Gazdan týǵan «naz»

Daýdyń basy neden shyqqanyna sál keńirek toqtalaıyq. Byltyr jeltoq­san aıynda Úkimet órt qaýipsiz­digi erejelerine ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizdi. Bul ózgeris kógildir otyn­men júretin kólikterge tikeleı qatys­ty. Tıisti talap boıynsha jyl ba­synan bastap gaz ballon qondyrǵy­sy qoıylǵan kólikterge saýda jáne oıyn-saýyq nysandarynyń, bıznes orta­lyq­tarynyń avtoturaqtaryna, turǵyn úılerdiń astyndaǵy turaqtarǵa kirýge tyıym salyndy. Árıne bul taqy­my­na basqan kóligi gazben júretin 350 myń júrgizýshige unamaıtyny túsinik­ti. Klıenti yńǵaıly avtoturaqqa kire al­maı ketip qalsa, oıyn-saýyq ortaly­ǵyna da tıimsiz. «Gaz ballon qoıyp ber» dep keletin júrgizýshiler azaıyp ketse, qondyrǵy ornatýmen aınalysatyn kásipker de shyǵynǵa batady.

Sodan bolar Ishki ister mınıstrligi ereje talaptarynyń jaı-japsaryn tú­sin­dirmes buryn Almaty qalasy Kásip­ker­ler palatasynyń Kásipkerler qu­qyn qor­ǵaý jáne sybaılas jemqor­lyq­qa qar­sy kúres keńesi osy máse­lege oraı jıyn ótkizdi. Otyrysqa palatanyń Mańǵystaý jáne Aqtóbe oblystaryndaǵy keńesteri onlaın rejimde qosyldy.

Qalalyq Kásipkerlerdiń quqyn qorǵaý keńe­siniń pikirine salsaq, erejege engizil­gen bul normalar kásipkerlerdiń jáne tabıǵı gazben júretin, ıaǵnı ekolo­gııalyq kólikter ıeleriniń quqyn buzyp otyr. Aıtalyq, bir ǵana Almaty shaharyndaǵy bıznes ortalyqtar men oıyn-saýyq orta­lyqtarynda 120-ǵa tarta jabyq avtoturaq bar. Turǵyn úılerdiń astynda ornalasqan turaqtar myńdap sanalady. Iаǵnı, kógildir otynmen júretin kólik­terdiń oıyn-saýyq ortalyǵyna aıaldaýy burynǵydan azaıa­tyny túsinikti. Avtokólik ıesi óziniń qyrýar qarjy jumsap satyp alǵan zańdy avto­turaǵyna kire almasa, bul da ájeptáýir problema.

Kásipkerler quqyn qor­ǵaý jáne sybaı­las jemqorlyq­­qa qarsy kúres keńesi­niń bas­qosýyna kelgen gaz ballon qon­dyr­ǵysyn jóndeýmen aınalysatyn kompanııa­lar da shash-etekten shyǵynǵa bata­tyn bol­dyq dep dabyl qaǵyp jatyr. Gaz ballon qon­­dyrǵysyn alyp tastaýǵa májbúr bol­ǵan­dardyń shaǵy­my taǵy bar.

Mysaly, dúkenderge taýar tasýmen aınalysatyn «Arena S» kompanııasy jeltoqsan aıynda shyqqan sheshim­niń kesi­rinen  kompanııaǵa tıesi­li kólik­terdegi gaz ballon qon­dyr­ǵysyn alyp tastap, janar­maıǵa kóshipti. Sebebi kóp jaǵdaıda ta­ýardy jeras­ty turaqtaryna túsirýge týra keledi eken.

Sol sııaqty «EKO Ekspert» kompanııasy buryn aı saıyn 25 kólikke gaz ballon ornatyp, kásibin dóńgeletip otyrǵan. Qań­tar aıynda klıentteriniń sany beseýden aspaı, shyǵyny kóbeıip ketipti.

