ShYMKENTTE 1100 JUMYS ORNY AShYLADY

Ońtústikke kelgen saparynda Elbasy Shymkent sóziniń tórkini shymnan soǵylǵan qala degendi bildiretinin meńzeı kelip, “Shymkent – shyraıly shahar” dep ataǵan jón bolar edi degendi aıtty ázildep. Rasynda da, Shymkent osydan bes-alty jyl burynǵy qala ortalyǵynyń ala shańy aspanǵa atqan, ıis-qońysyn jel jelpip ákete almaıtyn qaptaǵan bazarynan ajyraǵaly jasańǵyrap qalǵan.    Shybyqty teris qadasa da ósip ketetin shym qala jyl ótken saıyn atty kisi túsip qaraıtyn sáýletti qalaǵa aınalyp keledi.   Almaty, Astanadan keıin úlken úshinshi qalaǵa aınalǵaly otyrǵan Shymkenttiń jańa  bas jospary daıyndalyp, ár sala boıynsha jaqsy jumystar júrip jatyr. Qala ákimi Arman JETPISBAEVTAN naqty jasalyp jatqan jumystarǵa oraı saýaldarymyzǵa jaýap alǵan edik. – Shymkent Qazaqstannyń shyraıly shaharlarynyń biri bolatyndyǵyna sóz joq.  Kezin­de úlken qaıratkerlerdiń ómirdiń mańyzdylyǵyna oraı, maǵynaly ómir súr deıtin qanatty sózin Shymkentte qalaı buryp alǵanyn estigen shyǵarsyz. “Adamǵa ómir bir-aq ret beriledi, sondyqtan ony janǵa jaıly Shymkentte ótkizý kerek” degen. Qazaqstannyń jeriniń bári jaqsy. Áıtse de qysynyń qaýqary bir-eki aıǵa ǵana jetetin, tabıǵaty jumsaq, soǵan oraı adamdarynyń da júregi jyly, dosqa qushaǵy ashyq óńir týraly jaqsy sóz aıtpasqa bol­maıdy. Adam aǵzasyna qajet dárý-mender jyl on eki aı úzilmeıtin ońtústik degenińiz osy. Al qala qurylysy jáne sáý­let jóninde aıtar bolsaq, qala­nyń jańa bas josparynyń joba­sy daıyndalyp, onda  halyq sany 1,5 mln. adamǵa boljanyp otyr. Qalanyń shekarasyn 65 myń gektarǵa keńeıtý qarastyrylǵan. Qazirgi tańda bas jospardyń jo­basy Úkimettiń bekitýine usy­nyldy. Sonymen qatar, qala quryly­sy kadastryn qurý men júrgizý máselesi ózekti máselelerdiń biri bolyp otyr. Sondyqtan da qala bıýdjetinen bul jumystyń 2-shi kezeńin júzege asyrý úshin qarjy qarastyrylyp, qazirgi tańda jumystar júrgizilýde. Nátıjesin­de qala aýmaǵyndaǵy barlyq qurylys jumystary elektrondy bazada saqtalatyn bolady. Sony­men qatar, ǵımarattardyń jáne qurylystardyń, sáýlet nysanda­ry­nyń jaı-kúıi jáne qala qu­rylysyn josparlaý, kóshelerdiń qyzyl syzyqtary, ınjenerlik-áleýmettik ınfraqurylymdar, turǵyn úıler, kóshe ataýlary men olardyń sany týraly málimetter engiziledi. Bul jumystardy 2010 jyldyń qarasha aıynda tolyq aıaqtaýdy josparlap otyrmyz. Qalanyń estetıkalyq kelbetin jaqsartý jáne qalanyń máde­nıetin kóterý, ıaǵnı turǵyndarǵa yńǵaıly ortany qurý maqsatynda oblys ákiminiń tapsyrmalaryna sáıkes, qalanyń ortalyq 8 kóshe­sinde ornalasqan ǵımarattardyń syrtqy kelbeti retke keltirildi. О́tken jyly oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń uıytqy bolýymen bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda Ordabasy alańynda el Táýelsizdigin dárip­teı­tin monýment, temir jol vokza­ly alańynda Jibek joly nysha-ny salynyp,  T.Rysqulovqa es­kert­kish ornatyldy. Ordabasy