Almaty oblysyndaǵy jumyspen qamtý qarqyny qandaı?

23 myńǵa jýyq jumys orny qurylady

Jalpy, jol kartasy aıasynda bó­lingen mol qarajattyń 54 paıyzy óńirdegi áleýmettik-mádenı salanyń máselesin sheshýge jumsalyp otyr. Iаǵnı óńirdegi mektep, aýrýhana sııaqty áleýmettik nysandardyń kúrdeli jóndeýi men jańadan salynýyna jetkilikti qa­rajat bólingen. Osy jol kartasy negizinde oblysta taǵy 7 mekteptiń qu­rylysy bastalǵan. Bul buǵan deıin irgetasy kóterilgen 16 mektepten bólek nysan. Nátıjesinde, bıyl jetisýlyq oqýshylar úshin 23 jańa mekteptiń esigin ashpaq. Al qurylys qyzǵan óńirde eki qolǵa bir kúrek ustaǵan adamnyń qatary kóbeıip, jańa jumys ornynyń ashylatyny aıan.

– Oblysta buryn da jol kartasy boıynsha jumystar atqaryldy, biraq mundaı kólemde qarajat alǵash ret bólinip otyr. Sondyqtan biz qarajatty ýaqytynda jáne sapaly ıgerýge jáne turǵyndardy jumyspen qamtý máselesin sheshýge mindettimiz. Josparǵa sáıkes «Eńbek» baǵdarlamasy boıynsha 22 myńnan astam adamdy jumyspen qam­týdyń belsendi sharasy jasaldy. Bú­ginge deıin 294 joba boıynsha 3352 jumys orny quryldy. Jumyspen qamtý ortalyqtary arqyly 1676 adam jumys tapty. Onyń ishinde 410 jumyssyz jas eńbekpen qamtyldy. Iаǵnı jas mamandarǵa arnalǵan 137  joba nátıjeli júzege asty, – deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.

Jumys oryndaryn ashý tek bıýdjet qarjysy esebinen emes, jeke ınvestorlar ashqan óndiris oryndarynyń úlesi boıynsha da kóbeıip keledi. Máselen, qazirge deıin jekemenshik ınvestısııa­lar esebinen 75 nysan iske qosylǵan. Buǵan 367,6 mlrd teńge jumsalyp, nátıjesinde, 5 myńnan astam jumys orny ashylǵan. Olardyń qatarynda Sıngapýr memleketiniń ınvestısııasyna salynyp jatqan Alacem zaýyty, Birikken Arab Ámirliginiń qarjysyna ashylatyn Phoenix feed mills kompanııa­sy, nıderlandtyqtar qolǵa alǵan STK Sokol jobasy jáne kórshiles Qytaı ınvestorlary iske qosatyn Mistral energy kompanııasynyń óndiris oryndary sııaqty jańa jumys kúshine suranys qalyptastyrǵan iri óndiris oryndary bar. Sondaı-aq «Jumyspen qamtý jol kartasy-2020» aıasynda óńirdegi 53 eldi mekenniń sýmen jabdyqtaý nysandary qaıta jańartylyp, jóndelmek. Taǵy 84 eldi mekende abattandyrý júrgizip, 220 eldi mekenniń 500 shaqyrym jolyn jasaý da osy qarajattyń esebinen jos­parlanyp otyr.

