О́kinishke qaraı, qaýipti dertke ushyraǵan naýqastar der kezinde em alýdyń ornyna, túrli bıýrokratııalyq kedergiler men densaýlyq saqtaý salasyndaǵy shıkilikterdiń qurbanyna aınalyp, júıkesin tozdyryp jatady. Tipti janyn shúberekke túıip, úmit arqalap aldyna áreń jetken naýqastan para dámetip, zańsyz empul berýge ıtermeleıtin jaǵdaılar da joq emes. El ishinde aragidik dárigerge degen ókpe-renish aıtylyp qalatyny da osydan. Máselen, oblysta onkologııalyq dıspanserge baryp, dárigerdiń qabyldaýyna kirý, qaralyp ári qaraı aýrýhanaǵa jatyp em alý nemese tegin dári-dármekke ýaqytynda qol jetkizý úlken problemaǵa aınalyp otyr. Bul másele Qostanaıda ótken ashyq jıynda kópshilik talqysyna tústi. Densaýlyq saqtaý salasynda qordalanyp qalǵan ózge de túıtkildi máseleler sóz bolǵan basqosýǵa múddeli sala basshylary, oblystaǵy arnaıy monıtorıng toptyń músheleri, «Qostanaı – adaldyq alańy» jobalyq keńsesiniń menedjerleri, óńirdegi medısınalyq mekemelerdiń bas dárigerleri, onkologııalyq dıspanserde tirkeýde turǵan naýqastar bar – barlyǵy 60 shaqty adam qatysty.
3 jylda 16 qylmys...
Jıyndy Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttiginiń oblystyq departamentiniń basshysy Qýanysh Bektasov ashyp, kópshilikke densaýlyq saqtaý salasyndaǵy turmystyq korrýpsııany joıý jáne azamattarǵa laıyqty medısınalyq qyzmet kórsetý úshin jasalyp jatqan ıgi sharalar jaıynda baıan etti. Departament basshysynyń aıtýynsha, 2017-2020 jyldar aralyǵynda bireýdiń múlkin zańsyz ıelený, jemqorlyq, qyzmettik laýazymyn asyra paıdalaný derekteri boıynsha 16 dárigerdiń ústinen qylmystyq is qozǵalǵan. Búginde 3 mln teńgeden astam qazyna qarjysyn qoldy etken Arqalyq qalasyndaǵy mamandandyrylǵan sábıler úıiniń bas dárigerine qatysty sotqa deıingi tergeý júrip jatyr. Bas dáriger 2019 jyly toǵyz aı boıy jetim balalarǵa arnalǵan azyq-túlik jáne basqa da materıaldyq taýarlardy zańsyz ıemdenip otyrǵan.
Laýazymyn asyra paıdalanyp, para alyp tutylǵan aq halattylar da az emes. Máselen, byltyr oblystyq onkologııalyq dıspanserdiń bas dárigeri men onyń orynbasary memlekettik satyp alý konkýrsyn utyp alǵan jeke kásiporyn dırektorynan para alǵan. Olar medısınalyq reagentter men reaktıvterdi dıspanserge kedergisiz ótkizip, oǵan ýaqytynda aqsha tóleý úshin kásipkerden 4 mln 400 teńge talap etken. Para alyp jatqan jerinde ustalǵan dárigerlerdiń biri 4 jylǵa, ekinshisi 3 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy.
Qoǵamdyq baqylaý nátıjesi kóńil qýantpaıdy
Sońǵy jyldary memlekettik mekemelerdiń jumysyn baqylaıtyn qoǵamdyq ınstıtýttardyń belsendiligi artyp keledi. Atalǵan jıynda «Halyq» respýblıkalyq qorynyń prezıdenti Aldan Menkeev jasaǵan baıandama osynyń aıqyn dáleli. Qoǵam belsendisi onkologııalyq dıspanser tóńiregindegi jemqorlyq táýekeline qatysty áleýmettik saýaldama júrgizip, biraz máseleni zerdelepti. Ol kópshilik nazaryna ózi daıyndap kelgen beınebaıandy usyndy. Smartfonǵa jazylyp alynǵan beınebaıanda belsendi tańǵy 7.30-da onkologııalyq dıspanserge baryp, kezek kútip otyrǵandarmen áńgimelesedi. Áńgime barysynda mynadaı máseleniń beti ashylady: birinshiden, kezek kútip otyrǵandardyń deni egde jastaǵy adamdar; ekinshiden, olar tańǵy saǵat 6-da kelip, kezekke turyp, esiktiń ashylýyn kútedi eken. Saǵat 8.30-da dıspanser esigi ashylǵan soń, naýqastar termınaldan talon alyp, tirkeý bólimine taǵy da kezekke turady. Tirkelgender odan keıin ekinshi ret talon alyp, dárigerdiń qabyldaýyna kezekke turady. Biraq 25 adamnan keıin qabyldaý toqtap, qalǵandary úıine qaıtýǵa májbúr bolady. Naýqastardyń bireýi 3 apta boıy kezek kútip, dáriger esigin asha almaı júrgenin ashyna aıtyp jatyr. Ekinshi keıýana qalanyń bir buryshynan kelgenin, eger saǵat 7.30-dan keshikseń, munda kelmeı-aq qoıǵan durys ekenin, talon alǵannyń ózinde dáriger qabyldaýyna kirýdiń qıyndyǵyn aıtyp muń shaǵady.