alańy qaıta qurylyp, “Qoshqar ata” ózeniniń boıynan fontan sa­lyndy, Ordabasy alańyndaǵy “Eski qalashyq” qaıta qurylyp, Qabanbaı batyr dańǵyly boıy­nan “Tamashalaý alańshasy” jáne tý baǵanasy ornatyldy. Sonymen qatar, Abaı saıabaǵynda Dańq alleıasyn qurý, Abaı saıabaǵynyń kireberisine kollonada ornatý, “Samolet” nysanynyń ornyn aýystyrý, Abaı saıabaǵyndaǵy balalar kafesi ǵımaratyn “Abaı murajaıy” etip qaıta qurý ju­mystary júrgizildi. Osyndaı jumystar bıyl taǵy jalǵasady. – Úlken shaharlardyń kúre­ta­my­ry úlken óndiris oryndary ekendigi belgili. Kórshi О́zbekstanda turyp kelgen qandastarymyz tarıhı Otanyna oralý múmkindigi týǵanda kvota kútpeı-aq jannásip dep Shym­kentke kóship kelip jatyr. Munyń sońy talaı áleý­met­tik máselelerdiń qordalanýymen qosa, jumyssyz­dyqty da kóbeı­tetindigi sózsiz. Jańadan ashylyp jatqan óndiris oryndary qansha jumys ornyn ashýy múmkin dep boljap otyrsyzdar? – О́zbekstan men Ońtústik Qa­zaqstan oblysy maly-jany arala­syp jatqan kórshi.  Kórshi eldiń bas qalasy – Tash­kenttiń tóńi­reginde taza qazaq aýyldary bar. Shymkentte aǵaıyn­dary otyrǵanda ári ótkisi kelmeıdi. Sondyqtan jumyssyzdyq kóbeıýi múmkin degen qaýpińiz oryndy. Bi­raq, kásip­kerlerimiz kúsheıip keledi. Qalada ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasynyń sheńberinde birqatar iri jobalar júzege asyrylýda. Byltyr “Iýj-polımetall” О́K” AQ-tyń akkýmý­lıator zaýyty iske qosylyp, onda 124 jumys orny ashyldy. Sonymen qatar, “Korporasııa Ata­­meken” JShS-inde táýligine 240 ton­­na un shyǵaratyn keshen iske qo­sy­­lyp, jańadan 75 jumys orny ashyldy. О́ndiristi keńeıtý esebinen “Ra­hat-Shymkent” JShS-niń bıskvıt sehynda, “Shymkentmaı” AQ-ta, “Shymkentsement” AQ-ta, “Hımfarm” AQ  sııaqty  ónerkásip mekemelerinde qosymsha 339 jumys oryndary ashyldy. Bul baǵytta ústimizdegi jyly da birqatar iri jobalardy iske qosý josparlanýda. Atap aıtqanda, mo­tor maıyn óndiretin “HILL Corpo­ration”, keramogranıt plıtala­ryn shyǵaratyn “Azııa keramık”, jip shyǵaratyn “Oksı Tekstıl”, gıg­roskopty maqta, maqtaly sellıý­loza shyǵaratyn “Hlopkoprom Sellıýloza”, toqyma óndirisi boıynsha “Iýteks-KZ” kásiporyn­dary iske qosylady. Osynyń nátıjesinde qalada jańadan 1100 jumys oryndaryn ashý kózdelýde. Odan bólek, respýblıkalyq “In­dýs­trııalandyrý kartasynyń” jo­basyna engizýge Shymkent qalasy bo­ıynsha “PetroQazaqstan Oıl Pro­dak­ts” JShS sııaqty 5 joba usynyldy. Qazirgi kúni ISO serıaly halyqaralyq sapa menedjmenti júıesin engizgen qala mekeme­leriniń sany 71-ge jetti. Búgingi tańda azyq-túlik taýar­larynyń  baǵasyn turaqtandyrý jáne ın­flıasııanyń keri áserin tejeý qa­la ákimdiginiń  turaqty baqylaýynda. – Keıingi on jylda qala kólemi jaǵynan aıtarlyqtaı ósti. Qala mańynan birneshe shaǵyn aýdandar paıda boldy. Osyǵan oraı aryz-shaǵymdar da kóbeıgen. Bireýinde elektr qýaty álsiz, endi birinde jol joq, aýyz sýdy tasymaldap iship otyrǵandar bar. Surap