Kelesi josparlanǵan sheshimi 2020 jyldyń 20 shildesinde saǵat 15: 00-de jarııalanady. Ulttyq bankke osyndaı sheshim qabyldaýǵa qandaı faktorlar sebep bolǵany jóninde toqtalyp ótsek:
"Álemdik ekonomıkadaǵy jaǵdaı turaqtandy, keıbir taýarlyq jáne qarjylyq naryqtarda ol jandana bastady. Eýropadaǵy keıbir elder men AQSh-taǵy karantın sharalaryn jeńildetip, Qytaıdaǵy ekonomıkalyq qalpyna kelý belgileri paıda bolǵan kezde maıdy tutyný birtindep qalpyna kele bastady. OPEK + elderi munaı óndirýdi azaıtý úshin mámile parametrlerin keńeıtý týraly aldyn ala kelisimge keldi. Táýligine 9,7 mln barrel óndirýdiń tómendeýi 2020 jyldyń shildesiniń sońyna deıin jalǵasady. Sonymen birge, ınfeksııanyń taralýyna qarsy kúres jónindegi COVID-19 pandemııasynyń jáne shekteý sharalary álemdik ekonomıkaǵa keri áserin tıgizýde. 2020 jylǵy mamyrdaǵy iskerlik belsendilik kórsetkishteri burynǵydaı tarıhı deńgeıge jaqyn deńgeıde. Bul jaǵdaı Qazaqstandaǵy ekonomıkalyq belsendilik pen ınflıasııalyq prosesterge teris áser etedi", - dep túsindirdi Ulttyq Bank.
Syrtqy faktorlardan basqa, Qazaqstandaǵy tutyný baǵalaryna qysym ishki faktorlarmen de áser etedi. Iri fıskaldyq jáne kvazısfıskaldyq ımpýls valıýta baǵamynyń ishki baǵalarǵa aýysýy jáne álsiz saqtalǵan ınflıasııalyq kútýler nátıjesinde týyndaǵan ınflıasııalyq qysymdardy kúsheıtedi. Sonymen birge, álsiz tutynýshylyq suranys ınflıasııany tejeıtin áser etedi. Aqsha-kredıt saıasaty salasyndaǵy odan ári sheshimder álemdik taýar naryqtaryndaǵy damý faktorlarynyń dınamıkasyna, eldegi ekonomıkalyq belsendiliktiń ósýine, sondaı-aq ınflıasııanyń naqty dınamıkasynyń boljamdy joldan aýytqý dárejesine negizdeletin bolady.
Jyldyq ınflıasııa 2020-2021 jyldarǵa belgilengen 4-6% deńgeıden joǵary. Mamyr aıynda jyldyq ınflıasııa 6,7% qurady (2020 jylǵy sáýirde 6,8%). Inflıasııalyq prosester Qazaqstanda jáne saýda seriktes elderde karantındik sharalardyń áserinen, sondaı-aq teńgeniń álsireýi jáne onyń ishki baǵalarǵa aýysýy jaǵdaıynda qalyptasady.
Inflıasııalyq prosester dınamıkasyna negizgi úlesti azyq-túlik taýarlarynyń qymbattaýy jalǵasýda, mamyrda jyldyq kórsetýde 10,7% -ǵa artyp, 2016 jylǵy qazannan bastap eń joǵary deńgeıge jetti. Azyq-túlik ınflıasııasynyń ósýi karantındik sharalar aıasynda shıkizat pen ónimderdi jetkizý tizbeginiń úzilýi saldarynan belgili bir taýarlarǵa suranystyń artýymen jáne shekteýli usynyspen baılanysty boldy. Azyq-túlikke jatpaıtyn ınflıasııa dınamıkasy qalypty deńgeıde qalyp otyr, jyldyq ósim 5,3% qurady. Aqyly qyzmetterge baǵanyń ósýi retteletin kommýnaldyq qyzmetterdiń teris saldarynan 3,0% -ǵa deıin baıaýlady.