Budan keıin belsendi jıynǵa qatysýshylardy óziniń áleýmettik jeli arqyly júrgizgen saýaldama qorytyndysymen tanystyrdy. Onyń ınstagram paraqshasyna jurt qaldyrǵan renishke toly jazbalardyń mazmuny mynaǵan saıady: «dıspanserge kezekke tek dúısenbi kúni saǵat 8.30-dan 9.00-ge deıin ǵana jazylý múmkindigi bar. Onda da eki apta buryn jazylý kerek». «Kezekke jazyla almaǵandar tańǵy 5-te turyp, qarańǵyda qaqaǵan aıazda kezekke turýǵa májbúr. Dáriger saǵat 10-ǵa deıin 10 adam qabyldaıdy, qalǵany kelesi kúnge qalady». Bireý ota jasatý úshin dárigerdiń qolyna 80 myń teńge ustatqanyn jazsa, endi bireý «dárigerge 3 myń teńge berseń, kezeksiz qabyldaıdy» degen keńes beredi. Budan ózge tirkeý bólimindegi mamandardyń naýqastarmen dóreki sóılesetini, aýrýhanaǵa jatyp emdelýge qol jetkizýdiń óte qıyndyǵy, kerek kezinde tegin dári-dármek alýdyń múmkin emestigi týraly jazbalar da bar.
Dárigerler taqyrypty basqa arnaǵa buryp jiberdi
Alaıda jeldiń qaıdan, qalaı soǵatynyn aldyn ala bilse kerek, densaýlyq saqtaý salasynyń ókilderi de jıynǵa daıyndyqpen kelipti. Olar da ózderine alǵys jaýdyryp, izgi tilek bildirgen on shaqty adamdy beınekameraǵa jazyp alypty. Kópshilik muny da kórdi.
– О́tken jyly obyr dertimen 2447 adam tirkeldi. Oblys boıynsha jalpy sany 13 myńǵa jýyq adam esepte tur. Naýqastardyń kóbi 60-75 jas aralyǵynda. Onkologııalyq aýrýhanada 54 dáriger jumys isteıdi. Olardyń 80%-y birinshi, joǵarǵy sanaty bar bilikti de tájirıbeli mamandar. Múmkindiginshe emdep, ota jasap jatyr. Sondyqtan olardy qaralaý qısynsyz. Kezinde mamandar az edi. Jyl sanap jaǵdaı jaqsaryp keledi. Bıyldyń ózinde 7 maman keldi. Olarǵa úı berildi. Al qoǵam belsendisi kórsetken beınematerıal men saýaldamaǵa qatysýshylardyń birde-biriniń aty-jóni kórsetilmegen. Sondyqtan bul bizdiń tarapymyzǵa aıtylǵan negizsiz aıyp, domalaq shaǵym bolyp tabylady. Búginge deıin resmı túrde eshqandaı shaǵym kelip túsken joq. Al endi kezek kútý máselesine kelsek, bizde qazir radıolog dárigerler joqtyń qasy. Sondyqtan naýqastar aýrýhanaǵa jatý úshin kezek kútedi. Buǵan biz dál qazir eshteme isteı almaımyz. Osydan 20 jyl buryn 6 myń naýqasty 10 radıolog emdeıtin. Qazir 13 myńǵa jýyq naýqas bar. Dıspanserde 4-aq radıolog jumys isteıdi. Sáýlemen emdeletin naýqastardyń uzaq kezek kútip qalý sebebi osy. Biz emtósek sanyn da kóbeıte almaımyz. О́ıtkeni stasıonarda jatyp emdelý kóp ýaqytty qajet etedi. Men barlyq jaǵdaıdy túsinemin. Sheshilmeı jatqan qyrýar sharýa bar, ony da jaqsy bilemin. Biraq ony tolyq sheship tastaýǵa shama joq, – dedi onkologııalyq aýrýhananyń bas dárigeri Maksım Boboshko.
Odan keıin sóz alǵan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Vıacheslav Dýdnık bar máseleniń qarjyǵa kelip tireletinin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, damýshy elder medısınaǵa ishki jalpy ónimniń 5 paıyzyn, al damyǵan elder 7 paıyzyn bóledi eken. Máselen, Fransııa IJО́-niń 12 paıyzdan astamyn densaýlyq saqtaý salasyna jumsaıdy.
