Sergeldeńge salǵan sertıfıkat

Endi biliktilik boıyn­sha aldyn ala irikteýden ótip, ın­dýstrııalyq sertıfıkat al­ǵan kásiporyndar ǵana memle­kettik satyp alýǵa qatysa ala­dy. Al Qostanaıdaǵy tabysy azyn-aý­laq shaǵyn tigin she­ber­hanalarynyń ın­dýstrııalyq sertıfıkat alýǵa jum­saıtyn basy artyq aqshasy joq. Osy­laısha, óńirlik jeńil ónerkásiptiń ta­my­ryna qan júgirtip, kópten beri máde­nıet, bilim jáne quqyq salasyn kıin­dirip kelgen 20-ǵa jýyq sheber­ha­nanyń tynysy tarylyp, kásibi toqyrap qaldy.

Indýstrııalyq sertıfıkat – je­ńil ónerkásip salasyndaǵy árbir ón­diris oshaǵynyń pasporty ispettes qujat. Kásiporynnyń jalǵan emes, rasymen bar ekenin, shynaıy taýar ón­dirip jatqanyn rastaıdy. Eń basty­sy, otandyq taýar óndirýshiler arasyn­daǵy adal básekege jol ashady. Son­daı-aq, shetelden arzan baǵaǵa kıim-ke­shek alyp kelip, oǵan «ózim óndir­dim» degen belgi japsyryp, kóz boıaý­shy­lyqpen memlekettik satyp alý kon­kýrs­taryn utyp alyp júrgen jalǵan kásiporyndardyń tamyryna bal­ta shabady. «Atameken» UKP tara­py­nan beriletin bul sertıfıkatty alý úshin kásiporyn arnaıy sarapshy shaqyrtýy kerek. Ol álgi kásip­oryn­nyń sertıfıkatqa laıyq ne laıyq emesin anyq­taıdy.

Kásipkerlerdiń aıtýynsha, Qosta­naı­da mundaı sarapshy joq. Bul sanat­taǵy mamandar elimizde sanaýly ǵana. Jeńil ónerkásip salasynda jumys istep jatqan 1030 otandyq kásiporynǵa 15 sarapshy ǵana qyzmet kórsetedi. Olardyń mekenjaıyn «Atamekenniń» resmı saıtynan tabýǵa bolady.

Sarapshy tapsyrys bergen kásip­orynǵa saraptama jasap, onyń qo­ry­tyndysyn óńirlik Kásipkerler palatasyna ótkizedi. Palata eshkimdi alalamaıdy. Talapqa saı bolsa, úlken fabrıkaǵa da, 2-3 adam jumys isteıtin shaǵyn tigin sheberhanasyna da sertıfıkat ustatady.

– Alaıda eseptep kórsek, ındýs­trııalyq sertıfıkattyń quny 700 myń teńge bolady eken. Onyń ishine sarap­shynyń ary-beri júretin jolaqysy, jatyn orny, as-sýy, issapar puly kiredi. Bálkim, bul irgeli kásiporyn «Bolshevıchka» tigin fabrıkasy úshin túk emes shyǵar. Biz sııaqty 4-5 adamnan turatyn shaǵyn sheberhana mundaı qarjyny tóleı almaıdy, – deıdi kásipker Janar Sársenbaeva.

Ismer turǵyndardan túsken jeke tapsyrystardy oryndaý­men qatar, onshaqty jyldan beri ishki is­t­er organdary men Qostanaı, Aqmola, Aqtóbe, Pet­ro­pavl oblys­­tarynyń prokýratýrasyna, qutqa­rý­shy­lar­ǵa, kýr­santtar men mektep oqý­shy­la­ry­na mem­lekettik tapsyrys boıynsha arna­ıy kıim tigedi. Biraq jyl bas­talǵaly ruqsat qa­ǵazy joq kásipkerler úshin mem­le­ket­tik satyp alý portaly jabyq tur­ǵan­dyq­tan, konkýrstardy syr­tynan qy­zyqtaǵany bolmasa, tike­leı qa­ty­sa almaı otyr.