barar, talap eter jeri – ákimdik... – Qala halqy óskennen keıin turǵyn úı salmaı tura tur dep eshkimge aıta almaısyń. Munyń bári ýaqytynda ınjenerlik-kommý­nıkasııalyq júıe jasa­lynbaı turyp  turǵyn úı salýǵa jer beril­gen­dikten týyndap otyr. Adamdar óz ómirin jaqsartýǵa jumys jasaýy kerek, ony qup­taımyz. Qazir ýaqy­tynda ketken kemshilikterdiń ornyn toltyrýǵa jumys jasaly­nyp jatyr. Qalanyń ınjenerlik-kom­mýnıkasııalyq ınfraqurylymyn damytýǵa 2009 jyly  5 124,2 mln. teńge qaralyp, onyń 4 722,5 mln. teńgesi ıgerildi. Onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjet esebinen 672,0 mln.teńgege  “Soltústik” pods­tansanyń qurylysyn aıaqtaýǵa, “Nursát” shaǵyn aýdanyndaǵy ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym júıelerine  187,6 mln. teńge baǵyttaldy. 2010 jyly “Soltústik” podstansasynan Nur­sát shaǵyn aýdanynan oblystyq balalar aýrýhanasyna deıin elektr jelisin tartý josparda bar. “Jol kartasynyń” sheńberinde 13 jobany júzege asyrýǵa 2562,1 mln. teńge qarjy ıgerilýiniń nátı­je­sinde kópten beri sheshimin tappaı kele jatqan “Samal-1,2” shaǵyn aýdan­da­rynda 621,5 mln. teńgege elektr jú­ıe­leriniń, magıstraldy gaz qub­yr­larynyń  qurylystary aıaqtaldy. Qýaty 110/10 kV (VL 110) “Sa­mal” podstansasynyń qurylysy bas­taldy, ıgerilgen qarjy – 1038,9 mln.teńge. Bul nysannyń qu­rylysy bıylǵy jyly aıaq­talady. “Samal-1,2” shaǵyn aýdan­darynda elektr júıeleriniń qu­rylysyn jalǵastyrý josparlanýda. Olardy aýyz sýmen qamtamasyz etý maqsatynda Shuǵyla, Yntymaq, Qorǵasyn-1,2, Dostyq shaǵyn aýdandarynda 450,5 mln.teńgege sý qubyrlary tartyldy. Qalalyq bıýdjettiń esebinen 51,7 mln. teńgege 9-shaǵyn aýdanda sý qu­byrlarynyń qurylysy boıynsha jobalyq-smetalyq qujattar daıyndaldy. Sonymen qatar, qalalyq bıýd­jet esebinen 9-shaǵyn aýdandy sýmen, 6-shaǵyn aýdandy gazben, 6-shaǵyn aýdandy elektrmen qamta­masyz etý júıeleriniń qurylys­tary boıynsha jobalyq-smetalyq qujattary daıyndalatyn bolady. Bul degenińiz, shaǵyn aýdan­darda qalyptasqan ótkir másele­lerdiń sheshimi tabylatyndyǵyn kórsetedi. – Sońǵy suraq ákimdik jumy­syna qatysty emes. Qazaqtyń dańqty boksshysy, elimiz táýel­sizdik alǵan jyldary ulttyq qura­manyń kapıtany bolǵan Nurjan Smanov sizdi myqty boksshy bolǵan deıdi. Jaqynda Naýryz merekesinde kóńde tizilgen asyqtardy saqamen dál kózdep, keneılerdi julyp tústińiz. Soǵan qaraǵanda, memle­kettik qyz­met­ten tys ýaqytta sportty serik etýmen qatar, asyq ta oınap turasyz-aý... – Deni saýdyń – jany saý. Sportpen aınalysatynym ras, al asyq oınaý bizden qalǵaly qashan. Kóp balaly úıde óstik. Aýyl balalarynyń barlyq oıyndary bizge tán. Halqymyzda “Ákim bol, halqyńa jaqyn bol” degen ataly sóz bar. Balalar oınap jatqan soń balalyǵymyz eske túsken de. Ákim de halyqtyń bel balasy. Keı­bireýlerdeı tóbege qarap, kerbez­denip júrý, mansaptyń býyna mas bolý qolymnan kelmeıdi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy.