Zeınetaqy júıesin jańǵyrtý

Osy máselede týyndaıtyn keıbir saýaldarǵa jaýaptar

Zeınetaqy júıesin jańǵyrtýdyń maqsaty men erekshelikteri qandaı?

Maqsat – zeınetaqy tólemderiniń al­dyńǵy tabysqa jáne elimizdegi ómir súrý deń­geıine sáıkestigin qamtamasyz etý.

Zeınetaqymen qamsyzdandyrý jú­ıe­­siniń qarjylyq turaqtylyǵyn qam­tamasyz etý (zeınetaqy jarnalary ese­binen qalyptastyrylatyn aǵymdaǵy tabystar men rezervterdiń, sondaı-aq bıýdjet qarajatynyń jáne ózge túsimderdiń zeınetaqy tóleý boıynsha shyǵystarǵa únemi sáıkes kelýi).

Jańǵyrtý zeınetaqymen qamsyz­dandyrýdyń kóp deńgeıli júıesin saqtaı otyryp júzege asyrylady. Qajetti jáne ózara baılanysty ózgerister bazalyq deń­geıde júrgiziletin bolady, al mindetti deńgeıde – yntymaqty, jınaqtaýshy jáne erikti quramdas bólikterde júrgiziledi.

Osy máselede týyndaıtyn keıbir saýaldarǵa jaýaptar

Zeınetaqy júıesin jańǵyrtýdyń maqsaty men erekshelikteri qandaı?

Maqsat – zeınetaqy tólemderiniń al­dyńǵy tabysqa jáne elimizdegi ómir súrý deń­geıine sáıkestigin qamtamasyz etý.

Zeınetaqymen qamsyzdandyrý jú­ıe­­siniń qarjylyq turaqtylyǵyn qam­tamasyz etý (zeınetaqy jarnalary ese­binen qalyptastyrylatyn aǵymdaǵy tabystar men rezervterdiń, sondaı-aq bıýdjet qarajatynyń jáne ózge túsimderdiń zeınetaqy tóleý boıynsha shyǵystarǵa únemi sáıkes kelýi).

Jańǵyrtý zeınetaqymen qamsyz­dandyrýdyń kóp deńgeıli júıesin saqtaı otyryp júzege asyrylady. Qajetti jáne ózara baılanysty ózgerister bazalyq deń­geıde júrgiziletin bolady, al mindetti deńgeıde – yntymaqty, jınaqtaýshy jáne erikti quramdas bólikterde júrgiziledi.

Aldaǵy ózgerister turǵyndar men zeınetkerlerdiń qandaı toptaryna baǵyttalatyn bolady?

Zeınetaqymen qamsyzdandyrý máse­le­leriniń ereksheligi búkil jáne árbir adamǵa qatysty bolatyndyǵynda: búgin­gi zeınetkerlerdi de, zeınetke shyǵý quqyǵy úshin áli eńbek sińiretinderge de, áıel­der men er kisilerge; jumys isteı­tinder men jumyssyzdarǵa, azamattyq turǵyndar men áskerıler jáne t.b. qa­tysty bolady.

Osyǵan oraı, aldaǵy ózgerister mem­­leket, jumys berýshi jáne tikeleı aza­mattardyń arasynda qarttyq týyn­daǵan kezde qajetti qamtamasyz etýge jaýapkershilikti bólýdi kózdeıtin adam múddesinde júzege asyrylady.

Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory qashan ashylady jáne jumys isteı bastaıdy?

2013 jylǵy 3 shildeden bastap «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınet­aqymen qamsyzdandyrý týraly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń Zańy kúshine endi.

2013 jylǵy 31 shildede «Memlekettik jınaqtaýshy zeınetaqy qory» AQ bazasynda aksıonerlik qoǵam nysanynda kommersııalyq emes uıym túrinde «Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryn qurý týraly» Úkimettiń № 747 qaýlysy qabyldandy.