Ulttyq bank osy jyldyń sońyna deıin ınflıasııa boljamyn qaıta qarady. Munaı baǵasynyń barreline 20-25 AQSh dollarynan turatyn ssenarııin usynǵan jáne Úkimet daǵdarysqa qarsy jospardyń negizi retinde qaralǵan 2020-2024 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamyn ázirleý aıasynda ınflıasııa aǵymdaǵy jyldyń aıaǵynda 9-11% deńgeıinde baǵalandy. jyldyń. Munaı naryǵynyń jańartylǵan baǵalary men Ulttyq Banktiń bazalyq ssenarııine sáıkes, munaıdyń ortasha baǵasy barreline 35-40 dollardy quraıdy, 2020 jyly jyldyq ınflıasııa 2020 jyly 8,0-8,5% deńgeıinde bolady.
Halyqtyń ınflıasııalyq kútýleri salystyrmaly túrde turaqty bolyp qalady. 2020 jylǵy naýryzda ınflıasııalyq kútýlerdi jylyna 6,4% deıin sandyq baǵalaý joǵarylaǵannan keıin, sáýir-mamyrda bul kórsetkish 6,0-6,2% aralyǵynda boldy, bul damý perspektıvalaryna oń kózqarastardyń ósýine baılanysty tutynýshylardyń kóńil-kúıiniń jaqsarǵanyn kórsetedi. karantındik sharalardy birtindep jeńildetý jaǵdaıynda ekonomıka men qarjylyq jaǵdaı. Aǵymdaǵy baǵanyń ósý qarqynynyń jalǵasýyn jáne tómendeýin kútken respondentterdiń úlesi sáýirdegi 56% -dan mamyrda 62% -ǵa deıin artady. Qalaı bolǵanda da, ınflıasııalyq kútýler álsiz túrde saqtalyp otyr, bul qysqa merzimde tutyný baǵalaryna qysym kórsetýi múmkin. Naýryzda COVID-19 pandemııasymen kúresý úshin tótenshe jaǵdaı men karantındik sharalardyń engizilýi ekonomıkalyq qyzmettiń aıtarlyqtaı nasharlaýyna sebep boldy. UEM Konstıtýsııalyq sotynyń málimetteri boıynsha, 2020 jylǵy qańtar-sáýirde sáýirde kóterme jáne bólshek saýda kóleminiń 34,8% -ǵa, kólik qyzmetteriniń - 36,6% -ǵa tómendeýi nátıjesinde JIО́ jyldyq kórsetýde 0,2% -ǵa tómendedi. Syrtqy jáne ishki suranystyń tómendeýi aıasynda jekelegen óndiris salalarynda iskerlik belsendiliktiń báseńdeýi baıqaldy. Sonymen qatar, jumysshylardy qashyqtyqtan jumysqa aýystyrý jáne onlaın-oqytýdy engizý baılanys jáne jetkizý qyzmetteri kóleminiń ósýine ákeldi. Densaýlyq saqtaý, memlekettik, óndirýshi jáne aýylsharýashylyq salalary da oń úlesterin qosty.
Aǵymdaǵy jyldyń mamyr-maýsym aılarynda karantındik sharalardyń birtindep álsireýine qaramastan, ekonomıkalyq belsendilik engizilgen shekteýlerdiń teris yqpalynda qalyp otyr. Soǵan qaramastan, Qazaqstan ekonomıkasynyń birshama qalpyna kelýi Ulttyq Banktiń júrgizetin aı saıynǵy saýalnamalary negizinde qurylǵan operasııalyq baǵalaýlarǵa sáıkes, 2020 jylǵy mamyrda iskerlik belsendilik ındeksiniń 44,0 tarmaqqa (2020 j. Sáýirde - 37,2) artýymen sıpattalady.
Jıyntyq suranys 2020 jyldyń ekinshi toqsanynda tómendep, ınflıasııany ustap turdy. UEM OK baǵalaýy boıynsha, 2020 jyldyń sáýirinde jumys izdeýde jumyspen qamtý organdaryna júgingen adamdar sanynyń ósýi kezinde jalaqynyń ósý qarqyny kúrt tómendedi. Ekonomıkadaǵy ınvestısııalyq belsendilik baıaýlaýda. 2020 jylǵy qańtar-sáýirde negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń ósýi jyldyq kórsetýde 0,9% qurady.
Ulttyq Banktiń negizgi boljamyna sáıkes, 2020 jyly ishki suranys pen taza eksporttyń teris áseriniń nátıjesinde jalpy memlekettik sektordyń tutyný kóleminiń edáýir ulǵaıýymen qamtamasyz etiletin qoldaýdy (bıýdjettik jáne kvazısfıskaldyq ımpýls) eskere otyryp, JIО́ naqty kóriniste 1,8% tómendeıdi. Keıin ekonomıkalyq belsendilikti qalpyna keltirý eldegi epıdemıologııalyq jaǵdaıdyń jaqsarýy, eńbek naryǵynyń jandanýy, sondaı-aq halyqtyń kiristeriniń ósýi aıasynda bolady.
