«Stalıngrad shaıqasy» mýzeı-qoryǵynyń (Volgograd q.) qorynan vırtýaldy kórme Elbasy kitaphanasynyń «Mádenıet arqyly únqatysý» halyqaralyq jobasy aıasynda Qazaqstandaǵy Reseı Federasııasy Elshiliginiń jáne Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Rossotrýdnıchestvo ókildiginiń bastamasymen arnaıy qazaqstandyq kórermender úshin daıyndaldy.
Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á. Nazarbaevtyń úzdiksiz kúsh-jigeri men azamattyq ustanymynyń arqasynda Qazaqstan men Reseı halyqtarynyń tarıhı esteliginiń ortaqtyǵy táýelsizdik pen gúldený dáýirinde ómir súrip jatqan urpaqtardyń myzǵymas qundylyǵyna aınalǵan jáne «Qazaqstandyq jaýyngerler Stalıngrad úshin shaıqasta» kórmesi Uly Jeńiske úlesin qosqan halyqtardyń tarıhı esteligin qurmet tutýdyń joǵary deńgeıin kórsetedi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynyń dırektory Ámirhan Rahymjanov:
«Tótenshe jaǵdaı rejimine baılanysty ózgerister bolsa da joǵaryda atalǵan joba bizdiń baıyrǵy seriktesterimiz – Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Reseı Federasııasy Elshiliginiń qoldaýymen Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Rossotrýdnıchestvo ókildigimen yntymaqtastyq arqasynda júzege asty. Bizder birlese arnaıy qazaqstandyq kórermen úshin qazaq jáne orys tilderinde vırtýaldy kórme daıyndadyq.
Jastarymyz ardagerlerge qamqorlyq jasaýda, olardy turmysta qoldaıdy, merekelik is-sharalarǵa qurmet kórsetedi, Uly Otan soǵysy taqyrybyna arnalǵan izdestirý toptary men ǵylymı zertteý jumystaryna belsendi qatysady, bul - halqymyzdyń rýhanı jáne azamattyq qundylyqtary sabaqtastyǵynyń shynaıy belgisi.
Qazaqstannan maıdanǵa 1 mln 200 myńǵa jýyq adam, sondaı-aq qurylys batalondary men eńbek armııasynyń jumys kolonnalaryna 700 myńǵa jýyq adam attandy. Budan basqa, soǵys bastalarda 178 myńǵa jýyq adam Keńes Qarýly Kúshteriniń bólimderinde qyzmetterin ótep jatty. Respýblıkamyzda barlyǵy Qarýly Kúshter men áskerı salalardyń 12 atqyshtar dıvızııasy, 7 atqyshtar brıgadasy, 4 kavalerııalyq dıvızııasy jáne 50-den astam polktar men batalondar quryldy. Uly Otan soǵysynda 700 myńǵa jýyq qazaqstandyq qaza tapty. Jyl saıyn ǵalymdarǵa muraǵattardan, batyrlardyń múrdeleri tabylǵanda soǵys maıdanynda qaza tapqandar týraly jańa málimetter alýda.
Stalıngrad baǵytyndaǵy ásker quramynda Qyzyl Armııanyń 320 quramasy men 250-den astam bólimderi boldy, onyń ishinde bes atqysh jáne kavalerııalyq dıvızııalar, atys brıgadasy, mınomet polky jáne mehanıkalandyrylǵan motoqurylys batalonynan quralǵan qazaqstandyq quramalar boldy.
Stalıngradtyq jaý tobyn qorshap, joıýdaǵy shaıqastardaǵy erligi úshin tórt qazaqstandyq Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna ıe boldy. 61-shi kavalerııa dıvızııasynyń atty-artıllerııalyq dıvızııasynyń mınometshisi Qarsybaı Sypataev 1942 jylǵy 26 qarashada Shartýnovskıı hýtory mańynda (Stalıngradtyń ońtústigine qaraı) shaıqasty jalǵyz ózi jalǵastyra berdi. Ol jaý tankisin jarý úshin ómirin qıdy. 808-shi shabýylshy avıasııa polkiniń ushqyshy, serjant Nurken Ábdirov 16 jaýyngerlik ushýda birneshe tank pen 200-den astam avtomashınany joıǵan. 1942 jylǵy 19 jeltoqsanda Rostov oblysy Bokov aýdanynyń Konkov hýtory mańynda jaýǵa shabýyl jasaý kezinde jaý zenıtshileri onyń ushaǵyn órtep jiberedi. N.Ábdirov ushaǵyn jaý tankileri kolonnasyna qaraı baǵyttaıdy. 17-gvardııalyq tank polkiniń komandıri podpolkovnık Tımofeı Pozolotın 1942 jyldyń 19-22 jeltoqsanynda «Krasnaıa zarıa» sovhozy, Nıjneıablonov jáne Hlebınskıı hýtorlary aýmaǵynda jaý shebine reıd jasap, birneshe myń basqynshynyń kózin joıady, 500 adamdy tutqynǵa alady. Leıtenant Gaıaz Ramaev 29 atqyshtar dıvızııasy 128-atqyshtar polkynyń barlaýshy vzvodyn basqarǵan. 1943 jylǵy 16 qańtarda Peschanka selosynda jaýyngerlerimen birge ondaǵan fashısterdiń kózin joıyp, 60 fashısti tutqynǵa alady, al on kúnnen soń Verhnıaıa Elshanka selosynda 4 zeńbirekti basyp alady. Ol osy shaıqasta qaza tapty», dep atap ótti.
