Kron aýrýy jaıynda ne bilemiz?

– Bálkim olardyń sany budan kóbirek bolýy da múmkin, óıtkeni, dıagnozy qoıy­lyp, em alyp júrgenderdiń aýrýdy anyqtaý barysynda san ótkelekten ótip, keıde ýaqytyn ótkizińkirep alyp, ábden tıtyqtap jetýine qaraǵanda qandaı dertten zardap shegip júrgenderin bilmeıtin adamdar bar tárizdi, – deıdi dárigerler. Shynymen aýrýdy belgilerine qarap anyqtaý ońaıǵa túspeıdi eken. Sózimizdiń dáleli retinde birneshe mysal keltirgen jón shyǵar.

Aldııar qazir 16 jasta. 11 jasynda ádettegideı sporttyq jattyǵýdan kelgen ol ishiniń aýyrǵanyn aıtady. Anasy kóp ýaqyt ozdyrmaı jergilikti emhananyń dárigerine júginedi. Enterojermın, lıneks tárizdi preparattardy bir aı boıy qabyldaǵanmen jaǵdaı jaqsarmaıdy. Ish ótý tyıylmaı qoıǵandyqtan ınfeksııa­lyq aýrýhanaǵa jatqyzylady. Ol jerde burynǵynyń ústine psorıaz jamalady. «Osylaısha 6-7 aı ýaqyt ótti, aýrýhana, emhanalardyń esigin tozdyrǵanymyzben ońalý joq, qaıta ish ótkende dáret qy­zyl qanmen boıalatyn boldy. Sodan Ana men bala ortalyǵyna kelgende ǵana Al­dııardaǵy jumbaq derttiń Kron aýrýy eke­nin bildik», deıdi anasy.

Ana men bala Ulttyq ortalyǵynyń bólim meńgerýshisi Aıgúl Ibraeva Kron aýrýynyń birneshe jasyryn belgileri bolatynyn aıtyp berdi. Negizinen ishek aýrýy sanalatyn Kron dertiniń ishekpen múlde janaspaıtyn jerlerde býyndary aýyryp, aýyz ýylyp, stomatıt bolýy, qan azaıyp, anemııaǵa ushyraý syndy belgileri bar eken. Sondyqtan da dárigerler qaýymy kóbine shatasyp, dıag­noz qoıýda tuıyqqa tireledi. Máselen, anemııada quramynda temiri bar preparat­tarmen emdese de qan quramy ózger­mese, dáriger temirdiń qaı organ­da sińi­rilip, onyń ishekten baryp   aǵzaǵa áser ete­tinin oılap, qoıý dáretti qarapaıym kal­protektın synamasyna jiberip kóńil­degi kúmánǵa jaýap taba alady. Al dıagnoz qoıý sozylǵan ýaqytta dá­rettiń toqtamaýynan kúndelikti ómirde jaıalyqsyz ómir súre almaý jańa boı túzep kele jatqan jasóspirimniń psıhologııasyna qatty áser etedi, sondyqtan da balanyń negizgi aýrýynyń ústine júıkesi ábden juqarady. Balanyń ǵana emes, ata-anasynyń júıke júıesi de shıryǵyp turady, deıdi dáriger.

Kókshetaýdan kelgen Kron aýrýyna ushyraǵan balanyń dertiniń belgileri anemııadan bastalypty. Balasynyń Kron aýrýyna shaldyqqanyn bile almaı biraz sarsańǵa túsken ananyń áńgimesinen uqqanymyz, qyzy temir preparattaryn qabyldaǵanmen ishiniń aýrýy da, úl­ken dárettiń suıyq júrýi de toqtamaı qoıyp­ty. Kolonoskopııa jáne ózge de zertteýler jasalǵanymen naqty dıag­noz qoıýda tuıyqqa tirelgendikten Ana men bala Ulttyq ortalyǵyna joldama berilgen. «Qazir dıagnoz naqtylandy, mun­daı sırek kezdesetin aýrýdyń baryn estimeppiz de. Negizinen jer-jerde qarapaıym halyqtyń da, kúndelikti Kron aýrýymen jolyqpaıtyn bolǵandyqtan dárigerlerdiń de bul dert jaıynda bi­letini az, halyqtyń tipten habary joq. Sondyqtan osy aýrý jaıynda jazýyńyz óte quptarlyq eken. Áıtpese adamdar balasynyń ishi aýyryp, sup-suıyq bolyp ótkenine levomısıtın, lıneks, enterojermın berip júre beredi, al anemııa bolsa onyń túbi qaıda jatyr dep te oılanbaıdy. Kron aýrýy ómirlik dert deıdi, biraq der kezinde anyqtap, durys terapııany qabyldaǵanda asqyndyrmaı qalypty jaǵdaıda ustaýǵa bolady eken», dedi ol.