Qazirgi kezde mindetti zeınetaqy jar­­nalary, mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary esebinen zeınetaqymen qam­syzdandyrý týraly shart jasaý, ózger­tý nemese toqtatý tártibin qamtıtyn BJZQ zeınetaqy qaǵıdalary ázirlenýde jáne BJZQ men zeınetaqy jınaqtary salymshylarynyń (alýshylarynyń) quqyq­tary, mindetteri men jaýapkershiligi belgilenedi.

Jeke zeınetaqy qorlarynyń salymshylaryna olardyń qarajatyn BJZQ-ǵa aýdarý úshin qandaı da bir áre­ket jasaýlary kerek pe?

BJZQ zeınetaqy jınaqtary BJZQ-ǵa berilgen salymshylarmen (alýshylarmen) jasalǵan barlyq zeınetaqymen qamsyzdandyrý sharttary boıynsha quqyqtyq mırasqor bolyp tabylady.

Ulttyq bank BJZQ-ǵa zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly sharttar boıynsha zeınetaqy aktıvterin jáne jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynyń mindettemelerin berý qaǵıdalaryn ázirledi. Soǵan sáıkes zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly sharttar boıynsha zeınetaqy aktıvterin berý-qabyldaý kestesi jáne jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynyń mindettemeleri bekitiledi jáne bul barynsha jaqyn ýa­qytta júzege asyrylatyn bolady.

Osy kesteni iske asyrý úshin zeınetaqy aktıvterin berý jáne mindettemeleri, olardy oryndaý merzimderi men jaýapty tulǵalar jónindegi is-sharalar jos­pary, sondaı-aq BJZQ-ǵa jınaqtaýshy zeınetaqy qorlary beretin qujattar men aqparat tizbesi jasalatyn bolady.

«Qazaqstan Respýblıkasynda zeınet­aqymen qamsyzdandyrý týraly» zań kúshine engen sátten bastap, ıaǵnı bıyl­ǵy jyldyń 3 shildesinen BJZQ-ǵa zeınet­aqymen qamsyzdandyrý týraly sharttar boıynsha zeınetaqy aktıvteri men mindettemelerdi berý aıaqtalǵanǵa deıin:

1) salymshylardyń (alýshylardyń) jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynan saqtandyrý kompanııalaryna zeınetaqy jınaqtaryn aýdarý;

2) salymshylardyń (alýshylardyń) zeınetaqy jınaqtaryn bir jınaqtaýshy zeınetaqy qorynan basqasyna aýystyrý toqtatylady.

Osylaısha, mindetti zeınetaqy jar­na­lary esebinen jınaqtaýshy zeı­net­aqy qorlarymen zeınetaqymen qam­syz­dandyrý týraly sharttary bar salym­shylarǵa BJZQ-men qosymsha shart jasasý jóninde qandaı da bir áreket jasaý talap etilmeıdi.

Jeke qorlar qamtamasyz ete alma­ǵan ınvestısııalyq tabys­ty­lyq­tyń tıisti deńgeıin BJZQ qamta­masyz ete ala ma?

Jınaqtaýshy zeınetaqy qorlary óz aktıvterin jetkilikti túrde dıversıfıkasııalaı almady. Búgingi tańda zeınetaqy aktıvteriniń 87%-y Qazaqstanda, onyń ishinde jartysyna jýyǵy memlekettik qundy qaǵazdarǵa salǵan. Sheteldik aktıvter 9%-dy quraıdy. Qoldanystaǵy normatıvtik quqyqtyq aktiler boıynsha JZQ aktıvteriniń keminde 20%-y memlekettik qundy qaǵazdarǵa salynýy kerek bolatyn, al shetelde aktıvterdiń 40%-yna deıin ornalastyrýǵa bolady. JZQ tym saqtyqqa baryp, memlekettik qundy qaǵazdardaǵy jınaqtardy Qazaq­stannyń ishinde ǵana ınvestısııalady. Táýe­keldiń az ekeni túsinikti, soǵan sáıkes ta­­b­ys­tylyǵy da tómen.

Osyǵan baılanysty zeınetaqy aktıv­teriniń ınvestısııalyq tabys­tylyǵyn arttyrý úshin mynalar iske asyryldy.

