Keshegi san qýalaǵan keńestik júıe kelmeske ketti. Endi qaı salada da sapaǵa basymdyq berilip, tıimdilikke negizdeletin naryqtyq qatynasqa daǵdylana bastadyq. Mine, bul aýyl sharýashylyǵynda jańasha jumys isteý qajettigin alǵa tartýda. Sońǵy jyldary ózimizdegi ónimdiligi tómen maldy Eýropa men Amerıkadan jetkizilgen asyl tuqymdy malmen almastyrýǵa baǵyt ustalýda.
Keshegi san qýalaǵan keńestik júıe kelmeske ketti. Endi qaı salada da sapaǵa basymdyq berilip, tıimdilikke negizdeletin naryqtyq qatynasqa daǵdylana bastadyq. Mine, bul aýyl sharýashylyǵynda jańasha jumys isteý qajettigin alǵa tartýda. Sońǵy jyldary ózimizdegi ónimdiligi tómen maldy Eýropa men Amerıkadan jetkizilgen asyl tuqymdy malmen almastyrýǵa baǵyt ustalýda.Bizdiń oblysta kúni keshege deıin «Aıs» JShS-niń taýarly sút fermasy golshtın-frız tuqymdy ónimdiligi joǵary sıyrlaryn ákelse, «Ak-Tep» JShS ettik baǵyttaǵy angýs jáne gereford asyl tuqymdy iri qara ósirýdi bastaǵan bolatyn. Endi olardyń qataryn «Andı» JShS-y tolyqtyryp otyr. Serkitestik tańdaǵan súttik baǵyttaǵy golshtın-frız tuqymdy 474 qashar alystaǵy Amerıkanyń Aıdaho shtatynan teńiz arqyly kememen Reseıge jetkizilip, odan osynda avtokólikpen ákelinip otyr. Qazir muhıt asyp kelgen sıyrlar «Andı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń qorasynda karantındik kezeńnen ótýde.
Temir-beton buıymdaryn shyǵaratyn zaýyttyń burynǵy qosalqy sharýashylyǵynyń izinde qurylǵan bul seriktestik qala mańyndaǵy №39 temir jol beketi aýmaǵynda ornalasqan. Seriktestik basshysy Mádı Qabaqbaevtyń áńgimesine qaraǵanda, bul seriktestik 1998 jyldan beri mal sharýashylyǵymen aınalysyp keledi. Buǵan deıin zaýyttyń qosalqy sharýashylyǵynda biraz mal ósirilip, ónimderi qala halqyna usynylǵan. Alaıda, olardyń bári de ónimdiligi tómen jergilikti maldyń tuqymy bolatyn. Bulaı naryqtyq qatynas jaǵdaıynda básekelestikke tótep bermek túgili, tabys tabýdyń ózi múmkin emestigin baıqaǵan sharýashylyq quryltaıshylary men basshylary mal tuqymyn jaqsartýǵa baǵyt ustandy, Elbasynyń aýylsharýashylyq keshenderin damytý týraly tapsyrmalary aıasynda jańa jobany júzege asyrýǵa qadam jasady. Sóıtip, 2011 jyly seriktestik qolǵa alǵan bul joba elimizdiń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna endi. «QazAgroQarjy» aksıonerlik qoǵamynyń qarjylandyrýy arqyly shetelden jetkiziletin sıyrlar úshin jobalyq qýattylyǵy 500 iri qara turatyn taýarly-sút fermasyn saldy. Qazirgi zamanǵy talapqa saı jabdyqtar ornatyp, iske qosty. Osy sharýalar aıaqtalǵan soń, asyl tuqymdy saýyn sıyrlar alýdyń qamyna kiristi. Bul joly da «QazAgroQarjy» AQ kómekke keldi. Amerıkanyń Aıdaho shtatynan asyl tuqymdy golshtın-frız sútti sıyryn satyp alýǵa nesıe bóldi. Jobanyń quny 1079,4 myń teńge turady. Sonyń 916,5 mıllıon teńgesin «QazAgroQarjy» AQ nesıelep otyr. Qalǵan qarjyny quryltaıshynyń ózi saldy.
Muhıttyń arǵy jaǵynan kelgen sıyrlar shynynda da erekshe. Arsa súıekti, toqal múıiz, sholaq quıryq sıyrlar tym iri kórinedi. Salmaǵy 400 kılogramnyń ústinde. Bul qunajyn kúıindegisi. Jyl ótken saıyn salmaqty bola túsetini álden-aq ańǵarylady. О́zderi aýlada bos ustalady. Ár sıyrdyń eki qulaǵynda uzaq sandy sıfrlar jazylǵan birneshe syrǵa. Mamandardyń aıtýynsha, ol syrǵalar arqyly kompıýterden ár sıyrdyń tarıhyn, málimetin bilýge bolady.