Áýelgi nazarda – áleýmettik nysandar

Jol kartasy boıynsha áleýmettik salaǵa bólingen qarjynyń ekinshi ba­ǵy­ty jergilikti jerdegi medısına me­ke­melerine arnalǵan ǵımarat salýǵa jumsalmaq. Qazir oblystaǵy 5 aýylda jańadan dárigerlik ambýlatorııa ny­sanynyń qurylysy bastaldy. Onyń ishinde juqpaly indetpen kúres sharalary aıasynda aımaqta ashylǵan arnaıy zerthanalardyń sanyn kóbeıtý qolǵa alyndy. Búginde oblysta jetinshi PTR zerthanasynyń qurylysy aıaqtaldy. Jaqynda Úkimet músheleriniń Almaty oblysyna sapary aıasynda vıse-premer Eraly Toǵjanov Taldyqorǵandaǵy ortalyqtandyrylǵan medısınalyq zerthanany aralap kórgen bolatyn. Me­dısınalyq mekeme oblystaǵy jetin­shi zerthana, sondyqtan №7 zerthana re­tinde jumysqa kirisetin bolady. Jal­py, óńirde jumys istep turǵan alty zerthanada táýlik saıyn 2,5 myń adamǵa COVID-19 ınfeksııasyn anyqtaýǵa baılanysty qyzmet kórsetýge qaýqarly.

Jalpy, Almaty oblysynda buǵan deıin bastalyp, ondaǵan jyldar boıy «saqaldy qurylysqa» aınalǵan nysandardy tolyq aıaqtap, qoldanysqa berý isi sátimen júzege asyp jatyr. My­saly, Eńbekshiqazaq aýdanyna qa­rasty Shelek aýylyndaǵy ortalyq aýrýhana ǵımaraty kúrdeli jóndeýden keıin qaıta ashyldy. Elý jyl bu­ryn salynǵan nysanǵa sodan beri birde-bir ret qurylysshylardyń qoly tımegen eken. Ǵımaratty jańǵyrtýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 484 mln teńge jáne oblystyq qazynadan 196 mln teńge qosymsha qarjy jumsaldy. Bul qarajatqa qurylys jumysynan bólek aýrýhana mańyn kóriktendirý jumysy júrgizilip, em alýshylarǵa sapaly qyzmet kórsetýge qajetti barlyq medısınalyq qurylǵylar da satyp alynypty. Qazir ortalyq aýrýhanada 2 operasııa zaly jańadan ashylǵan. Emhana sońǵy úlgidegi rentgen apparaty, ýltra dybystyq zertteý kabıneti men basqa da naýqas boıyndaǵy dertti erte anyqtaýǵa arnalǵan qurylǵylarmen jabdyqtaldy. Tipti aýyldyq aýrýhanaǵa keıbir aýdan ortalyǵynyń qoly jetpeı otyrǵan jasandy tynys alý apparaty qoıylǵan. Al aýrýhanada 180 adam jatyp em-dom qabyldasa, emhanaǵa kelgen 310 qaralýshy bir mezette dáriger tekserýinen óte alady. Qajetti mamandar da jetkilikti. Qazir Shelek aýrýhanasynda 555 adam jumys isteıdi. Onyń ishinde 73 dáriger, 269 orta deńgeıli medısına qyzmetkeri bar.

Al jaqynda Sarqan aýdanynda qurylysy uzaq jylǵa sozylǵan emha­nanyń  jóndeýi aıaqtalyp, qoldanysqa berildi. Qabyrǵasy 1990 jyly qalanyp, orta joldan toqtap qalǵan burynǵy perzenthana ǵımaraty sodan beri aımaqtaǵy «saqaldy qurylystyń» sanyn kóbeıtip turǵan edi. Tek 2017 jyly ǵana nysandy emhana etip jańǵyrtýǵa sheshim qabyldanǵan. Endi osy emhanada  105 oryndyq stasıonar men 100 naýqas qabyldaýǵa arnalǵan áıelder keńesi bólimderin ashýǵa múmkindik týdy. Sondaı-aq jańa ǵımaratqa aýdandyq aýrýhananyń reanımasııa, hırýrgııa, pedıatrııa, travmatologııa, qabyldaý bólimderi jáne zerthana men perzenthana kóshirilipti.

– Oblys ákimi men densaýlyq saqtaý basqarmasynyń aralasýymen shırek ǵasyrdan astam ýaqyt qaraýsyz qal­ǵan ǵımarat jóndelip, iske qosyldy. Nátıjesinde, aýdan halqyna sapaly medısınalyq qyzmet kórsetetin jańa nysan ashyldy. Qajetti medısınalyq qural-jabdyqpen tolyqtaı qamtyldy. Dárigerlik quram da jasaqtaldy. Qazir aýdandyq aýrýhanada 47 dáriger, 198 orta medısına qyzmetkeri densaýlyq kúzetinde tur, – deıdi Sarqan aýdanynyń bas dárigeri Altaı Shylǵaýbaev.