Birinshi. Investısııalyq strategııaǵa sáıkes keletin memleketine, aktıvterdiń klasy men valıýtasyna qaraı BJZQ túrli portfelderin qalyptastyrý boıyn­sha QR Prezıdentiniń janyndaǵy zeınetaqy aktıvterin basqarý jónindegi keńesti belgileý sharalary qabyldanatyn bolady.

Ekinshi. Ishki, syrtqy ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylary qamtamasyz etýge tıisti zeınetaqy aktıvteriniń ınves­tısııalyq tabystylyǵynyń deńgeıin Ult­tyq bank aıqyndaıtyn bolady. Bul rette ınvestısııalyq portfeldi basqa­rý­shy uıymdar konkýrstyq negizde saılanady.

Qazir jumys istep turǵan jınaq­taý­shy zeınetaqy qorlary (JZQ) ne isteıdi?

Qazirgi JZQ-lar:

- tıisti lısenzııasy bolǵan jaǵdaıda zeınetaqy aktıvterin basqarý jónindegi tenderlerge qatysýǵa quqyǵy bar (qundy qaǵazdar naryǵy týraly qoldanystaǵy zańnama sheńberinde) ınvestısııalyq qyzmetti júzege asyratyn kompanııa, ne

- azamattardyń erikti zeınetaqy jarnalaryn tartatyn erikti jınaqtaýshy zeınetaqy qor bolyp qaıta qurylýy múmkin.

Úshinshi jol – bul Qordyń jabylýy.

Jınaqtaýshy zeınetaqy qor­­la­­rynan Biryńǵaı jınaqtaýshy zeı­­­net­aqy qoryna berý kezinde salym­shylardyń zeınetaqy jınaq­ta­rynyń saqtalýy qamtamasyz etile me?

Salymshylardyń zeınetaqy jınaq­tary BJZQ-ǵa tolyq kólemde aýdarylady. Sondaı-aq árbir salymshy JZQ habardar etip otyrǵan zeınetaqy jı­naqtarynyń kóle­mine sáıkes óz zeı­netaqy jarnalary men ın­vestısııalyq tabystarynyń somasy týraly aqparatty ala alady.

Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory zeınetaqy jınaqtary Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna beril­gen salymshylarmen (alýshylarmen) jasalǵan barlyq zeınetaqymen qam­­­syzdandyrý sharttary boıynsha qu­qyqtyq mırasqor bolyp tabylady.

Jeke JZQ-dan BJZQ-ǵa zeınetaqy aktıvterin berý tártibi jaqyn ýaqytta zańnamalyq turǵydan reglamenttelip, júzege asyrylady.

Mindetti zeınetaqy jarnalary, min­­detti kásiptik zeınetaqy jarnalary boıynsha memlekettiń zeınetaqy jınaq­tarynyń saqtalýy jónindegi kepil­dik saqtalatyn bolady.

Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryn qurý salymshylardyń zeınet­aqy jınaqtaryn bıýdjetke aýdarýdyń (memlekettiń menshigine alý) basy bolyp júrmeı me?

Bıýdjetke zeınetaqy jınaqtaryn berý (memlekettiń ıeligine berý) azamattardyń óz jınaqtaryna menshikti quqyǵynan aıyrylýy degendi bildiredi.

Mundaı sharalar 2008-2010 jyldary (álemdik qarjylyq daǵdarystyń shıelenisken kezi) birqatar elderde bıýd­jettik tapshylyqty joıý úshin qa­byl­­danǵan bolatyn. Mysaly, Argen­tına jáne Vengrııada JZQ zeınetaqy aktıvteri tolyq memleket menshigine ótken, al Shyǵys Eýropa jáne Baltyq jaǵalaýy elderinde mindetti zeınetaqy jarnalarynyń mól­sherlemesi azaıtyldy. Memlekettiń ıeli­gine ótken zeı­net­aqy aktıvteri, sondaı-aq bıýdjet­ke salyq túrinde túsetin mindetti zeı­net­aqy jarnalarynyń bir bóligi qo­symsha zeınetaqy baǵdarlamalaryn qar­jylandyrýǵa /zeınetaqy tóleýge jumsaldy.