– Mundaı maldy alǵandaǵy maqsatymyzdyń ózi sút óndirýde álemdik básekelestikke daıyn bolý ǵoı. Bul atalǵan mal tuqymnyń dúnıe júzinde sút óndirý jóninde genetıkalyq qýaty óte joǵary. Bir sıyr jylyna 7 myń lıtrge deıin sút beredi. Munyń bári sol jaqta qoldan uryqtandyrylǵan býaz qunajyn sıyrlar. Amandyq bolsa, qarasha aıynan bastap tóldeıdi. Qazir karantındik kezeńdi ótkizýde. Barlyq jaǵdaı jasalyp, kútilip-baǵylýda. Bir bas maldyń baǵasy 4400 AQSh dollary turady, – deıdi seriktestik dırektory Mádı Qabaqbaev.
Mamandardyń kórsetkenindeı, maldy jaılaý, saýý avtomatty túrde atqarylady. Qazir jańadan jumysshylar alynyp jatyr. Munda 37 adam jumys istemek. Jańa jumys oryndary ashylady. Bir mezette 28 sıyr avtomatpen saýylatyn orynda aýysymyna eki saýynshy jumys atqaratyn bolady. Bul oblystaǵ y ekinshi iri taýarly-sút fermasy bolady. Bul taýarly-sút fermasynyń iske qosylýy oblysqa jylyna qosymsha 3500 tonna sút ónimderin alýǵa múmkindik beredi.
Sheteldik mal bizdiń óńirge jaqsy úırenip, beıimdelip jatyr. Sebebi, bul maldar baǵylǵan jerdiń aýa raıymen bizdiń óńirdiń aýa raıy, klımat jaǵdaıy birkelki úılesedi. Sheteldik maldy azyqtandyrý máselesi de barynsha durys sheshilýde. Sharýashylyqtyń kúshimen júgeri, sýdan shóbi beriledi. Qunarly jemmen azyqtandyrylady.
Seriktestik basshysynyń málimdeýinshe, bastapqy kezde munda óndirilgen sút qaladaǵy óńdeý kásiporyna tapsyrylady. Alaıda, munda bolashaqta sút ónimderin shyǵaratyn seh salý da oılastyrylýda eken.
Seriktestik bolashaqta osynda ustalatyn mal sanyn 1000 basqa deıin jetkizbekshi. Ras, ol úshin mal azyǵyn daıyndaý máselesi kóldeneńdeıdi. Taýarly-sút fermasynyń mańyndaǵy jerdiń barlyǵy sharýa qojalyqtary úlesine berilgen. Sondyqtan seriktestik sýarmaly jerdi ıgerýdi qolǵa almaqshy. Sharýashylyq basshylarynyń 500 gektarǵa júgeri, 200 gektarǵa sýdan shóbin sýarmada ósirý jospary bar. Sondaı-aq, 300 gektar sýarmaǵa suly egý de kózdelýde.
– «QazAgroQarjy» júıesi boıynsha taýarly-sút fermalarynyń jelisin qurý jáne qoldanystaǵylaryn damytý ınvestısııalyq baǵyty sheńberinde eleýli jumystar júrgizilýde. Qazir osy taýarly-sút fermalaryn qurý boıynsha 16 iri sharýashylyq qarjylandyrylyp, iske qosyldy. Tek 2007-2013 jyldar aralyǵynda «QazAgroQarjy» aksıonerlik qoǵamy arqyly Qazaqstan Respýblıkasyna sút baǵytyndaǵy 7 myńnan astam asyl tuqymdy iri qara jetkizildi. 2013 jyly 8,1 mıllıard teńge kóleminde 7 taýarly-sút fermasyn iske qosý jobalanyp otyr, – deıdi «QazAgroQarjy» AQ Aqtóbe fılıalynyń dırektory Qorǵan Nurtazın.
«Andı» JShS taýarly-sút fermasyndaǵy asyl tuqymdy sıyrlardan alynǵan buzaýlarmen bastapqyda óz tabyndaryn tolyqtyryp, iri qara sanyn 1myń basqa jetkizý kózdelýde. Sodan keıin asyl tuqymdy iri qarany basqa sharýashylyqtarǵa ótkizý josparlanýda. Seriktestikte atqarylyp jatqan zootehnıkalyq-maldárigerlik jumystardyń aýqymy, eńbek úderisin uıymdastyrýdaǵy yjdaǵattylyq bul oıdyń júzege asatynyna sendiredi.
Aqtóbe oblysy.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
