Álemdegi Chernobyl sııaqty taǵy bir qaýipti aımaq Tynyq muhıtynda ornalasqan Marshall araldary. Bul aýmaqta 1946 jyldan 1960 jylǵa deıin Amerıkanyń áskerıleri ıadrolyq qarý synaǵyn júrgizgen. Bıkını jáne Enıvetok araldarynda 67 ıadrolyq synaq júrgizilip, 800-den astam jergilikti turǵynnyń ómirine qaýip tóndiretin radıoaktıvti bólshekter qaldyrǵan. Bıkını qatty zardap shekken aýmaq sanalady. 1946 jyldyń shilde aıynyń basynda bul mańda bomba jarylǵan. Bomba 73 eskirgen áskerı kemelerdiń ústine tastalǵan. Al jarylystan keıin aýaǵa jergilikti turǵyndardyń ómirine qaýip tóndiretin radıoaktıvti bólshekter taraǵan.
Biraq jaqyn mańdaǵy araldarǵa qonystaǵandarǵa AQSh bıligi Bıkını aımaǵy qaýipsiz dep sendirýmen keledi. Alaıda, saldarynan 840 jergilikti turǵyn qaterli isikten kóz jumǵan. Al 7000-y AQSh-taǵy áskerı synaqtardyń qurbany retinde tanýdy talap etken. Alaıda buǵan qol jetkizgenderdiń sany 1965, biraq olardyń teń jartysy ártúrli aýrýlardan kóz jumǵan.
Araldyń áli de qaýipti ekenin Kolýmbııa ýnıversıtetiniń mamandary dáleldegen. Ǵalymdardyń pikirinshe, Marshall araldary aýmaǵyndaǵy radıobelsendi bólshekterdiń jıyntyǵy Chernobyldan da joǵary. Aýada, topyraqta sezıı, amerısıı jáne plýtonıı sııaqty radıobelsendi metalldardyń bólshekteri tabylǵan. Bıkını aralyndaǵy plýtonıı jıyntyǵy Chernobylden 1000 esege asyp túsken.
Zertteýshiler Bıkını, Rýnıt, Endjebı, Naen jáne Enıvetok araldarynyń jer betindegi eń radıobelsendi aımaqtar degen qorytyndyǵa kelip otyr. Bul araldarda adam turmaıdy. 2011 jyly Enıvetokta 9 turǵyn bolsa, Marshall araldarynyń basqa turǵyndary AQSh bıliginen densaýlyq jáne bilim baǵdarlamalaryna jylyna 6 mln dollar alyp turýǵa májbúr.