Qurylys qarqyny eńbek naryǵyn qyzdyrady

Jumyspen qamtýdyń qarqyny qury­lys naryǵyndaǵy qyzý eńbekten de baıqalatyndaı. О́ıtkeni bıyl Je­tisýda turǵyn úı salý belsendi bas­taldy. Atap aıtqanda, «Nurly jer» baǵ­darlamasy sheńberinde 119 joba jú­zege asyp, oǵan respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten 41,6 mlrd teńge qarastyrylǵan. Sonyń ishinde jalpy quny 30,2 mlrd teńge bolatyn 52 joba turǵyn úı qu­rylysyn júrgizýge qatysty bolsa, 11,4 mlrd teńgeni quraıtyn 67 joba ınjenerlik ınfraqurylym jasaýǵa arnalǵan. Jalpy, jyl sońyna deıin óńirde 938,8 myń sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý kózdelgen. Sonyń 136 myń sharshy metri nemese 1 714 páter bıýdjet esebinen salyn­baq. Jáne jalǵa beriletin turǵyn úı qu­rylysyn júrgizýge 18 mlrd teńge qar­jy bólingen. Bul qarjynyń 9 mlrd teńgesi respýblıkalyq bıýdjet­ten qarastyrylsa, qalǵan jartysy ob­lystyń óz qarajaty eken. Bir qýa­nar­lyǵy, bólingen qarjy kópbalaly otbasylarǵa arnalǵan turǵyn úı qury­lysyna baǵyttalyp otyr. Buıyrsa jal­ǵa beriletin 975 turǵyn úıdiń 669 páteri kópbalaly áýletterge, al 377 pá­ter áleýmettik jaǵynan qorǵalmaǵan adamdar tobyna berilmek. Jalpy, Je­tisýdaǵy kópbalaly otbasylardy bas­panamen qamtý isi jańadan salynǵan qurylystarǵa qarap turǵan joq. Bıyl jergilikti bıýdjet esebinen qosymsha 50 páter satyp alýǵa qarjy kózi naqty­lanypty. Jalpy, jyl sońyna deıin 719 kópbalaly otbasyn turǵyn úımen qamtý maqsaty tur. Nesıege beriletin baspana salý úlesi de artady. Bıyl jalpy alańy 51,4 myń sharshy metr quraıtyn 648 páterli 51 turǵyn úı paıdalanýǵa beriledi. Buǵan 5,7 mlrd teńge qarjy bólingen. Sondaı-aq kommýnaldyq tur­ǵyn úı qurylysy da qarqyndy. Dál osy talapqa saı 91 úı boı kótere bastaǵan. 9 myń sharshy aýmaqqa salynyp jatqan qurylysqa 2 mlrd teńge jumsalady.

Osy jerde Almaty oblysy ótken jyly kópbalaly otbasylar men áleý­mettik jaǵynan qorǵalmaǵan otbasylardy baspanamen qamtý úlesi boıynsha Nur-Sultan qalasynan keıingi ekinshi orynnan kóringenin aıtý paryz. Iаǵnı byltyr 135 otbasyna bıýdjet esebinen baspana satyp alynsa, onyń 71-i kóp­balaly otbasy eken. Al «Baqytty otbasy» baǵdarlamasy aıasynda qonys to­ıyn toılaǵan turǵyn sany 500 otbasyna jetti. Bıyl bul kórsetkish 600 otbasyna jetýi tıis. Al jyl basynan beri bıýdjet qarjysyna satyp alynǵan 69 páterdiń 30-y taǵy kópbalaly otbasyna berilgen.