– Elbasy byltyr bilim, ǵylym, densaýlyq salasyna 10 paıyz bólýge qol jetkizýdi tapsyrdy. 10 paıyzdy úsh salaǵa bólseńizder, medısınanyń enshisine 3-aq paıyz tıedi. Medısınany damytýdyń taıaýda qabyldanǵan jańa baǵdarlamasy muny 5 paıyzǵa jetkizýdi kózdep otyr. Biz qazir osy baǵyttamyz. Kez kelgen salanyń jaqsy bolýy úshin qarjy men kásibı mamandar kerek. Bizde joǵary bilikti kásibı mamandar bar. Qalǵan múmkindikter jyl sanap jasalyp jatyr. Oblys ákiminiń qoldaýymen oblysqa 265 jas dáriger keldi. Aýylǵa 92 dáriger ornalasty. Bıyl óńirdiń densaýlyq saqtaý salasyna 50 mıllıard teńge qarjy bólinip otyr. Ekinshi toqsanda munyń ústine taǵy 7 mıllıard teńge qosylady. Dári-dármek satyp alýǵa 5,8 mıllıard teńge qarastyrylǵan. Men ózim onkologııada 20 jyl jumys istedim. Sizder onkolog-hırýrgtiń jumysy qandaı ekenin bilesizder me? Ol 8.30-da jumysqa keledi. 30 mınýt palatalardy aralap, naýqastardy bir sholyp shyǵady. Odan keıin operasııa ústeline ketedi. Birinshi aýyr ota jasalady. Ol tańǵy 9-dan 13.00-ge deıin sozylady. Bir saǵat as-sý iship alyp, saǵat ekide ekinshi otaǵa kirisedi. Tańǵy 9-dan keshki 17.00-ge deıin ota ústeliniń basynda tize búkpesten jartylaı eńkeıip turady. Byltyr onkodıspanser 8 jarym myńnan astam adamdy qabyldady. Onyń ishinde 1600 adamǵa ota jasaldy. 6 myń adam hımııalyq terapııa aldy. 800 adam sáýlemen emdeldi. Sáýlemen em alatyn bir adamǵa kem degende 30-40 kún ketedi. Qostanaı onkologııalyq esepke tirkelgender sany boıynsha respýblıkada birinshi orynda tur. Bul – bizdiń mamandar jaqsy emdeıdi degen sóz. Bizde esepte turǵandardyń 72 paıyzy, ıaǵnı 7 myńnan astam adam em qonyp, táýir bolyp keledi, – dedi V.Dýdnık.
«Dárigerlerdiń kásibı sheberligine shúbámiz joq. Alaıda oblystyq onkodıspanserge sonaý 480 shaqyrym qashyqtyqta jatqan Arqalyqtan, 216 shaqyrym shalǵaıda jatqan Jitiqaradan at aryltyp jetken naýqastar aptalap kezekke turyp dárigerdiń esiginen de syǵalaı almaı ketedi eken. Buǵan ne deısiz?» degen jıyn tóraǵasynyń saýalyna basqarma basshysy: – Buǵan jaýap berýge daıyn emespin. Men kún tártibimen tanys emespin. О́zim jıynǵa keshigip kelgendikten, maǵan daıyndap qoıǵan baıandamany ashyp kórgen de joqpyn, – dedi.
Máseleniń túıini sheshilmeı qaldy
Qoldaýshy tarap dáriger mártebesi týraly zań qabyldaný kerek degen bastama kóterdi. Osylaısha kún tártibi boıynsha kóterilgen negizgi másele kóleńkede qaldy.
Jıyndy uıymdastyrýshylardyń ózderi bir sát ne isterin bilmeı qalǵandaı boldy. Abdyrap qalǵan kópshilikti bul tyǵyryqtan «Jas atameken» jas kásipkerler klýbynyń jetekshisi Zarına Kókjanova alyp shyqty. Kásipker buǵan deıin atalǵan máselege qatysty 30 myń adammen sóılesip, naýqastar men olardyń týystarynyń ómirin jeńildetetin usynys-tilekterin jınaǵan. Obyr máselesin dárigerler de, sheneýnikter de jeke dara sheshe almaıtynyn aıtqan Z.Kókjanova barlyq turǵyndardyń basyn qosatyn ortaq platforma jasaý kerek degen usynys tastady. Onyń aıtýynsha, naýqas azamattar óz quqyqtaryn bilmeıdi. Bul baǵytta tıimdi túsindirý, aqparat taratý jumystary júrý qajet.
Naqty bir toqtamǵa kele almaǵan qos tarap aldaǵy ýaqytta taǵy bir kezdesip, máseleniń sheshimin izdep tabýǵa talpynyp kórý kerek degen sheshim qabyldady.
Nurqanat QULABAEV,
jýrnalıst
QOSTANAI