Dáriger Aıgúl Qanatqyzy: «Ishek qa­bynýynyń aýrýlar tobyna Oıyq jaraly kolıt pen Kron aýrýy jata­dy. О́kinishke qaraı, balalar men jasóspirimder uzaq ýaqyt dısbakterıozben júredi. Dıs­bakterıoz degen dıagnoz joq, ish qatýy nemese suıyq bolyp ótýi, ystyǵy kóte­rilýiniń, ish aýrýynyń astarynda osyndaı sırek kezdesetin aýrý jatýy múmkin dep kúmándanbaıdy da. Eger balada jıi ish ótse, stomatıt jıi bolsa, boıy ósýi ke­sheýildese, anemııa jıilese jiti qaraý kerek. Jáne ol pálendeı jas talǵamaıdy da, bizdiń pasıentter arasynda 2 jasqa tolmaǵan baldyrǵan da bar. Ishek aýrýynan tys artrıt, artroz, túrli býyn aýrýlary, tipti súıek aýrýy bolyp bilinýi de múmkin. Birde osteomıelıt dep emdelip kelgen balanyń dıagnozy ol emes, Kron aýrýy bolyp, bizdiń bólimshege aýdaryp emdep shyqtyq. Kúmándi jaǵdaıda ata-ana gastroentorolog dárigerden kalprotektın synamasyn tapsyrýǵa joldama alsa ishektegi qabyný úderisi anyqtalady. Ol barlyq emhanalarda jasalatyn qara­paıym synama. Eger ol qalyptan tys bol­sa kalonoskopııa jasaý biraz jaıttyń betin ashady. Bylaısha qaraǵanda onsha kúr­deli de emes, biraq Kron aýrýy jaıynda estip bilmegendikten biraz ata-ana shetelge baryp, shyǵyndanyp, aqyr sońynda onyń elimizde emdeletinin bilip ókinip jatady», deıdi.

Dáriger aıtsa aıtqandaı aýrýdy anyq­taý sozylǵan kezde sharasyzdyqtan bir­neshe aı boıyna, tipti bir jyldyń júzinde gormon alyp, dıagnoz qoıylmaý jıi kezdesedi eken. Oǵan balalaryna qazirgi kúni naqty dıagnozy qoıylǵan ata-analarmen áńgimelesý barysynda kóz jetti.

Shymkent qalasynyń turǵynyn sózge tartqanymyzda: – Balam Dıasty aldyńǵy qatarly degen klınıkalardyń barlyǵyna apardyq. Biraq eshqandaı ilgerileý bolmady. 8 aı gormon alyp, aqyr aıaǵynda osy ortalyqqa kelip oıyq jaraly kolıt ekenin anyqtadyq. Qazaqstan jeri ulan-baıtaq, biraq aýyl-aýdandardy aıtpaı-aq qoıaıyn, oblys ortalyqtarynda osyndaı sırek kezdesetin aýrýlar ja­ıyn­da el onsha kóp bilmeıdi. Sondyqtan ha­lyqty saýattandyrýmen birge qajetti mamandardy oqytý, osyndaı aýrýlar jaıyn­da biliktilikti arttyratyn oqýlar, tájirıbelik sabaqtar ótkizbese qanshama jurt qandaı aýrýdyń qarmaǵyna ilingenin bilmeı de júre beredi, dep jaýap berdi.

Dáriger Aıgúl Ibraevanyń aıtýynsha, dıagnozdyń erte qoıylýy óte mańyzdy. Sonda bala aǵzasyna tıetin zalal azaıyp, ómir sapasyna nuqsan kelmeı, qalypty tirlik keshe alady. «Bul dertti emdeýde jańa ádistemeler, gendik ınjenerııa tásilderi de qoldanylady, ári em kóptegen mamandardyń qatysýymen júzege asady. Endoskopıst, morfolog, hırýrg, ýl­tra­dybystyq zertteýshi dárigerler, bólimsheniń aǵa ordınatory, bólim jetekshisi, ǵylymı jumyspen aınalysýshy dárigerler konsılıým ótkizýi arqyly júzege asady. Osyndaı qoıan-qoltyq, birge jumys atqarylýy bala ómiriniń sapaly bolýynyń kepili. Al pasıenttiń jaǵdaıy qalypqa túsken soń ári qaraıǵy emin óz úıinde jalǵastyrý jergilikti em­hananyń qaramaǵyna kóshedi», deıdi dáriger.