Aýyl turǵyndary da jumyspen qamtylady

«Jumyspen qamtý jol kartasy-2020» tabysty júzege asyp jatqan aýdannyń biri – Aqsý.  Aýdanda bul baǵyt boıynsha 52 joba iske qosylǵan. Nátıjesinde, 537 jumys kúshine suranys artty. Qazirge deıin 268 adam jumyspen qamtý ortalyǵynyń joldamasyn alyp, eńbekpen qamtylǵan. Jobaǵa negizinen jastar tartylýda. Iаǵnı el ishinde bos sendelgen bozbalanyń bárine jumys tabylady degen sóz. Aýdan boıynsha alǵashqy lekte 31 jas jumyspen qamtylypty. Jol kartasy boıynsha múmkindigi shekteýli jandardy da jumyspen qamtý umyt qalmapty, alty adamǵa laıyqty eńbek orny tabylǵan.

Jalpy, Aqsý óńiri aýyl sharýashy­lyǵyna arqa súıegen aýdan bolǵandyqtan qazir jer emgen dıqan men mal baqqan sharýanyń eńbegi qyzǵan shaǵy. Qyrdaǵy egistik jumysy tolyq aıaqtalǵan. Mal tóldep, jaılaýǵa shyqty. Sondaı-aq oblys boıynsha 6 100 gektar alqapqa tátti túbir sebilse, sonyń 3 167 gektary osy aqsýlyq dıqandardyń eńbegi. Ásirese, qoı ósirýdi jolǵa qoıǵan sha­­rýa­­shylyqtar sany Aqsý aýdanyn­da jeterlik. Qýanarlyǵy, bıyl óńirdiń qysy jaqsy bolyp, kóktem erte kel­di. Mal ósirip, kún keship otyr­ǵan sha­rýalardyń qoldaǵy maly qys­tan qońdy shyqty. Aýdanda 130 065 bas qoı bar. Eshki sany da 30 myńǵa jeteǵabyl. Týǵan tóldiń úlesi artyp keledi, saqmannan keıin 91 myń bas qozy sanaqqa ilingen. El qorasyndaǵy iri qara úlesi de jyl saıyn kóbeıip keledi, qystan shyqqan sıyr sany 162 850 bas eken. Bıylǵy kóktemde mal baqqan jurt ýyzǵa jaryp-aq tur. Aýdan boıynsha esepke alynǵan buzaý sany 120 myń bastap asypty. Jalpy, Jetisý dalasy tórt túlik mal basyna toly. Iri qara sany 1 mln bastan asty. Qoı men eshkiniń sany da edáýir. Aýyldaǵy aǵaıynnyń negizi kúnkórisi men tabysy da osy ýaq jandyqtyń ar­qasynda bolyp tur. Qazir oblysta 4 mln-nan astam qoı bar eken.

Memleket aýyldy damytýǵa barynsha kóńil bólip otyrǵany belgili. Sonyń bir kórinisin óńirlerdegi memlekettik qyzmet kórsetýdi sıfrlandyrýǵa qatys­ty atqarylǵan isten baıqaýǵa bolady. Jaqynda Aqsý aýdanynda «Servıstik ákimdik» jobasy  iske qosyldy. Bul joba oblys boıynsha 28 memlekettik organnyń jumysyn bir jerge shoǵyrlandyryp, aýdan turǵyndaryna 99 túrli qyzmet kórsetýge múmkindik bermek. Eń bastysy, shalǵaı aýyldardan kelip, qujat jınaýshylar endi Taldyqorǵanǵa sabylmaıtyn boldy. «Open space» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin ortalyqta Aqsý aýdanynyń 6 memlekettik mekemesi qyzmet kórsetýdi bastady. Qazir bul jerden 49 memlekettik qyzmetti birden alýǵa bolady. Ári munda kelýshilerge qolaıly jaǵdaı jasalǵan, ózine-ózi qyzmet kór­setý buryshy uıymdastyryldy. Son­daı-aq múmkindigi shekteýli jandarǵa da yńǵaıly jaǵdaı qarastyrylǵan.