Bularmen salystyrǵanda, qurylatyn Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynda salymshylardyń (alýshylardyń) jeke zeınetaqy shottary júıesi saqtalady, onda jumys istep turǵan JZQ-dan aza­mattardyń jeke jınaqtary tolyq kó­lemde aýdarylady. Sol sebepti de, bul sa­lym­shylardyń zeınetaqy jınaqtaryn memlekettiń ıelegine berý degendi bildir­meıdi.    

Zııandy eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin adamdar qandaı jár­demaqy alady?

Qazaqstannyń eńbek jaǵdaılary erekshe jumystarda isteıtin adamdardy zeınetaqymen qamsyzdandyrýdyń qoldanystaǵy júıesinde:

1) eńbek jaǵdaılary erekshe zııandy jáne erekshe aýyr jumystarda isteıtin adamdarǵa 9 aılyq eseptik kórsetkish jáne eńbek jaǵdaılary zııandy jáne aýyr jumystarda isteıtin adamdarǵa 8 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde memlekettik arnaıy járdemaqy;

2) belgilengen zeınetkerlik jasqa jetken kezde eń tómengi kúnkóris deńgeıinen 50 paıyz mólsherinde beriletin bazalyq zeınetaqy tólemi;

3) 63-58 jasqa jetken jáne 1998 jyl­­ǵy 1 qańtarǵa eńbek ótiliniń bolýy kezinde yntymaqty (eńbek) zeınetaqy;

4) qyzmetkerler jalaqysynyń 10 paıy­zy mólsherinde jınaqtaýshy zeınetaqy júıesine mindetti zeınetaqy jarnalaryn aýdarǵan kezde beriletin jınaqtaýshy zeınetaqy;

5) óz qyzmetkerleriniń paıdasyna óziniń bastamasy boıynsha jınaqtaýshy zeınetaqy qorlaryna jumys berýshiler tóleıtin erikti kásiptik jarnalardyń ese­binen beriletin zeınetaqy;

6) belgilengen zeınetkerlik jasqa jetkenge deıin jalpy eńbek qabiletin joǵaltý jaǵdaıyna Memlekettik áleý­mettik saq­tan­dyrý qorynan tólenetin saqtandyrý tólemderi;

7) eńbek jaraqatynan jáne kásiptik aýrýlar saldarynan eńbek qabiletin joǵaltqan kezde saqtandyrý kompanııalarynan tólenetin ómirlik saqtandyrý tólemderi qamtylǵan.

Eńbek jaǵdaılary zııandy ju­mys­tarda isteıtin adamdardy zeı­net­aqymen qam­syz­dandyrýdy uıym­das­ty­rýdyń álemdik tájirıbesi ne deıdi?

Álemde paıdalanylatyn arnaıy rejimderdi qamtıtyn zeınetaqymen qam­syzdandyrýdyń memlekettik júıe­leri mynadaı shemalarǵa bólinedi: jekelegen, aralas, birlesken.

I. Jekelegen júıeler ekonomıkanyń jekelegen salalary qyzmetkerleriniń, ne jumyspen qamtylǵan halyqtyń jekelegen toptarynyń derbes kásiptik zeınetaqy júıeleriniń jumys isteýin kózdeıdi.

Derbes kásiptik zeınetaqy júıesi salanyń nemese kásiptiń erekshe sharttaryna ıkemdelgen. Osy shemaǵa jatatyn qatysýshylar mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalaryn derbes kásiptik zeınetaqy shemalarynda júzege asyrady jáne jalpy shema boıynsha mindetti zeınetaqy júıesine qatyspaıdy. Atalǵan júıelerde zeınetaqy tólemderi yntymaqty negizde júzege asyrylady.

II. Aralas zeınetaqy júıeleri jumys­pen qamtylǵan halyqtyń jekelegen toptary úshin arnaıy erejelerdi qamtıtyn jalpyǵa ortaq ulttyq memlekettik zeınetaqy júıesin bildiredi.

