Shyǵys óńirinde bıyl ekinshi márte uıymdastyrylǵan «Altaı – túrki áleminiń altyn besigi» atty halyqaralyq forým tabysty ótti. Álemniń 12 elinen jáne Reseı quramyndaǵy túrkitildes elderden kelgen ókilder qatysqan jıyn eki kúnge sozyldy.
Shyǵys óńirinde bıyl ekinshi márte uıymdastyrylǵan «Altaı – túrki áleminiń altyn besigi» atty halyqaralyq forým tabysty ótti. Álemniń 12 elinen jáne Reseı quramyndaǵy túrkitildes elderden kelgen ókilder qatysqan jıyn eki kúnge sozyldy.
Forým bastalǵan kúni ótken ǵylymı-tájirıbelik konferensııa qasıetti Altaı asqarynyń adamzattyń alǵashqy atajurttarynyń biri bolǵandyǵyn tushymdy tarıhı derektermen taǵy bir taǵandaı tústi. Ataýly jıyndy ashqan oblys ákimi Berdibek Saparbaev Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen túrkitildes elderdiń udaıy ıntegrasııalyq qarym-qatynastardy damytý ústinde ekenin jetkize otyryp, túrki halyqtarynyń tól mekeni, órkenıet besigi atanǵan Tór Altaı óńirine, adamzattyń birtýar perzentteri Abaı men Shákárimniń eline qosh keldińizder dedi.
– Forýmdy ótkizýdegi maqsatymyz – túrkitildes elder tarıhyn zertteýmen birge, Altaı óńirine qatysy bar, kórshiles, shekaralas memleketter arasyndaǵy ekonomıkalyq qarym-qatynasty jalǵastyrý. Bul forým Memleket basshysynyń tapsyrmasymen bıyl qolǵa alynǵan «Halyq tarıh tolqynynda» keshendi baǵdarlamasyna sáıkes kelip otyr, – dedi konferensııanyń betashar sózinde Berdibek Saparbaev.
Alǵashqy sózdi alǵan Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed tóńkeriske deıin de, Keńes Odaǵy tusynda da álemdegi túrkitanýdyń eń úlken ortalyǵy Reseı, onyń ishinde Sankt-Peterbýrg ımperatorlyq ýnıversıteti bolǵanyn, túrkitanýshylardyń Ahmet Baıtursynov bastaǵan alǵashqy býynynyń Qazaqstanda ǵana emes, barlyq túrki respýblıkalarynda repressııaǵa ushyraýy, olardyń qıyn da qıly taǵdyry túrkologııa salasynyń ult respýblıkalarynda ósip-órkendeýine asa zor zardabyn tıgizgenin atap ótti.
– Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin ǵana túrli saıası-ıdeologııalyq kedergiler alynyp, túrki tarıhynyń jańa kezeńi bastaldy. Mine, osy jańalyqtardyń basy-qasynda Elbasymyz turdy. Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen «Mádenı mura» baǵdarlamasy jasalyp, sonyń negizinde Qytaı, Reseı, Iran, Úndistan jáne Eýropa men kóptegen arab elderindegi qazaq tarıhyna qatysty myńdaǵan derekter jınalyp, júzdegen tom bolyp jaryq kórdi. Elbasymyzdyń bastamasymen túrki halyqtary tarıhynda tuńǵysh ret búkilálemdik Túrik akademııasy qurylyp, akademık Shákir Ibraevtyń basshylyǵymen óz jumysyn dúnıejúzi deńgeıinde jalǵastyryp otyr. Osylaısha, Reseı ǵalymdary moıyndaǵandaı, Qazaqstan qazirgi kezde túrkitanýdyń álem tanyǵan jańa ortalyǵyna aınaldy, – dedi mınıstr.
Muhtar Qul-Muhammedtiń aıtýynsha, búginde 30-dan astam ult pen ulystan turatyn túrki halyqtarynyń sany 200 mıllıonǵa jýyqtady. Olar ońtústik-batysta Jerorta teńiziniń jaǵalaýynan bastap, soltústik-shyǵysta Soltústik Muzdy muhıtqa deıingi Eýrazııanyń apaıtós alyp dalasynda alty táýelsiz memleket, onyń ishinde Reseı Federasııasynyń ózinde 20-dan astam túrkitildes halyqtardyń túrli sýbektilerimen, keı jerde avtonomııalyq, keı jerde esh sýbektisi bolmasa da úlken oblystar quramynda ómir súrip jatyr. 200 mıllıonǵa jýyq halyq bir kezderi bir memlekettiń quramynda bolǵan. Eger adamzat tarıhynyń keıingi 1,5 myń jyl burynǵy tarıhyn sanamalaıtyn bolsaq, túrki jaýyngerlerinen qorǵaný úshin Uly Qytaı qorǵany salynǵan. О́ziniń basty qarsylasy túrkiler dep eseptegen Qytaı tarıhynda biryńǵaı saqtaný, kúsheıý, nyǵaıý tarıhy júrdi. Al túrki jurtynyń tarıhy 745 jyly Túrik qaǵanaty ydyraǵannan keıin ydyraý, bóliný, bólshektený tarıhy boldy. Nátıjesinde, HH ǵasyr basynda dúnıejúzi kartasynda jalǵyz táýelsiz túrki memleketi – Túrkııa oryn aldy, qalǵan 30-ǵa jýyq úlkendi-kishili, jalpy sany ondaǵan mıllıonnan asatyn úlken túrki etnostary alpaýyt memleketter quramyndaǵy basynda bıligi joq bodan elge aınaldy.
– Mine, Elbasy tarapynan túrki tarıhynyń «túbimiz – bir, túgelimiz endi jınalýymyz kerek» degen urany táýelsizdik tusynda aıtylyp, túrki dúnıesiniń tutastaný ǵasyry bastaldy. Sondyqtan, HHI ǵasyr – túrki dúnıesiniń tutastaný, túrki halyqtarynyń ósip-órkendeý ǵasyry bolatyndyǵyna ny
