Araq ishti, ajal qushty

Al aqparattyń barlyǵy bir­deı paıdaly, barlyǵy birdeı aqıqat emes. Tipti arasynda zııan­dylary da kóp. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy pandemııa kezinde qoǵamǵa zııany tıetin ınfodemııamen kúrestiń kerek­tigin aıtýda. Nemis jýrnalısi Karo­lın Shvars BAQ pen qatar áleý­mettik jelilerdegi jalǵan aqpa­rat­tardy zerdelep, olardy 3 top­qa bólip qarastyrypty. Birin­­shisi, adamdardy násilge bólý­­­shilik. Dúnıedegi derttiń ja­­ma­ny azıattardan kelýde, bári­ne solar kináli, atap aıtqan­da, qytaı­lyqtardyń tamaqty tal­ǵamaı jeı beretini, ómir súrý sal­ty­nyń kemshiligi deıdi. Bul jerde eýro­palyqtar eshkimniń quja­tyn tekserip, aıyryp jat­qan joq, túr-túsine qarap qana, azıat ataý­lydan qubyjyq kór­gen­deı shoshyp júr. Ekinshisi, aýrý­ǵa shal­dyqpaý men odan emdelý jó­nin­degi zııandy keńester berý. Úshin­shisi, taýarlarǵa ja­sal­­ǵan jalǵan jarnamalar, sol­ar­dyń kesirinen keıbir zat­tar­dyń baǵa­synyń sharyqtap ketýi, kerisinshe kóptegen kom­pa­nııa­nyń taýarlaryn saýda­dan alyp tastaýǵa májbúr bolǵan­dyǵy deıdi.

Aqparattyń tez tarap, qol­jetimdi bolýyna túrli áleýmettik jeliler, messendjerler óziniń orasan zor kómegin bergenimen, solardan jetken jalǵan aqparat­tardyń jarǵa jyǵyp jatqan da jaıy bar. Biri qaterli indetti qaýe­set kórip, eshteńesi joq, tipti saqtaný da qajet emes, bul tu­maý­men baıaǵyda aýyryp ket­kenbiz, qalypty tirligińdi keship, toıyńa, sadaqańa bara ber dese, endi biri joq, bul Amerıka ma, Qytaıdyń ba, álde masondardyń ba qoldan shyǵarǵan bıologııalyq qarýy, jer betinde adam kóbeıip ketpesin dep sony basqaryp otyrǵany deı­di. Áıteýir ne kerek, jel sóz­ben túndik jelp-jelp etedi. Tilde súıek joq, deıdi qazaq, ras.

Brıtandyq Daily Mail tab­loıdynda bir mekteptiń muǵa­li­miniń vıskı men baldy qo­syp ishýi arqasynda dertinen aıyq­­­qany týraly jazylýy ıra­n­dyq­tardy tehnıkalyq spırt-metanoldy ishýge alyp kelgen. Aǵz­aǵa túsisimen totyǵyp, formal­de­­gıd­ke aınalatyn metanoldan myń­daǵan adam ýlanyp, 400-den astam adam kóz jumǵan. Al adam ómirin oıynshyqqa aınaldyryp, aqsha jolynda neden bolsa da taıynbaıtyn paqyrlar tyıym salynǵan metanol saýdasyn qyz­dyrypty. Qazir Iran úki­meti osy aqparatty alǵash elge tarat­qan adamdy izdestirý ústinde eken.

Bizdiń elimizde de ýatsapqa da­myl joq. Ishinde jalǵany bar, ra­sy bar qanshama aqparat órip júr. Ba­ıybyna jetip jatqan jan joq.

Dúnıe júzindegi qaı memlekette de jalǵan aqparat taratý­ǵa qatysty jazalaý túrleri qarasty­rylǵan. Ol bizdiń elimizde de bar, sondyqtan ýatsaptan taraǵan árbir aqparattyń astaryna úńilý ar­tyq etpeıdi. Birinshiden, jal­ǵan emniń qurbany bolmaısyz, ekin­shiden, zań buzyp, basy­ńyz bálege qalmaıdy.