Qyzmetkerler mindetti zeınetaqy jarnalaryn jalpyulttyq zeınetaqy júıesinde júzege asyrady, onda jar­na­lardyń mólsherlemesi eńbek jaǵ­daılaryna qaraı saralanady. Eńbek jaǵdaılary qalypty jumysta isteı­tin qyzmetkerlerdiń jarnalar mól­sherlemesine qaraǵanda eńbek jaǵ­daı­­lary zııandy jumysta isteıtin qyz­metkerlerdiń jarna mólsherlemesi joǵary, bul olarǵa zeınetkerlikke erte shyǵýǵa múmkindik beredi. Zeınetaqy tó­lem­deri yntymaqty negizde júzege asyrylady.

III. Birlesken zeınetaqy júıeleri jalpyǵa ortaq ulttyq zeınetaqy júıesin bildiredi, munda jumyskerlerdiń jekelegen sanattary júıege teńdeı qatysqan jaǵdaıda zeınetkerlikke erte shyǵý quqyqtaryna ıe bolýy múmkin.

Jarna mólsherlemesi júıege qa­­ty­­­sýshylardyń barlyǵy úshin bir­deı. Mem­lekettik zeınetaqy júıesin qar­jylandyrý zeınetaqy jarnalarynyń nemese jalpy salyqtardyń esebinen júzege asyrylady.

Erikti kásiptik zeınetaqy jarnalarynan mindetti jarnalarǵa ótý jumys berýshiler óniminiń ózindik qunyna áseri qalaı bolady?

Qoldanystaǵy zańnamada erikti kásiptik zeınetaqy jarnalaryn júzege asyratyn jumys berýshiler salyq jeńildigine ıe. Salyq kodeksiniń 110-baby 3-tarmaǵyna sáıkes salyq tóleýshilerdiń zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly sharttar boıynsha erikti kásiptik zeı­netaqy jarnalary esebinen tólegen erikti kásiptik zeınetaqy jarnalary zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly zańnamada belgilengen shekterde ustap qalýǵa jatady.

Usynylyp otyrǵan ózgeristerde atal­ǵan normalar saqtalady, bul jumys be­rýshige júktemeniń kóbeıýine alyp kelmeýge jáne ónimniń ózindik qunyna áser etpeýge tıis.

Mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalaryna ótý jáne olardy tóleý tetigi qandaı?

«Qazaqstan Respýblıkasynda zeı­netaqymen qamsyzdandyrý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda burynǵy mindetti zeınetaqy jarnalary saqtalǵan jaǵdaıda, jumys berýshi esebinen 5 paıyz mólsherinde mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalaryn 2014 jylǵy 1 qańtardan bastap engizý kóz­del­gen. Bul olardyń júıege úzdiksiz qatysqany (30 jyldan kem emes) jáne júıeli túrde aýdarǵany (jylyna 12 ret) kezinde zeınetkerlikke erte shyǵýy úshin jetkilikti zeınetaqy jınaqtaryna múmkindik beredi.

Jańa júıe eńbek jaǵdaılary zııan­dy óndiristerde jumys isteıtin qyz­metkerlerge ǵana qoldanylatyn bolady. О́ndiris túrleriniń tizbesin jáne zııandy óndiristerde jumys isteıtin qyzmetkerler kásipteriniń tizimin Úkimet bekitedi jáne merzim saıyn qaıta qaralyp otyrady.

Usynylyp otyrǵan qaıta qurýlardyń nátıjesinde jumys berýshige de júkteme azaıady, óıtkeni kásiptik zeınetaqy jar­nalaryna tólenetin soma salyq tólem­derin júzege asyrǵan kezde shege­rimge jatqyzylady.

Biraq jumys berýshilerdiń mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalaryna jum­saıtyn shyǵyndary ahýalyna baıla­nysty eńbek jaǵdaılary olardyń jaq­sarýyn yntalandyryp otyrady.

Áıelderdiń zeınetkerlik jasyn arttyrýdy qaı jyldan bastap júzege asyrý josparlanýda? Áıelderdiń zeı­net­aqy jasyn arttyrý bir mezgilde ne­mese kezeń-kezeńmen júrgizile me?

