonsonǵa, 1998 jyly Bıll Klıntonǵa qatysty is qozǵaǵan-dy. Senat eki prezıdentti de aqtap shyqty.
Muhıttyń arǵy betindegi saıası arenada oqıǵa endi qalaı órbýi múmkin? Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, D.Tramp aldaǵy saılaýǵa daıyndyqqa belsene kirisedi. Ol óziniń aldaǵy naýqanda jeńiske jetetinine senimdi. Taıaýda Nıý-Djersı shtatynda ótken halyqpen kezdesýinde Aq úı basshysy demokrattardyń buǵan áli kelmeıtinin aıtyp, «olar saılaýda meni jeńe almaıtynyn bilgendikten, qolynan kelgenniń bárin isteýge tyrysyp jatyr», dep bir áńgimeniń shetin qaıyrdy.
Buǵan negiz bar. USA Today gazetiniń habarlaýynsha, demokrattar aldaǵy saılaýda jeńiletinin ishi sezedi. Sondyqtan eldegi basty oqıǵaǵa deıin máseleni birjaqty etýdi kózdeıdi.
