Qashyqtan oqytý problemalaryn sheshýdiń júıeli joldary

Bilim berýdi toqtatpaıdy

Bul – BUU janyndaǵy bilim, ǵylym jáne mádenıet jumystarymen aınalysatyn IýNESKO-nyń bas dırektory Odre Azýleniń úndeýi. Qashyqtan oqytý formatyna álemniń 167 eli kóshti. IýNESKO-nyń esebinshe, qazir 1,5 mlrd bala qashyqtan oqıdy. Sebebi qaýipti indet jer betine jyldam tarap jatyr. Qater týǵanda halyqty, ásirese balalardy saqtaýǵa mindettimiz.

Atalǵan halyqaralyq uıym mektep­te­rin jabýǵa májbúr bolǵan elderdiń barlyǵyn jáne sol elderdegi jekemenshik uıymdardy oqýshylarǵa bilim berýdi jalǵastyrýǵa, qandaı jaǵdaı bolsyn, balalardyń bilim alýyn toqtatpaýǵa shaqyrdy. Dúnıeni dúrliktirgen dert bilim salasyna da edáýir qıyndyq ákel­di. Buǵan joǵarydaǵy yqpaldy uıym­nyń álemdegi oqýshylardyń 87 paıyzy mektepke qatynaı almaı qalǵanyn jazǵanynan anyq kóz jetkizýge bolady. IýNESKO osyǵan oraı Bilim berý bo­ıynsha jahandyq koalısııa qurdy.

IýNESKO-nyń bas dırektory Odre Azýle:

– Biz buǵan deıin eshqashan bilim berý úderisi dál osyndaı keń kólemde buzy­lysymen betpe-bet kelmedik. Serik­tes­tik qarym-qatynas – alǵa jyljýdyń jalǵyz joly. Koalısııa oqýshylar men muǵalimderdi ǵana emes, sonymen qatar qalpyna keltirý prosesi kezinde de qoldaý kórsetetin ınklıýzıvtilik pen teńdikke baǵyttalǵan sheshimderdi izdes­tirý úshin úılestirilgen jáne ınno­va­sııalyq is-qımyldarǵa shaqyrýdy kóz­deı­di, – dedi.

Birlik álemdi qutqarady

Iá, O.Azýle aıtqandaı, seriktestik qarym-qatynas – alǵa jyljýdyń jal­ǵyz joly, dál qazir tyǵyryqtan shy­ǵý­dyń da tóte joly. Bul oıdy tereńinen túı­singen halyqaralyq uıymdar, sa­la­sy bir kompanııalar, bir-birine ty­ǵyz qarym-qatynasta alǵa jyljıtyn uıym­dar áldeqashan birigýdi bas­tap ketti. Aıtalyq, búginde Microsoft, GSMA, Weidong, Google, Facebook, Zoom, KPMG, Coursera sekildi iri jeke sektorlar IýNESKO qurǵan koa­lı­­sııaǵa qosylyp, Khan Academy, Dubai Cares, Fundación Profuturo syndy kommersııalyq emes uıymdar múshe bol­ǵan jáne alpaýyt VVS arnasy álem­­degi oqýshylar men stýdentterdiń qaýip­ti indet týraly tanymyn keńeıtýge atsa­lysyp jatyr.

Mundaı úrdis, qaýip-qater kelgende iskerlik pen izgiliktiń úlgisi eli­miz­de de kórinis tapty. Máselen, Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Rústem Bıǵarı, Sıfr­lyq damý vıse-mı­nıstri Daryn Tuıaqov, sondaı-aq «Qazaqtelekom» AQ, «Transtelekom» AQ, «Kar-Tel» JShS, «Ksell» AQ, «Mobaıl Telekom-Servıs» JShS, «Astel» AQ sııaqty baı­lanys operatorlarynyń basshylary Yntymaqtastyq týraly tıisti memo­ran­dým­ǵa qol qoıdy. Sonyń nátı­je­sinde endi elimiz­degi tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty qazaqstandyqtarǵa 25 bilim berý ınternet-resýrsyna tegin kirýge múm­kindik bar. Atalǵan ınternet-resýrs­ta­rdyń qatarynda muǵalimder men oqý­shy­larǵa, sondaı-aq ata-analarǵa asa qajetti Kundelik.kz, BilimLand, I-mektep.kz pen stýdentter, bolashaq stýdentterge, oqytýshylarǵa kerekti testcenter.kz, CollegeSmartNation, elektrondy rektorat nkzu.kz, univer.kstu.kz, Paragraph Bilim bar.

Sonymen qatar bilim berý platformalary bar birqatar jeke kásipkerler de tegin qyzmet usynyp jatyr. Máselen, IT salasynyń mamany Nurlan Janaı pedagog qaýymǵa karantın kezinde qashyqtan bilim berýdiń qyr-syryn úıretetin «Onlaın pedagog» marafonyn bastady. Al Bilge Center quryltaıshysy Ákim Tursyn bastaýysh synyptarǵa arnalǵan tegin sabaqtar tizbegin jáne barlyq synyptarǵa Bilgen.biz atty suraq-jaýap por­ta­lyn ashqanyn aıtty. Budan bólek Ult­tyq testileý ortalyǵynyń dırektory Dıdar Smaǵulov ta atalǵan orta­lyq­tyń kommer­sııalyq uıym ekenine qara­mas­tan tótenshe jaǵdaı kezinde talap­ker­lerdiń UBT syna­ǵyn tegin tapsyra ala­tynyn jet­kizgen edi.