Zeınetkerlik jasty arttyrý «Qazaq­stan Respýblıkasynda zeınet­aqymen qamsyzdandyrý týraly» Qa­zaqstan Respýblıkasy Zańynyń 11-ba­bynyń 1-tarmaǵyna sáıkes kezeń-kezeńmen, 2018 jylǵy 1 qańtardan bastap jyl saıyn 6 aıdan qosa otyryp 10 jyl ishinde júzege asyrylady.

Zeınetkerlik jasty birizdendirýde eń aldymen, aýyldy jerlerde tura­tyn áıelderge qıyndaý bolady. Aýyl­daǵy áıelderdiń jaı-kúıi ne bol­maq? Olar zeınetke shyǵar aldynda jı­naqtaýshy zeınetaqy júıesimen qalaı qamtylady?

Qoldanystaǵy zańnamada áıelderdiń eńbek ótiline jumys istemeıtin ananyń jas balalardy baǵyp-kútken, biraq árbir bala 3 jasqa tolǵan ýaqyttan aspaıtyn jalpy jıyntyǵy 12 jyl shegindegi ýaqyt eskeriledi. Osy norma usynylyp otyrǵan zań jobasynda da saqtalǵan.

Osyǵan baılanysty aýylda turatyn, jumys istemeıtin jáne jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń qatysýshysy bolyp tabylmaıtyn áıelder zeınetkerlikke shyǵar kezde eń tómen mólsheri 12 jyl eńbek ótilin quraıtyn eńbek zeı­netaqysyn, sondaı-aq bazalyq zeınetaqy alýy múmkin.

Statıstıka derekterine sáıkes Qa­­zaq­­­standa áıelderdiń zeınetaqy jınaqtarynyń ortasha mólsheri erlerge qaraǵanda 25 % tómen. Áıelderdiń zeı­netaqy jınaqtary mólsheriniń artta qalýynyń syry nede?

Yntymaqty júıeniń aıaqtalyp qa­­­lýyna baılanysty Qazaqstannyń jı­naqtaýshy zeınetaqy júıesiniń el azamattaryn zeınetaqymen qamsyz­dandyrýda róli mańyzdy bolady.

Búgingi kúni jeke zeınetaqy shotta­rynyń jalpy sanynan áıelderdiń úlesine 3,8 mln. teńge nemese 45 % ke­ledi.

Áıelderdiń zeınetaqy jınaqtarynyń artta qalýynyń eki sebebi bar, olar:

1) jınaqtaýyshy zeınetaqy júıesine qatysýdyń kásiptik ótiliniń azdyǵy;

2) jynystyq belgileri boıynsha eńbek­tegi jalaqydaǵy aıyrmashylyq.

Sońǵy 5 jylda ekonomıka boıynsha áıelderdiń ortasha aılyq jalaqy mólsheri erlerdiń ortasha aılyq jalaqy mólsheriniń 66-dan 68 %-yn quraıdy.

Bala kútimi boıynsha demalysta júrgen áıelderdiń zeınetaqy shotyna aýdarylatyn qosymsha mindetti aýdarymdar qalaı júzege asady?

Zeınetaqy jarnalarynyń úzdiksiz júzege asyrylýyn jáne zeınetaqy jınaq­tary­nyń mólsheri kóbeıýin qam­tamasyz etý úshin 2014 jylǵy 1 qań­tardan bastap bala kútimi boıynsha demalysta júrgen áıelderdiń qosymsha mindetti zeınetaqy jarnalaryn sýbsıdııalaý engiziledi.

Osy maqsattarǵa 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jobasynda 2014 jylǵa – 8,8 mlrd. teńge, 2015 jylǵa – 10,1 mlrd. teńge, 2016 jylǵa 11,7 mlrd. teńge kózdelgen.

Áleýmettik tólemderdi alýshylardyń paıdasyna mindetti zeınetaqy jarnalaryn sýbsıdııalaý mólsheri áleýmettik aýdarymdardy esepteý obektisi retinde eskerilgen tabystan 10 % mindetti zeı­netaqy jarnalary men áleýmettik tó­lemderden naqty ustalatyn mindetti zeınetaqy jar­nalarynyń aıyrmasyn quraıdy.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetteri boıynsha ázirlendi.