– О́rt qaýipsizdigi ere­je­­sine túzetý engizý kezin­de mem­lekettik organdar Ká­sip­kerlik kodekstiń 65-baby­nyń 3-tarmaǵy, ıaǵnı bul nor­many engizý barysynda kásipkerlik nysandaryna keletin shyǵynnyń azaıý ne­mese kóbeıý barysyn qaras­tyrmaǵan. Sonymen qatar 65-baptyń 3-tarmaǵynda  qa­ras­­tyrylǵan talaptar kási­p­ker­lik nysandarynyń múdde­lerine qatysty quqyqtyq-nor­matıvtik aktilerdi qabyldaý mindetti túrde eskerilýi kerek, – deıdi Almaty qalasy Ká­sipkerler palatasynyń ákim­shilik kedergilerdi azaıtý bóliminiń bastyǵy Baqyt Zaırqan.

Onyń aıtýynsha, órt qaýip­sizdigi talaptaryn saýda jáne oıyn-saýyq nysan­dary­nyń ákimshiligi qalaı saqtaıtyny, gazben júretin kólikter avtoturaqqa kirmek bolsa qalaı toqtatatyny da áli naqtylanbaǵan. Baqyt Zaırqannyń aıtýynsha, Úkimettiń «2019-2022 jyldary tabıǵı gazdy motor oty­ny retinde paıdalaný kóle­min ulǵaıtý týraly»  jos­pa­ry bar. Ol jospardy oryn­daý­dyń bir tarmaǵy retinde otan­dyq avtobýs parkteri men avto­kólikterdi gazǵa kóshirý qa­ras­tyrylǵan. Al jańa ereje sol jospardy júzege asyrýǵa kedergi keltiretini aı­dan anyq.

Osy jıynda aıtylǵandaı, memlekettik organdar jabyq avtoturaqtarda gazben júretin kólikterdiń kesirinen bolǵan jarylystar men órt týraly eshqandaı statıstıkalyq derek keltirmegen. Ashyq aqparat kózderinde ondaı derek joq. Álemdik tájirıbege súıensek,  sońǵy 50 jylda gazdy motor otyny retinde paıdalanýdyń ekologııalyq tazalyǵy joǵary ekeni, óndiristik qaýipsizdigi dáleldengen.

– Sarapshylardyń pikirin­she, qazir qoldanylyp júrgen benzınmen nemese dızeldik otynmen salystyrǵanda gaz eń qaýipsiz otyn sanala­dy. Biz paıdalanatyn zama­naýı qondyrǵylar tıisti sertı­fı­kattaýdan ótken, qaýip­siz­dik­tiń birneshe deńgeıi qaras­tyrylǵan. Esterińizde bolsa, sońǵy ret Almaty qalasy ál-Farabı dańǵylynda avtobýs órtengen kezde kólik dym qalmaı janyp ketti, biraq jarylys bolǵan joq. Bul zamanaýı qondyrǵylardyń qaýipsiz ekeniniń bir kórinisi. Eger benzınmen nemese dızelmen júretin avtobýs bolǵanda jarylyp keter edi. Arzan ári ekologııalyq otyndy qoldanýdyń ornyna biz XIX-XX ǵasyrǵa keri sheginip, benzın men dızelge kóshýimiz kerek eken. Gaz ballon qondyrǵysynyń jarylýyna qatysty statıstıka da joq. 6 jyldan beri osyn­daı qondyrǵy ornatýmen aı­nalysyp kelemiz, bizdiń kesi­rimizden bolǵan birde-bir apat tirkelgen emes, – deı­di «Grın avto servıs» kompa­nııa­sy­nyń bas dırektory Erlan Nurpeıisov.

Almatydaǵy Kásipkerler palatasynyń tıisti keńesiniń otyrysynan keıin ile-shala memlekettik organdar da óz­deriniń bul sheshiminiń du­­rys­tyǵyn  túsindirýdiń qa­myna kiristi. Ortalyq kom­mý­nı­kasııalar qyzmetinde ótken arnaıy brıfıngte Ishki ister mınıstrligi Tótenshe jaǵ­daılar komıtetiniń tóraǵa­sy Vladımır Bekker órt qaýip­sizdigin saqtaý erejesine bul túzetý nelikten engizilgenin jan-jaqty túsindirip berýge tyrysty.