Investısııalyq belsendilik ishki jáne syrtqy suranystyń ósýi, álemdik taýar naryqtaryndaǵy baǵanyń jaqsarýy, sondaı-aq aǵymdaǵy jyly keıinge qaldyrylǵan ınvestısııalyq jobalardyń jandanýy nátıjesinde qalpyna keledi.
Qazaqstannyń saýda seriktesteri bolyp tabylatyn elderdiń 2020 jylǵa qaraı ósý perspektıvalarynyń boljamy jaǵymsyz bolyp qalady. Consensus Economics boljamdaryna sáıkes, 2020 jyly EO ekonomıkasy 7,7% -ǵa, Reseı - 4,1% -ǵa qysqarady, al Qytaı ekonomıkasy 1,4% deıin tómendeıdi. 2021 jyly barlyq seriktes elderde kúrt qalpyna keltirý kútilýde, atap aıtqanda EO ekonomıkasy 6,2% -ǵa, Reseı ekonomıkasy 3,8% -ǵa, Qytaı ekonomıkasy 8,1% -ǵa ósedi. Munaı naryǵyndaǵy ahýal birtindep jaqsaryp keledi, alaıda baǵa deńgeıi salystyrmaly túrde tómen bolyp otyr, al qalyptasqan dınamıka áli de turaqsyz. Brent markaly munaıdyń ortasha aılyq baǵasy 2020 jylǵy mamyrda bir barrel úshin 32,4 dollardy qurady, bul bir aıdaǵy ósimdi 20,7% kórsetti. OPEK + kelisimi 2020 jyldyń 1 mamyrynda kúshine endi jáne OPEK-ten tys elderdegi munaı óndirisiniń qysqarýy, sondaı-aq Qytaıda munaı tutyný, óndirý jáne tasymaldaý boıynsha qyzmetterdiń qalpyna kelýi, keıbir Eýropa elderindegi karantındik sharalardyń relaksasııasy álemdik munaı naryǵyndaǵy baǵa konıýnktýrasyna oń áserin tıgizdi. OPEK + elderi munaı óndirisiniń joǵary tómendeýiniń 2020 jyldyń shildesiniń aıaǵyna deıin keńeıýi nátıjesinde munaı naryǵyna qosymsha oń serpin beredi. Osyǵan qaramastan, keıbir elderdiń OPEK + kelisiminiń tártibin buzýymen, álemdegi munaıdyń joǵary qorymen jáne AQSh pen Qytaı arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq qatynastardyń nasharlaýymen baılanysty táýekelder saqtalady.
2020 jyldyń birinshi toqsanynda tólem balansynyń aǵymdaǵy shoty, aldyn-ala baǵalaýlar boıynsha, munaı óndirýdiń joǵary deńgeıi jáne 2019 jyldyń tórtinshi toqsanynda qalyptasqan munaıǵa qatysty joǵary fıýchersterdiń baǵasy nátıjesinde 1,2 mlrd. Soǵan qaramastan, Ulttyq Bank 2020 jyldyń qorytyndylary boıynsha álemdegi ekonomıkalyq belsendiliktiń baıaýlaýyna baılanysty munaı men metaldarǵa baǵanyń tómendeýinen, olardy óndirý kóleminiń tómendeýinen, sondaı-aq Qazaqstannyń eksporttalatyn taýarlaryna syrtqy suranystyń tómendeýinen týyndaıtyn tapshylyqpen aǵymdaǵy shottyń edáýir nasharlaýyn kútedi. Importtyń qysqarýy memlekettik baǵdarlamalar men bastamalardyń iske asyrylýyna baılanysty az bolady. Aǵymdaǵy operasııalar shotynyń tereńdeýi teńge baǵamyna aıtarlyqtaı qysym jasaıdy. Syrtqy naryqtardaǵy negizgi tendensııalarǵa qatysty belgisizdik azaıǵan saıyn jáne jaǵdaı Ulttyq Banktiń boljamyna sáıkes damýda, aqsha jaǵdaılaryn jeńildetý qarastyrylǵan joq.
