Malta – Eýropalyq odaq quramyndaǵy shaǵyn memleket. Osy eldiń syrtqy ister mınıstriniń sózine súıensek, keıingi ýaqytta aǵylǵan mıgranttardyń sanynda esep joq. Vedomstvo basshysy olardy qaıda jibererin bilmeı dal bolyp otyrǵanyn aıtady.
«Bıylǵy úsh aıdyń ózinde Ortalyq Jerorta teńizi baǵytymen aǵylǵan zańsyz kóshi-qon 438 paıyzǵa bir-aq artty. Osylaısha elge shamamen 1200 adam keldi. Paıyzdyq kórsetkishpen eseptesek, bul EO-ǵa múshe basqa elderge on myńdaǵan mıgrant barǵanmen teń», deıdi mınıstr Evarıst Bartolo.
Malta syrtqy ister mınıstri bekerden-beker kúıinip otyrǵan joq. Alaqandaı eldegi turǵyndardyń sany 500 myńǵa da jetpeıdi. Sonyń 100 myńǵa jýyǵy shetelden kelgen. Keıingi jyldary zańsyz mıgrasııa da kúrt artty.
«Eger dál osyndaı kólemdegi mıgranttar Ispanııaǵa barsa, 12 400 adamnan asyp keter edi. Bul Túrkııa prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵannyń bıyl Grekııaǵa jibergen bosqyndar sanyna teń. Eýropalyq odaq basshylyǵy sol kezde Grekııaǵa qolushyn sozýǵa asyqqan edi. Biraq bizdiń jaǵdaıda EO sheneýnikteri elge kelip, ne bolyp jatqanyn da baqylaǵan joq», deıdi E.Bartolo.
Maltalyq saıasatkerdiń qart qurlyqtan kóńili ábden qalǵan syńaıly. Brıýsseldegi shendiler úshin odaqqa múshe memleketter teń dárejede qaralmaıtynyna renjýli. «Alpaýyt memleketter qalaǵanyn jasaıdy, al shaǵyndary soǵan kónip, bas shulǵýy kerek... Bul durys emes», deıdi ol.
Koronavırýs pandemııasyna baılanysty Malta basqa da Eýropalyq odaq elderi sekildi shekarasyn japqan bolatyn. Áıtse de, teńizdiń arǵy betinde ornalasqan Lıvııadaǵy ahýaldyń qıyndyǵy mıgranttardy qabyldaýǵa májbúrledi.
E.Bartolonyń sózine súıensek, Maltadaǵy basty másele – bosqyndar lagerleri búginde aýzy-murny shyǵa tolǵan. Shamamen 4000-nan astam zańsyz mıgrant alaqandaı araldy panalapty. Bul – eldegi halyqtyń bir paıyzyna teń.
«Másele óte qıyn. 2005 jyldan beri elimizge 22 000 bosqyn keldi. Eýropalyq odaq elderi sonyń 1700-in ǵana, ıaǵnı 8 paıyzyn ǵana panalatty. Bul ádiletsizdik. Degenmen Germanııaǵa, Fransııaǵa, Irlandııaǵa, Portýgalııaǵa jáne Lıýksembýrgke alǵysymyz sheksiz. Olar qoldarynan kelgen kómegin aıaǵan joq. Biraq sonyń ózi jetkiliksiz», deıdi E.Bartolo.
Malta syrtqy ister mınıstriniń derekterine saı, 2005 jyldan beri AQSh tarapy alaqandaı aralǵa kelgen 3300 bosqyndy óz elinde panalatqan. Ásirese Barak Obama prezıdenttigi kezinde Qurama Shtattar túıtkildiń túıinin tarqatýǵa barynsha qoldaý kórsetti. E.Bartolo AQSh-tyń Eýropalyq odaq elderine qaraǵanda eki ese kóp bosqyndy áketýi odaqtyń qol qýsyryp otyrǵanyn kórsetedi dep esepteıdi.
Eýropalyq komıssııa ótken aptada Maltanyń máselesin sheshýmen aınalysyp jatqanyn málimdegen. Soǵan sáıkes, Eýropalyq odaqtyń bosqyndar mártebesi týraly zańyna ózgerister engizilmek. E.Bartolo zańǵa engen ózgerister túıtkildiń túıinin tarqatady degenge kúmánmen qaraıdy.
«Bosqyndardy qabyldap alý jáne olardy ornalastyrý máselesi bir-birine baılanysty, sondyqtan usynylǵan ózgeristerdiń eshqaısysy bizdi qanaǵattandyrmaıdy. Eń áýeli ornalastyrýdy tolyqqandy sheship alý kerek. Áıtpese burynǵydaı ýáde berip, aqyrynda taıqyp shyǵady», deıdi syrtqy ister mınıstri.
Malta premer-mınıstri Robert Abela taıaýda qutqarylǵan 57 bosqyndy Eýropalyq odaq tıisti elderge ornalastyrǵanǵa deıin portqa kirgizbeıtinin málimdedi. Sondaı-aq ekinshi kemeniń Lıvııaǵa qaıtarylǵanyn da jetkizdi.
Keıbir saıasatkerler Malta úkimetiniń bul sheshimin halyqaralyq zańǵa qaıshy dep aıyptaǵan. Alaıda E.Bartolo bul pikirmen múldem kelispeıdi. «Ortalyq Jerorta teńizi baǵytyndaǵy «pýshbekti» (bosqyndardy qaıtaryp jiberý) Eýropalyq odaq jasap jatyr. Sebebi olar búkil jaýapkershilikti Malta men Italııaǵa júktep qoıdy. Bosqyndardy qaıtarǵan bizge de unamaıdy. Biraq eshkim kómek qolyn sozbasa, shaǵyn araldaǵy bizden ne kútesiz? Basqa memleketter kómektespese, ózimizdiń jaǵdaıymyzdy ózimiz oılaýǵa májbúrmiz», deıdi syrtqy ister mınıstri.
