Al shetelde osynaý ónerge degen kózqaras múldem basqa. Shetel kartınalarynyń baǵasynan basyńyz aınalady. Sodan bolar, bul elderde kartına urlap, qymbat dúnıelerdi qolǵa túsirý úshin qylmyskerler san qıly qýlyqtarǵa barady. Ataqty mýzeılerden qymbat kartınalar urlaý týraly talaı shytyrman oqıǵaly fılmder túsirildi. Siz bálkim senersiz, senbessiz, keıbir elder kartına satyp, qaryzdaryn jappaq ta bolǵan. Osydan bes-alty jyl buryn fransýz úkimeti Leonardo da Vınchıdiń Lývr kolleksııasyndaǵy «Mona Lıza» kartınasyn satý múmkindigin talqylady. Mundaı qadamǵa fransýz bıligi eki trıllıon eýrony quraıtyn memlekettik qaryzyn jabý úshin barmaq bolǵan. Fransýz astanasynda óner qazynasy toly 173 mýzeı bar. Sarapshylardyń esepteýinshe, bir ǵana Orse kolleksııasyn satýdyń ózi memlekettiń nesıeshilermen esep aıyrysýyna múmkindik berer edi. Alaıda fransýz zańnamasy memlekettik mýzeıler eksponattaryn satýǵa jol bermedi. Sol sııaqty Portýgalııa da Joana Mıro shyǵarmalarynyń kolleksııasyn 36 mıllıon eýroǵa satýǵa shyǵaryp, salyq júktemesinen qutylmaq boldy.
Endi bizdiń elimizde kartınalar qalaı baǵalanady? 2012 jyly Ábilhan Qasteevtiń de 20 kartınasynyń urlanǵany belgili boldy. Almaty qalasy boıynsha Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamenti halyq sýretshisi Á.Qasteevtiń týyndylaryn urlaǵan tulǵalarǵa qatysty qylmystyq is qozǵap, 2012 jyldyń 25 qazanynda urlanǵan sýretterdi 15 myń AQSh dollaryna satpaq bolǵan R. degen azamatty ustaǵan bolatyn. Qyzy Gúldárııa Qasteevanyń aıtýyna qaraǵanda, kartınalar saqtalǵan arhıvtegiler ataqty sýretshiniń jıyrma jumysy joq ekenin məlimdep, qashan joǵalǵanyn da, qalaı joǵalǵanyn da bilmeıtin bolyp shyqqan. Keıinnen altaýy tabylǵan, 14 kartınanyń jaıy áli kúnge deıin belgisiz.
Qaıbir jyly respýblıkalyq basylymdardyń birine suhbat bergen Gúldárııa Qasteeva «Ákem Ábilhan Qasteevtiń 1965 jyly salǵan «Peızaj» atty kartınasyna aýksıon jarııalanyp, 413 myń AQSh dollaryna baǵalandy. Odan bólek qarajat qajet bolyp, qysylǵanda birdi-ekili kartınalaryn sattyq. Bir kartınasyn 15 myń dollarǵa ótkizgenbiz», degen bolatyn. Shynynda, qazaq beıneleý óneriniń negizin salýshylardyń biri Á.Qasteevtiń eńbegine suranys qashanda óte joǵary. Tipti osy kúnge deıin izdep, surap kelip, túpnusqasy tabylsa qansha qarjyǵa bolsa da satyp alýǵa daıyn turady. Biraq ókinishke qaraı, Qasteevten keıin kartınasy qoldy bolyp nemese qymbatqa baǵalanyp, shetelge satylyp jatqan qazaqstandyq qylqalam sheberleriniń týyndylary týraly estimedik. Árıne qazaq kartınalarynyń múldem quny joq, saýdasy joq deýge bolmas. Ishinara satylyp jatqandary barshylyq.
Biraq qazirgi zamanda ár sýretshi óz naryǵyn ózi qalyptastyrýy kerek. Oǵan barlyq múmkindik bar. Bári satýshynyń ózine baılanysty ǵoı. Iаǵnı qazirgi óner adamy zamanǵa saı jan-jaqty bolýy tıis. Degenmen de kartınalardyń satylymyn jandandyrý isine Mádenıet jáne sport mınıstrligi de yqpal etse degen oıymyz bar. Bálkim sýretshilerge bul baǵytta kýrstar ótkizip, baǵyt-baǵdar berý kerek shyǵar. Bolmasa jeke saıt ashyp, basqa da múmkindikter arqyly qazaq sýretshileriniń eńbegin elimizge jáne shetelge jarnamalaǵan jón bolar. Ras, qazirgi sýretshiler negizinen mereıtoı, qýanysh ıelerine syılaý úshin ǵana eńbek etip, arzanqol dúnıelerdi qaptatyp jatyr. Árıne bul da kúnkóris kózi. Biraq naǵyz talanttardyń týyndysy jarq etip kórinbeı, tasada qalyp ketpesine kim kepil?! Qalaı aıtsaq ta, qazir qazaq sýretshileriniń kartınalary qanshalyqty qundy, jalpy sapasyna, avtoryna qarap satyp alýshylar qatary kóp pe degen suraqqa jaýap berý qıyn.
