Ishektiń qabyný aýrýlary bar tulǵalardy qoldaý jáne kómek kórsetý qoǵamdyq qorynyń málimeti boıynsha, IQA negizinde ımmýndyq júıedegi genetıkalyq beıimdilik pen buzylýlar jatyr, al túsirý mehanızminiń rólinde qazirgi qoǵamnyń dástúrli problemalary – stress, temeki shegý, az qımyldaý, tamaqtaný kezinde jemister men kókónisterdi az qoldaný, maılardy shamadan tutyný, sonymen qatar, antıbıotıkterdi baqylaýsyz qabyldaýdyń da áseri bar.
О́tken jylǵy epıdemıologııalyq zertteý derekterine sáıkes, Qazaqstanda Kron aýrýynyń taralýy 100 myń turǵynǵa shaqqanda 35,8 jaǵdaıdy, oıyq jaraly kolıt – 100 myń turǵynǵa shaqqanda 91,5 jaǵdaıdy quraıdy. Alaıda bul statıstıka tolyq emes. Sebebi kópshilik mamandarǵa jıi qaralmaıdy, medısınalyq kómekke tym keshigip keletindikten, hırýrgııalyq ádiske júginýge týra keledi.
Ishektiń qabyný aýrýlary bar tulǵalardy qoldaý jáne kómek kórsetý qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy Erbol Ámirjanovtyń aıtýynsha, ishek qabyný aýrýlary kóbinese jastarda, belsendi, eńbekke qabiletti adamdarda kóp kezdesedi. Syrqattanǵandardyń ortasha jasy – 30 jas bolsa, pasıentterdiń úshten bir bóliginiń múgedektigi bar (20-34% jaǵdaı), al olardyń arasynda ólim-jitim jalpy halyqqa qaraǵanda 40%-ǵa joǵary. Mamandarǵa kesh júginý, múgedektikke jáne ólimge ákep soqtyratyn sozylmaly aǵym, jıi asqynýlar, jas, áleýmettik jáne ekonomıkalyq belsendi halyq arasynda keń taralýdyń joǵary deńgeıi IQA-ny áleýmettik mańyzy bar aýrýlar qataryna engizedi.
Bul keseldiń erler men áıelderge áseri birdeı. Ásirese 20-30 jastaǵylar beıim. Aýrý adamnyń qoǵamdaǵy ómirin qıyndatady. Jeke ómiri men otbasylyq qarym-qatynastarda qıyndyqtar týǵyzady, oqý men mansapty damytýǵa kedergi jasaıdy. Bul pasıenttiń emosıonaldyq jaǵdaıyna óz yqpalyn tıgizetini túsinikti. IQA sozylymaly aýrý ómir súrý sapasyn aıtarlyqtaı nasharlatady. Tipten qajytyp, qaýipi kúsheıe túsýi múmkin.
IQA bar tulǵalardy qoldaý jáne kómek kórsetý qoǵamdyq qory medısınalyq kómekke der kezinde júginbeýden týyndaıtyn qaýipter kópshiliktiń habarsyzdyǵynan týyndaıtyny sózsiz. Sondyqtan aqparattyq is-sharalardy júıeli túrde ótkizý, qoljetimdi tegin kómektiń kólemi týraly aqparattandyrý, ambýlatorııalyq dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń múmkindigin eskertedi.
- Kron aýrýy men oıyq jaraly kolıt ómir boıyna jalǵasatyn aýrýlarǵa jatatynyna qaramastan, ýaqtyly durys dıagnostıka men saýatty emdeý nátıjesinde turaqty remıssııaǵa qol jetkizýge jáne keseldi emdeýge bolady. IQA-men adamdar tolyqqandy ómir súre alady, eńbekke qabilettilikti saqtaı alady, nátıjesinde qaterli operasııalardy qajet etpeıdi. Búgingi tańda Qazaqstanda eń erte satyda ishektiń qabyný aýrýlaryn anyqtaýǵa múmkindik beretin dıagnostıkalyq prosedýralardyń keń spektri bar. Budan basqa, álemdik farmasevtıkalyq ındýstrııa únemi jańa, neǵurlym tıimdi dári-dármekterdi óndiredi, al Qazaqstanda jyl saıyn osy preparattarmen qamtamasyz etý jaqsaryp keledi, - dedi Erbol Ámirjanov.
Ishektiń qabyný aýrýlary bar tulǵalardy qoldaý jáne kómek kórsetý qoǵamdyq qorynda habarlaǵandaı, 2010 jyldan bastap, IQA-nan zardap shegetin qazaqstandyq pasıentterge bıologııalyq terapııa qol jetimdi. Nátıjesinde operatıvtik aralasý sanyn aıtarlyqtaı tómendetýge jáne adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa jol ashyldy. Al 2013 jyldan bastap zamanaýı qymbat bıologııalyq terapııany qosa alǵanda, IQA bar pasıentterdi emdeýdi memleket tarapynan óteledi. Degenmen, búgingi kúni IQA-nan zardap shegetin pasıentterdiń tek 2%-y ǵana bıologııalyq terapııany alady. Al EYDU elderinde (damyǵan elderdiń Halyqaralyq ekonomıkalyq uıymy) bul kórsetkish 15-30% sheginde.
Jyl saıynǵy Dúnıejúzilik ishektiń qabyný aýrýlaryna qarsy kúres kúniniń sımvoly – kúlgin lenta. Álemniń kóptegen elderinde bul kúni túrli bilim berý jáne aǵartý is-sharalary ótkiziledi. Sondaı-aq belgili sáýlet ǵımarattary kúlgin túspen jaryqtandyrylady. Bul IQA-men aýyratyn adamdardy qoldaý men janashyrlyqtyń nyshany.
