Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Basqosýǵa óńirdegi fılolog ǵalymdar, til mamandary men oblys ákimdiginiń Tilderdi damytý basqarmasynyń mamandary qatysty. Qazirgi qoldanymdaǵy kırıll álipbıinde 42 árip bolsa, jańa usynylyp otyrǵan álipbı nusqasynda 31 árip bar.
Jıynǵa qatysýshylar jańa álipbıge qatysty 7 másele tóńireginde oı órbitti. Ásirese «Ch» dybysyn tańbalaý kerek pe, álde kerek emes pe, bálkim múldem alyp tastaý kerek shyǵar? – degen saýal tóńireginde til mamandarynyń pikiri qaq jaryldy. Bir tarap «Ch» derbes árip retinde tańbalanýy kerek, óıtkeni qazir aǵylshyn tilinen enip jatqan sózderdiń quramynda kóp kezdesedi. Túrik, ázerbaıjan álipbıinde «Ch»-ǵa arnaıy tańba bar. «Ony alyp tastasaq, Chehov, Sergeevıch degendi qalaı jazamyz?» degendi aıtty. Ekinshi tarap buǵan: «Jańa álipbıge kóshýimizdiń bir sebebi – ulttyq tildiń syrt áserge qarsy turý ımmýnıtetin kúsheıtý ekendigin umytpaý kerek» degen ýáj aıtyp, tilimizde «Ch» degen dybystyń joq ekenin, ol «T» men «Sh»-nyń qosyndysynan jasalǵan qurama dybys ekenin jetkizdi.
Jańa álipbı nusqasyndaǵy taǵy bir jańalyq – munda «S» degen tańba joq, kırıldegi qazirgi «S» árpi «S» tańbasymen belgilengen. Tilshi mamandar bul másele tóńireginde de biraz talasqa bardy. «Medısına termınderiniń kóbi «S»-men aıtylady, sondaı-aq latyn álipbıi ejelden «A», «B», «S»-dan bastalady, bul áripter tolyq turýy kerek» deýshiler boldy. Bul pikirge qarsy shyǵýshylar «S»-nyń «T» jáne «S» dybystarynan quralatynyn, sondyqtan «S»-men keletin sózderdi «S» árpimen jazý utymdy» degendi aıtty.
Jıyn sońynda ǵalymdar pikir bildirýshilerdiń árqaısysy óz oıyn qaǵazǵa túsirip, hattamaǵa engizý úshin jazbasha túrde usyný kerek degen ortaq sheshimge toqtady. Hattama kóshirmesi jańa úlgidegi jetildirilgen álipbı nusqasyn usynǵan jumys tobyna jóneltiledi.
QOSTANAI
