Aýyldan aqsaqal kóshken soń, ózgege ne joryq?!

Ras, aýyldastardyń qalaǵa jappaı qonys aýdaryp, údere kóshýine ishteı qamyǵyp, opynǵannan basqa qoldan keler dármen bolmaı tur. Kimge tusaý bolasyń? Kimge aqyl aıtyp, kimdi úgitteısiń? Bul kúnde árkim álemniń qaı túkpirine qonys tebem dese de, dúnıeniń qaı buryshyna qazyq baılaımyn dese de óz erki. Janǵa jaıly, sharýaǵa saıly bolsa, týǵan topyraqty da qınalmaı qıyp kete beretin boldyq. Burynǵydaı shashaý shyǵarmaı, aýyl bolyp aınalyp, ulys bolyp uıysyp otyratyn dáýren qaıda?..

Aýyldas, jerles degen ystyq qoı, shirkin. «Nege kóship barasyz?..» dep bul sheshiminiń mánisin bilgiń keledi. «Aýylda ne qaldy endi?» deıdi sharasyzdyq tanytyp. «Burynǵydaı emes, aýyldyń bazary tarqady ǵoı» degendi kózinen oqısyń. Aýyl degeniń adamdarymen ajarly, bazarly emes pe? «Keshegi dúrbeleńge toly talaı qıyn-qystaý kezeńde ózegimizdi taldyrmaı, asyrap, jetkizip edi-aý, endi týǵan aýylǵa alǵysymyz retinde órisin keńeıteıik, sharýasyn túleteıikshi», deıtin erlik pen azamattyq minez kúteti­niń ras. Biraq, ókinishke qaraı, «aýyl bizge ne beredi eken?» deıtin azamattar kóp eken áli...

Aýylda ne qaldy deısiz be, aıtpaqshy? Siz oınaǵan buıra-buıra qum qaldy. Ketik balanyń tisindeı bolyp sıqy ketken kóshe, úńireıgen úı qaldy... «Kelip turam ǵoı» deıdi jubatqansyp... Talaı azamat dál osylaı tastúıin bekinip, qaıyrylmaı ketken. Sodan artyndaǵy urpaq týǵan jerge tasbaýyr bolyp, birjola tamyryn úzgen.

Eń qyzyǵy, keshegi toqsanynshy jyl­dardaǵy toqyraýda bolmaǵan kósh qazir qatty baıqalyp otyr. Turmysymyz túze­lip, jaǵdaıymyz jaqsarǵan saıyn aýyl­dan alystaı túskimiz keletin bolǵany ma? Aýyl degen aty bolmasa, qazirgi tur­mys-tirshiligimizdiń qaladan kem túsip tur­maǵanyn kim joqqa shyǵara alady?

Kóship jatqannyń kóbi jumyssyz­dyqty tilge tıek etedi. Biraq sol kóshtiń bel ortasynda talaı zeınetkerler bar ekenin kóz shirkin kórip júr. «Týǵan jerdiń qadirin týǵaly túzge shyqpaǵan Qartqoja bilmegende kim biledi?» dep bas­talýshy edi ǵoı Júsipbek Aımaýytovtyń áıgili shyǵarmasy. Týǵan jerdiń qadirin bar sanaly ǵumyryn osy topyraqta ót­kiz­gen aqsaqaldan artyq kim bilýshi edi dep topshylaımyz biz. Al aýyldan aq­saqaly kóshken soń ózgege ne joryq?

Aýyl – ulttyq dástúrdi saqtaýshy or­ta, ultymyzdyń negizgi tiregi bolyp kel­di. Alaıda osy bir erekshe áleýmettik qaýym­das­tyqtyń kúızeliske ushyraǵanyna kóp boldy. Búgingi aýyldyń basty proble­masy – halyqtyń kóshýi. Árıne aqsa­qal­­dary­myz ben jastarymyz aýyldan kóshý­di toq­tatý jóninde bastama kóterip jatyr. Biraq bul kúrmeýi kóp kúrdeli máse­le. Saýsaq birikpeı, ıne ilikpeıtini sııaq­ty bar­sha­myz eldik tanytyp, ortaq iske j­umyla bilsek, bul qıyndyqty da eńseremiz.

Keı qazaqqa týǵan jer maqtan úshin kerek sııaqty. «Dúldúlder men bulbul­dar ushqan qasıetti Qaratóbe topyraǵy­nanmyn», dep et-júregi eljireı eske alatyn­dar kóp. Onda da týǵan jerdiń mereıin tasytý úshin emes, óziniń álgindeı tekti topyraqtan shyqqanyn maqtan etý úshin ǵana. Shyn patrıot bolsa, jyl sa­ıyn týǵan jerge at basyn buryp, qulaǵan bir kirpishin qaıta qalap, qısaıǵan bir buryshyn qaıta túzep qoımas pa?

Aıtyp-aıtpaı ne kerek, týǵan aýyl­dyń tútini túzý shyqsyn deıtin árbir janashyr azamatqa «aýylda endi ne qaldy?» deý ar sanalsa kerek!.. Aýyldan alystamańyzshy, aǵaıyn!

Maralbek AMANTAEV