– Aldymen másele nelikten týyndaǵanyn, mundaı sheshimdi nelikten qabyldaýǵa májbúr bolǵanymyz týraly aıtaıyn. Bul jumys 2018 jyly bastal­dy, sońǵy 3 jyl ishinde gaz­ben júretin avtokólik qural­darynyń qatysy bolǵan órt oqı­ǵalary saralandy. Jyl saıyn bul kórsetkish ulǵaıyp bara jatqany anyqtaldy. Statıstıkaǵa júginsek, jyl saıyn 2 jarym myńǵa jýyq kólik órtenedi. Sońǵy úsh jylda gazben júretin kólik quraldary órtengen 374 oqıǵa tirkelip, 5 adam qaza tapty, onyń ekeýi – bala. 34 adam jaralandy, onyń ishinde 3 bala bar. Biz osyndaı oqıǵalar jyl sanap kóbeıip bara jatqa­ny­na kóz jetkizdik. 2016 jyly osyndaı 64 oqıǵa tirkelse, 2017 jyly 80 órt boldy, 2018 jyly 100-den asty. Oǵan qosa, turǵyn úılerdiń astynda salynǵan avtoturaqtarda gazdyń ıisi shyǵýyna baılanysty azamattardyń shaǵymy kóbeıdi. Biz shaǵym túsken oqıǵa oryndaryna baryp, gaz ballon qondyrǵysymen jab­dyqtalǵan avtokólikterdiń shyn mánisinde qaýip tóndi­retinin, órt nemese jarylys týyndaýy múmkin eke­nin anyqtadyq. Gazdy qol­daný­­dyń qaýipti jaqtary kóp. Ásirese turǵyn úılerdiń tómen­gi qabatynda jarylys bol­ǵan jaǵdaıda tutas úı qı­raýy yqtımal. Qazaqstan Res­pýb­lıkasyndaǵy qurylys normalaryn da saraladyq. Osy­ǵan oraı bizdiń tarapy­myzdan О́rt qaýipsizdigi ere­jesine ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý jobasy jasa­lyp, Ulttyq kásipkerler pa­la­ta­syna, 17 ákimdikke jáne bar­­lyq múddeli memlekettik organ­darǵa jiberildi. Sondaı-aq joba Tótenshe jaǵdaılar ko­mı­tetiniń resmı saıtyna jarııa­landy, – dedi Vladımır Bekker.

Komıtet tóraǵasynyń aıtýynsha, joba qabyldanbas bu­ryn tıisti taraptardyń qa­ty­sýymen talqylaýlar ótki­zilgen. Alaıda osy normany en­­gizýge qatysty birde-bir usy­nys túspegen.

– 2019 jylǵy 13 jeltoq­sanda Úkimet osy jobada aı­tyl­ǵan talaptardyń is júzi­ne ene­tini týraly qaýly shy­ǵar­dy. Sodan keıin ǵana más­e­le kóterile bastady,– dedi V.Bekker.

Komıtet tóraǵasynyń aıtýynsha, azamattyq qorǵaý uıymdarynyń tıisti talaptardy buzǵan avtokólik ıelerin ákim­shilik jaýapqa tartý múm­kindigi bar. Azamattardyń sha­ǵymy boıynsha ereje buz­ǵandarǵa Ákimshilik kodeks­tiń 410-baby boıynsha 5-50 AEK aralyǵynda aıyppul saly­nady. Eger gaz ballon qon­dyr­ǵysy ornatylǵan kólik qu­raldarynyń erejeni saqta­maýynyń saldarynan apat nemese basqa da jaǵdaı bola qalsa, Qylmystyq kodekstiń tıisti baptary boıynsha is qoz­­ǵalyp 3 myń AEK-ke de­ıin aıyppul salynady. Oqı­ǵa kisi ólimine soqtyrsa, avto­kó­lik ıesi 10 jylǵa deıin bas bos­tan­dyǵynan aıyrylýy múmkin.

Baspasóz máslıhatynda aıtylǵandaı, Ishki ister mınıstr­liginiń Ákimshilik po­lı­sııa komıteti Jol qozǵa­lysy erejesine gaz ballon qondyrǵysy bar kólikterdi tıisti belgi taǵýǵa mindetteıtin ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi qarastyryp jatyr.