Kórme materıaldary 1942 jyldyń 17 shildesinen bastap 1943 jyldyń 2 aqpany aralyǵynda ótken Uly Otan soǵysynyń eń qandy shaıqastarymen ǵana emes, búkil II dúnıejúzilik soǵystyń tarıhymen tanystyrady. Uly shaıqastaǵy Jeńis soǵys barysynda túbegeıli betburysqa qol jetkizýge múmkindik berdi. Stalıngrad shaıqasynda Otan úshin kúresken 500 myńǵa jýyq erjúrek jaýynger qaza tapty. Olardyń arasynda kóp ultty Keńes Odaǵy halqynyń ókilderi, sonyń ishinde qazaqstandyqtar da boldy. «Stalıngrad shaıqasy» mýzeı-qoryǵynyń qyzmetkerlerimen jınalǵan biregeı muraǵattyq materıaldar shaıqas batyrlary týraly baıandaıdy jáne tulǵalardyń erligimen tereńirek tanysýǵa múmkindik beredi.
Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Reseı Federasııasynyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi Alekseı Borodavkın:
«Kórmede qazaqstandyq jaýyngerlerdiń batyrlyǵy men erligi, olardyń Stalıngrad túbindegi nasıstik tobyrlardy talqandaýǵa qatysqany týraly baıandaıtyn materıaldar tuńǵysh ret usynyldy.
200 kún men túnge sozylǵan jáne 100 myń sharshy shaqyrym aýmaqty qamtyǵan Stalıngrad shaıqasy adamzat tarıhyndaǵy eń iri shaıqastardyń biri boldy. «Mamaı qorǵany», «Pavlov úıi» syndy sózder batyldyq pen tózimdiliktiń máńgilik nyshanyna aınaldy, al «Stalıngrad» sózi «Jeńis» sóziniń balamasy atandy.
Stalıngrad shaıqasynda nemis-fashıst armııalaryn keńestik áskerler talqandaǵan 2 aqpan – búginde Reseıde Áskerı dańq kúni retinde atalady. Gıtler osy kúndi barsha Úshinshi Reıh boıynsha aza tutý kúni dep jarııalady, onyń sebebi Stalıngrad túbinde Germanııa men onyń jaqtastarynyń 1,2 mıllıonǵa jýyq adamy jer qushty, jaralandy, Paýlıýs feldmarshaldan bastap 300 myń soldat pen ofıser tutqynǵa alyndy.
Qazaqstanda jasaqtalyp, Stalıngrad shaıqasyna qatysqan toǵyz dıvızııa soǵystyń únemi aldyńǵy shebinde júrdi. Olardyń erligin máńgilikke este qaldyrý maqsatynda osydan eki jyl buryn Volgogradta saltanatty túrde monýment ashyldy, onda Qazaqstannyń ár óńirinde Qyzyl Armııa jaýyngerleriniń qurmetine ornatylǵan memorıaldardan jınalǵan topyraq salynǵan kapsýla saqtalǵan.
Uly Otan soǵysynyń maıdanynda 1,5 mıllıon qazaqstandyq shaıqasty. Qazaqstanda jasaqtalǵan 12 atqyshtar jáne 4 kavalerııa dıvızııasy, 7 brıgada men 50 polk Máskeý, Stalıngrad jáne Lenıngrad qalalaryn erlikpen qorǵady, Kavkazdaǵy, Rjev túbindegi, Qyrymdaǵy keskilesken shaıqastarǵa qatysty, Eýropany azat etip, Berlındi aldy.
Soǵys oty sharpyǵan KSRO aýmaqtarynan evakýasııalanǵan myńdaǵan otbasyǵa pana bolyp, úıin bergen, asymen bólisip, baýyryna tartqan Qazaqstannyń qonaqjaılyǵy tereń rızashylyq sezimin týdyrady. Qanshama qazaqstandyq kúsh-jigerin aıamaı «Barlyǵy maıdan úshin, barlyǵy jeńis úshin!» degen uranmen tylda jankeshtilikpen eńbek etti.
Qazaqstan birer kúnnen soń Uly Jeńistiń 75 jyldyǵyn biraýyzdan saltanatty túrde atap ótýge daıyndalýda. Bizdiń kórmemiz osy ataýly kúnge oraılastyrylǵan.
«Qazaqstandyq jaýyngerler Stalıngrad úshin shaıqasta» atty kórmesi memleketterimiz arasyndaǵy dostyq odaqtastyq baılanystardy nyǵaıta túsetinine, bárimizge ortaq ótkenimizdiń erlik betterin eske alýǵa kómektesetinine senimdimin. Mundaı jobalar bizdiń dańqty tarıhymyzdy burmalaýǵa, nasıstik Germanııa men onyń jaqtastaryn talqandaýdaǵy Qyzyl Armııanyń rólin tómendetýge tyrysatyn masqara áreketterge birlese qarsy turýǵa múmkindik beretini de mańyzdy der edim», dedi.
Vırtýaldy kórmeniń materıaldarymen saıttan tanysýǵa bolady.