Kásipkerge burynnan tapsyrys beretin memlekettik organdar «Sertıfıkat qashan alasyz?» dep kúnde qońyraý shalatyn kórinedi. О́ıtkeni shaǵyn tapsyrys beretin mekemelerge shaǵyn sheberhana qolaıly. Onyń ústine biraz jyldan beri qostarapty iskerlik senim qalyptasyp qal­ǵan. Tigin sheberhanasy tapsyrys bergen mekemeniń ár qyz­met­kerine jeke toqtalyp, aldymen úsh ret ólshep, piship alady. Adamnyń dene bitimin, boıyn dál anyqtap alyp, kıim tigýge sodan keıin ǵana kirisedi. Ismer­diń aıtýynsha, máselen, 42-shi ólshemdegi kıim kıetin adam­­dar­ǵa birdeı kıim tigýge bol­maı­­dy. О́ıtkeni olardyń dene biti­minde kóp aıyrmashylyq bola­dy. Sheberhana osynyń bar­­ly­­ǵyn eskerip otyrady. Al úlken fab­rıkalar buǵan bas aýyrtyp jat­paıdy. Myńdap tapsyrys túse­tindikten, olar kıimdi tek ólshem boıynsha ǵana qabyldaıdy. Qyz­metkerlerin kıindirý úshin kóp mekemelerdiń shaǵyn tigin sehtaryna júginetini de osydan.

Janar Sársenbaeva oqýshy­lar­ǵa arnap mektep kıimin de tigedi. Máse­len, oblys orta­ly­ǵyndaǵy №115 mekteptiń oqý­shy­lary jyl saıyn osy tigin sehy­nan kıinedi. Ismer mundaǵy 5-6 jetim balaǵa mektep formasyn tegin tigip beredi. Búginde bul oqý oshaǵynda 686 bala bilim alady. Byltyr sonyń jartysyna jýy­ǵy kıim jańartypty. Er balanyń kostıým-shalbary men kóılek-galstýgine shamamen 10-15 myń, al qyz balanyń kıimine 15-18 myń teńge ketedi. Jaqsy, tipti 20 myń teńge ketedi deıikshi. Sonda ındýstrııalyq sertıfıkat alý úshin shaǵyn ǵana tigin sehyna bir mektepti bir jyl tegin kıindirýge týra keledi.

20 aqpan kúni tańerteń oblys­tyq prokýratýra memlekettik sa­typ alý portalyna konkýrs ja­rııa­­la­­­ǵan. Tapsyrys kólemi sha­ǵyn ǵana – 20 plash, 20 kıtel. Biraq bul kon­kýrs­qa birde-bir tigin fab­­rı­ka­sy qatyspaǵan. О́ıtkeni iri kásip­oryndar mundaı maıda-shúı­de­ge bas aýyrtqysy kelmeıdi. Al ony alatyn Janar Sársenbaeva sııaqty shaǵyn she­ber­hana ıeleriniń qo­lyn­da sertı­fıkat joq. О́tken jyly mem­lekettik tapsyrys boıynsha kıte­li, jeıdesi, mektep formasy bar – barlyǵy 200-ge jýyq kıim tikken sheberhana bıyl jeke turǵyndardan túsken birdi-ekili tapsyrysty ǵana talǵajaý etip otyr.

Sertıfıkatqa qol jetkize almaı sergeldeńge túsken kásip­ker­diń biri – Evgenııa Dombaeva. Ol oblys­tyq fılarmonııanyń ánshi, bıshi­le­ri­ne, teatr ártisterine, aýdandyq mádenıet úıleriniń óner­­pazdaryna arnap ulttyq na­q­­ysh­­taǵy sahna kıimderin tigedi. Ká­sipker máse­le­niń tek qar­jy­ǵa ǵana tirelip tur­ma­ǵanyn ań­ǵart­ty.