Birliktiń bir belgisi BAQ tarapynan bolǵan qadamdardan da kórindi. Buǵan deıin biz muǵalimderdiń «Balapan» telear­­­nasynan qazaq tilinde, «Elarna» telearnasynan orys tilinde sabaq bere­ti­nin jazǵanbyz. Al jaqynda Qazaq radıo­sy­nyń da qashyqtan oqytýǵa atsalysatyny aıtyldy.

Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken onlaın-brıfıngte:

– Sońǵy toqsannyń bilim baǵ­dar­­la­masyn qamtý úshin 3 myńnan asa tele-sabaq túsirýge tıispiz. Qazir sol tele-sabaqtardyń 300-den astamy daıyn. Kelesi úlken baǵyt – radıo. Qazaq­tyń qara shańyraǵy sanalatyn Qazaq radıosynyń úni baılanysy joq shal­ǵaı eldi-mekenderge jetip jatqanyn bi­lemiz. Sondyqtan Qazaq radıosymen júr­gizilgen kelissózderdiń nátıjesinde keste boıynsha radıo-sabaq berýdi bas­ta­maqpyz, – degen bolatyn.

Túıtkil – tehnıka tapshylyǵy

Qashyqtan oqytý orta bilim berý uıymdarynyń tájirıbesinde buryn bolmady. Sondyqtan túr­li taraptan san qıly saýal týatyny anyq. Osyǵan oraı mınıstr­likte sıtýasııalyq ortalyq quryldy. Bul jóninde A.Aıma­ǵam­­betov:

– At­alǵan orta­lyq mektep­ter­degi ǵana emes, buǵan deıin qashyqtan bilim berýge kóshken kol­ledjder men joǵa­ry oqý oryndaryndaǵy jaǵ­­daı­dy da kún saıyn jiti baqylap otyrady. О́ıtkeni biz úshin qashyqtan oqytýdyń qalaı júrgizilgeni ǵana emes, bilim berýdiń sapasy da asa mańyzdy, – dedi.

Onyń aıtýynsha, call-ortalyq 5 mln-ǵa jýyq bilim alýshylardyń (stýdentter, oqýshylar) kókeıindegi týyndaǵan suraqtaryna jaýap berýdi mindetine alady. Sondaı-aq ár oblystyq bilim basqarmasy men aýdan, qalalyq bilim bólimderi janynda ádistemelik kómek kórsetetin call-ortalyqtary jumysyn bastaıdy. Mınıstrlikte de 1450 qysqa nómiri boıynsha call-ortalyq bar.

Qashyqtan oqytýǵa kóshýdegi eń mańyzdy másele – tehnıka tapshylyǵy. Mınıstrlik birshama ýaqyt buryn bul problemany mekteptegi kompıýterlerdi oǵan muqtaj oqýshylar men muǵalimderge taratyp berý arqyly sheshetinin habarlaǵan.

– Kompıýterlerdi oqýshylarǵa taratýda elorda men Almaty qalasy bel­s­endilik tanytyp otyr. Máselen, Alma­tyda az ýaqyttyń ishinde 10 myńnan asa kompıýter taratyldy. Mekteptegi tehnıkalardy ýaqytsha paıdalaný boıynsha arnaıy aktimen balalarynyń bilim alýy úshin ata-analarǵa tapsyryp otyrmyz, – dedi vedomstvo basshysy.

Tehnıka tapshylyǵynyń túıini kom­pıý­­terlerdi taratyp berýmen túbe­geıli tarqatylmaıdy. Sondyqtan mınıs­tr­lik arnaıy tehnıkalar (kompıýter, plan­shet, noýtbýk) satyp alýdy da qolǵa alǵan.

– Satyp alynatyn tehnıka tek qana kompıýter emes, bul qashyqtan bilim alýǵa kómektesetin kez kelgen qurylǵy bolýy múmkin. Sebebi elimizde kompıýter tolyǵymen jetedi dep aıta almaımyz. Sondyqtan jetpegen jaǵdaıda basqa da qurylǵylardy alamyz. Qazirgi tańda 80 myńǵa jýyq tehnıka satyp alýdy josparlap otyrmyz. Árıne tek oqýshylarda emes, muǵalimderimizde de tehnıka tapshylyǵy bar. Sol sebepti pedagogtardy tıisti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý máseleleri sheshilip jatyr, – dedi A.Aımaǵambetov.

Daıyndyq bárinen mańyzdy

Osy oıǵa negizdelgen jumystardyń alǵashqysy keshe, ıaǵnı 1 sáýirde synaq-sabaqtar uıymdastyrylýmen bastaldy. Barlyq mektepterdegi muǵalimder oqýshylarymen baılanysqa shyǵyp, qashyqtan synaq-sabaq berdi. Al búgin ıaǵnı 2 sáýir kúni jalpyulttyq ata-analardyń jınalysy bolady. Atalǵan máselede ata-analarǵa muǵalimdermen birdeı júk túsedi. Sondyqtan olar qa­shyq­­tan oqytýdy qalaı júrgiziletinin, mun­daı formattaǵy sabaqtardy ótkizýdiń prob­lemalary men sheshý joldaryn bilýi kerek. Mınıstrdiń málimdeýinshe, 3 sáýirde synyp saǵattary ótkiziledi. Munda da qashyqtan oqytýdy júzege asyrý formattary men problemalary tal­qylanady.

–  Osy úsh shara  6 sáýirge daıyndyqty pysyqtaý. Sebebi burynǵydan ózgeshe bastalǵaly otyrǵan bıylǵy sońǵy toqsanǵa muǵalim de, ata-ana da, oqýshy da, qurylǵy da – bári saqadaı saı bolýy tıis, – dedi vedomstvo basshysy.