Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń ókili aıtyp ótkendeı, olar elde ózderin jaýapkershiligi shekteýli kooperatıvtiń uıymdar retinde, ártúrdi kommersııalyq jáne ınvestısııalyq jobalarymen eldiń aldyna shyǵady. Osy faktor olardy 1990-2000 jyldardaǵy qarjy pıramıdasymen salystyrǵanda zamanaýılandyryp tur: Salymshyny ınvestor dep tanıdy. Budan keıin kez-kelgen salymshynyń olarǵa senbeske amaly qalmaıdy. Biraq sońǵylarynyń aldyńǵy uıymdarmen- salystyrǵanda túk te aıyrmashylyǵy joq. Bári, qazaqsha aıtqanda salymshylardyń aqshasyn jıyp bolǵan soń «ash ta jap» degenge basymdyq beredi. «Salymdar túrinde aqsha qarajattaryn tartý nemese qarjy quraldaryna ınvestısııalar salý - bul ekinshi deńgeıdegi bankter, Ulttyq pochta operatory jáne baǵaly qaǵazdar naryǵynyń kásibı qatysýshylary (broker-dılerler jáne basqarýshy kompanııalar) júzege asyratyn lısenzııalanǵan qyzmetke jatady. Agenttik lısenzııalaǵan uıymdar týraly aqparat agenttiktiń ınternet-resýrsynda qol jetimdi », dep eske alady Aleksandr Terentev.
Sonymen, qarjy pıramıdasyn taný úshin onyń sıpattamalyq belgilerin bilý kerek:
- Qarjy retteýshisiniń salymdardy qabyldaýǵa lısenzııasynyń bolmaýy;
- Uıym qyzmetiniń túrin, onyń jarǵysyn, resmı tirkeýdi anyqtamaý;
- Qaryzdar naryǵyndaǵy ortasha deńgeıden asatyn ınvestısııalanǵan qarajattyń negizsiz joǵary kiristiligi týraly ýáde;
- Investısııalardyń saqtalý kepildiginiń joqtyǵy;
- Mindetti kirý jarnasy;
- Klıenttiń basqa birneshe jańa klıentterdi tartý úshin tólemder alý mindettemesi;
- Uıymnyń qarjylyq jaǵdaıy týraly aqparattyń bolmaýy;
- Árbir tartylǵan jańa múshe úshin bonýsqa ýáde beredi.
- Jańa qatysýshylarǵa keıinnen basqa ınvestorlar salǵan aqshadan syıaqy tóleý;
- Buqaralyq aqparat quraldarynda, Internettegi jappaı jarnama;
Ol bastapqyda azamattardyń qarajatyn tartatyn uıymnyń qyzmetinde qarjy pıramıdasynyń belgileri bar-joǵyn anyqtaýǵa múmkindik beretin birneshe usynystar jasady.
11.Kompanııanyń bedelin jáne berilgen aqparattyń durystyǵyn tekserińiz. Depozıtter tartý quqyǵy bar barlyq qarjy uıymdarynyń Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy naryǵyn retteý men damytý jónindegi agenttigi usynatyn qarjy retteýshisiniń lısenzııasy bolýy kerek.
Agenttik ókili qarjy pıramıdasy retinde tirkelgen uıymdar salymshylardy korporatıvti is-sharalarǵa qatysýǵa, barlyq syılyqtar, syılyqtar men saıahattardy oınaýǵa shaqyratynyn da eske túsirip ótti. Bul pıramıdalarǵa jańa ınvestorlardy tartýdyń eń tanymal ádisteriniń biri bolýy múmkin.
Onyń túsindirýi boıynsha, qazir jáne birneshe aıda 30-40 ese tabysqa ýáde beretinder tek qarjy alaıaqtary ǵana. Tipti júzdegen jyldyq tarıhy bar qarjy ınstıtýttarynyń ózi mundaı ýáde bere almaıdy. Sondyqtan, qoldaǵy qarjyny bankterde – depozıtterde, qor bırjalarynda – aksııalarmen saqtaýdan ózge senimdi ádis joq.