– Indýstrııalyq sertıfıkat alý úshin tigin máshińkeleri jańa ári belgili bir talaptarǵa saı bolýy kerek. Sondaı-aq sheber­ha­na­­da jumys isteıtin jumys­shy­lardyń joǵary bilimdi ekenin ras­taıtyn dıplomy bolýy tıis. Me­niń sheberhanamda jumys is­teı­tin sheberlerdiń qoly altyn. Tá­jirıbesi mol, kez kelgen sán úl­gi­sindegi joǵary sapaly kóı­lekti tige alady. Byltyr dıp­lomy bar bir-eki qyz keldi. Qaı­shyny durys ustaı almaıdy. Olardy jumysqa almadym. О́tken jyly taýarlarym «Qazaq­stannyń eń úzdik taýary» baı­qa­ýyna qatysty. Sóıte tura, mine, memlekettik satyp alý­dan shettetilip otyrmyn, – deıdi ashyn­­ǵan kásipker.

Ismer áıelder Májilis depýtaty Irına Aronovaǵa arnaıy hat jazyp, quqyqtaryn qorǵaýdy óti­nip­ti. Depýtat olardyń máse­le­sin Par­lamentte kóterip, Úki­met­ten ındýs­trııa­lyq sertıfıkat berý sharttaryn qaıta qa­raýdy suraǵan. Bul másele kásip­kerlerdiń paıdasyna she­shil­­genniń ózinde de, oǵan áli biraz ýaqyt ketedi. О́ıtkeni zań­ǵa ózgeris engizý ońaı emes.

Kásipkerlerdiń pikirinshe, ındýs­trııalyq sertıfıkat o basta otandyq ónimge qoldaý kórsetý maq­satynda talap etilgenimen, shaǵyn, orta, iri kásiporyndardyń ónim shyǵarý múmkindigi men qyz­met kórsetý aıasy eskerilmegen. Mem­lekettik satyp alýǵa qatysý úshin barlyǵynan bir sertıfıkat talap etiledi. Nátıjesinde, taıaq­tyń ekinshi ushy shaǵyn kásip oshaq­ta­ryna tıip ketip, olardyń naryq alańyna shyǵatyn jolyn jaýyp tastap otyr.

– Elimizdegi shaǵyn kásip­ker­lik­ti damytý úshin ındýs­trııa­lyq sertıfı­kat qajet ekenin jaq­sy túsinemin. Biraq biz sııaqty saý­sa­ǵyn saýyp, kóz maıyn taýysyp taza eńbegimen nápaqa aıyryp júrgen shaǵyn tigin sehtaryna onyń qajeti shamaly. Bizde sertıfıkat qunyn tóleıtin kúsh te joq. Buǵan deıin «Memlekettik satyp alý týraly» zańda bir kózden satyp alý týraly tarmaq bolatyn. Qazir ony alyp tastap otyr. Buryn biz osy tarmaq bo­ıynsha memlekettik satyp alý konkýrstaryna erkin qatysyp, jyldyq azyq bolatyn tapsyrys alatynbyz. Zań shyǵarýshylar osy tarmaqty qaıta qalpyna kel­tirip berse degen ótinishimiz bar. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda atel­eni jaýyp, 20 shaqty tigin se­hynda tabys taýyp otyrǵan 100-ge jýyq adam jumyssyzdar qataryna qosylýdan basqa aıla qal­mady. Bıyl Memleket basshy­sy shaǵyn kásipkerlikti tekserý­ge mora­to­rıı engizip, tabysqa sa­lynatyn sa­lyq­tan bosatyp otyr. Jumys júrip tursa, salyq tó­leý – buljymas min­detimiz. Tek je­ńil ónerkásip sala­syn­daǵy iri óndiris oshaqtary men shaǵyn tig­in sehtarynyń arajigin ajy­ratyp, olardyń múmkindikterin eskere otyryp, árqaısysyna laıyq ádil talap qoısa eken. Bas­tysy, shaǵyn kásipkerler úshin memlekettik satyp alýǵa qa­ty­sý shartyn jeńildetip, taýar ón­di­rýge múmkindik jasalady dep úmit­tenemiz, – deıdi qostanaılyq is­merler.

QOSTANAI