– Prezıdent Qasym-Jomart To­qaev­tyń halyqqa arnaǵan Jol­da­ýyn­­­da aıtylǵandaı, oblysta «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tu­jy­rymdamasyn oryndaý qolǵa alyn­ǵan. Osy mindet sheńberinde aýdan ortalyǵynan «Servıstik ákimdik» jobasyn iske qostyq. Bul – memlekettik organ kórsetetin memlekettik qyzmet túrleriniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda júzege asyp otyr. Endi aýdandyq jumyspen qamtý já­ne áleýmettik baǵdarlamalar bóli­mi­niń ǵımaratynda ornalasqan «Servıstik ákimdik» keńsesinde sybaılas jemqorlyq deńgeıin qysqartýǵa, aýdandaǵy aza­mattardyń memlekettik bılik ınstıtýttaryna senimin arttyrý negiz bolatyn jumys atqarylmaq. Osy jerde «Jetisý – adaldyq alańy»  keńsesi jumys isteıdi. Bul jobalyq keń­sede jergilikti atqarýshy organ­dar men bólim qyzmetkerleriniń qyz­meti uıymdastyrylady, – deıdi Aqsý aýda­nynyń ákimi Esim Bazarhanov.

Aqsýdaǵy qant zaýyty jańa maýsymǵa daıyndyqty bastady. Qazir óndiristegi sehtar tazalanyp, tozǵan bólshekter jańasyna aýystyrylýda. Zaýyttaǵy jań­ǵyrtý jumysyna memleket qoldaý jasap otyr. «Jetisý» áleýmettik-kásip­kerlik korporasııasy 288 birlik aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men qural-jabdyq satyp alyp, zaýytqa lızıngke bergen bolatyn. О́ndiriste 120 adam tu­raqty jumys isteıdi, al jazǵy maýsymda taǵy 100 adam qosymsha eńbekke tartylady. Jalpy, kásiporyn tolyq qýatynda iske qosylǵanda 600-ge jýyq adamdy jumyspen qamtymaq.

Basty nazarda – jastar

Sóz basynda Almaty oblysynda «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha 977 jobany júzege asyrý kózdelip otyr­ǵanyn, bul maqsatqa 109,2 mlrd teńge bólingenin aıttyq. Búginde osy baǵyt boıynsha 960 joba boıynsha baıqaý jarııalanyp, 365 joba boıyn­sha jumyspen qamtýǵa kelisimshart jasalǵan eken.

– «Jumyspen qamtýdyń jol kartasyn» sapaly júzege asyrý maqsatynda aımaqtyń jumyssyz turǵyndarynyń tizimi jasaldy. Biz bul jerde jastardyń jaǵdaıyna kóbirek kóńil bóldik. Joǵa­rydaǵy tizimge 13 334 adam kirdi, onyń ishinde 3 228 adamnyń 29 jasqa deıin­­gi jastar ekenin anyqtadyq. Qazir Almaty qalasy mańyndaǵy jastardyń ju­myspen qamtylýyna jaǵdaı jasaý­damyz. Bizdiń esebimiz boıynsha megapolıs shekarasy mańynda turatyn jumyssyz jastar sany 1744 adamnyń shamasynda. Búginge deıin jumyspen qamtý ortalyqtary arqyly 1198 adam jumysqa ornalastyrylsa, onyń ishinde 350 adam osy Almaty aglomerasııasy aımaǵynda turatyn jumyssyz jastar, – deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.

Túıindeı aıtqanda, oblys boıynsha 1 ma­­myrǵa deıin 10,8 myń adam jumyspen qamtylǵan eken. Onyń ishinde 3,3 myń adam turaqty jalaqy tólenetin jumysqa qabyldanypty. Al 2019 jy­ly 35,7 myń adam turaqty jumys tapqan. Bıylǵy josparda 46 116 adamdy eńbekpen qamtý tur. Al bıylǵy 1-toqsandaǵy esep bo­ıynsha óńirdegi jumyssyzdyq kórsetkishi 4,7 paıyz shamasynda.