Taǵylymdy tarıh – jarqyn bolashaq bastaýy

«Tarıh – bizdiń isterimizdiń ótkeniniń kýási, qazirgimizdiń úlgisi men ónegesi, al bolashaǵy­myzdyń asyl qazynasy», dep beker aıtylmasa kerek.

Bastaýyn ótken ǵasyrdyń 30-shy jyldarynan alatyn ýnıversıtetimizge bıyl 85 jyl tolyp otyr. Ujymymyzdyń búgingi jetistikteri osy jyldary jas urpaqty bilim nárimen sýsyndatyp, izgilikti de bilikti maman daıarlaý isinde aıanbaı ter tókken ustazdar men qyzmetkerlerimizdiń birneshe urpaq ókilderiniń eren eńbeginiń nátıjesi ekendigi daýsyz.

Baıtaq elimizdiń batys aımaǵyndaǵy kúre joldyń ústinde Aqtóbede 1935 jyly joǵary bilim beretin eki jyldyq Aqtóbe muǵalimder ınstıtýty ashylyp, joǵary oqý ornynyń irgesi qalandy. Oblystaǵy tuńǵysh joǵary oqý ornynyń tarıh, fızıka-matematıka mamandyqtaryna jáne daıyndyq bólimine alǵashqy 81 stýdent pen tyńdaýshy qabyldandy.

Jańa oqý ornynyń 30-40 jyldary qa­lyptasyp, damýyna ınstıtýttyń alǵashqy dırek­torlary Nuǵman Zalıev, Semen Sheınesson, Qurmanǵalı Ospanov, Dzandar Kantemırov, Naým Pak eleýli úles qosty. Ár tarıhı kezeńniń ózin­dik talaptaryna sáıkes bul kezdegi ınstıtýt ujymynyń basty mıssııasy – mektepke maman daıar­laý isiniń negizin qalaý, halyqty jap­paı saýattandyrý, aǵartý mindetterin júzege asyrý boldy. Qıyndyqsyz bolǵan joq: mate­rıal­dyq bazanyń jutańdyǵy, qajetti qural-jab­dyqtardyń, oqý­lyqtar men oqý-ádistemelik quraldardyń, ǵy­lymı ádebıettiń jetispeýshiligi, saıası­ qýǵyn-súrgin men repressııa zardaptary, Uly Otan soǵysynyń bastalýy ınstıtýt qyzmetine zııandy áserin tıgizbeı qalmady. Alaıda ınstıtýt muǵalim kadrlerin daıarlaý isinde abyroısyz bolǵan joq. Soǵysqa qatysqan ınstıtýt túlegi Qojabaı Jazyqov Keńes Odaǵynyń Batyry atandy. Kóptegen túlekter «Qazaq KSR-i­niń eńbek sińirgen muǵalimi» atandy, halyq aǵartý, joǵary bilim berý jáne partııa-atqarý isi salalarynda ustazdyq, basshylyq qyzmetter atqardy.

1945 jyly ınstıtýtqa Qazaq KSR-niń Eńbek sińir­gen mádenıet qaıratkeri, aqyn, jyraý Nur­peıis Baıǵanınniń esimi berildi. Soǵystan keıin qazaq qyzdarynan muǵalim daıyndaý qajettiligine oraı 1948 jyly N.Baıǵanın atyndaǵy Aqtóbe muǵalimder ınstıtýtynyń negizinde eki jyldyq qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýty ashyldy. 1954 jyly ol qaıtadan tolyq bilim beretin pedagogıkalyq ınstıtýt mártebesin aldy. Bul jyldary oqý ornyna Zııada Baımuhambetova, Qazına Balnııazova, Ǵabdrahman Abýhanov basshylyq jasap, ınstıtýttyń materıaldyq bazasyn nyǵaıtyp, oqytýshylar quramyn jasaqtaýǵa laıyqty úles qosty.

1958 jyldyń tamyzynda N.Baıǵanın atyn­daǵy Aqtóbe pedagogıkalyq ınstıtýty jabylyp, onyń oqý ǵımaraty men jataqhanasy 1957 jy­ly ashylǵan medısınalyq ınstıtýtqa berildi. Stý­dentter kórshi oblystardaǵy joǵary oqý oryndaryna aýystyryldy. Kóp keshikpeı-aq oblys mek­tepterinde muǵalimderdiń jetispeýshiligi aıqyn sezile bastady. Sóıtip segiz jyldan soń, 1966 jy­ly Aqtóbe pedagogıkalyq ınstıtýty qaıta ashyl­dy. Oqý ornyn basqarýǵa P.S.Shetının taǵaıyn­daldy. Instıtýttyń materıaldyq bazasy jaqsartylyp, oqý úderisin jetildirýge kóńil bólindi, professor-oqytýshylar quramy bilikti mamandarmen tolyqtyryldy.

Instıtýttyń qarqyndy damyp, búgingi kelbetiniń túzilýi oqý ornynyń basshylyǵyna 1983 jyldyń tamyz aıynda kelgen Muhtar Ary­novtyń esimimen baılanysty. Buǵan deıin joǵary mek­tep salasynda baı tájirıbe jınaqtaǵan bi­lik­ti basshy aldymen ınstıtýttyń mıssııasyn ja­ńasha aıqyndaýǵa erekshe kóńil bóldi. Joǵary oqý ornyn biryńǵaı kadr daıarlaýmen ǵana shektep qoımaı, tárbıe isin tutastaı júrgizetin rý­hanı ortalyq deńgeıine kóterýge kúsh saldy. Osy baǵytta oqý ornynyń bas ǵımaraty paı­dalanýǵa berildi, jańa mamandyqtar, qazaq tilinde oqytatyn bólimder ashyldy, bilikti maman­dar shaqyrylyp, jas ustaz-ǵalymdar daıar­laý máselesi qolǵa alyndy, ınstıtýtqa stýdent qabyldaý, kásibı baǵdar berý jumystary jańasha uıymdastyrylyp, muǵalim mamandyǵyna ıkemi bar jastar tartyldy. 1990 jyly ınstıtýt tuńǵysh lıngvıst-ǵalym, professor Qudaıbergen Jubanovtyń esimin ıelendi, «Jubanovtaný» ǵylymı zerthanasy qurylyp, ǵylymı mektep qalyptasty. Instıtýt bilim ordasy ǵana bolyp qoımaı, oblystaǵy mádenı-kópshilik sharalardyń uıytqysy, rýhanı ortalyǵyna aınaldy. Uly Abaıdy oblys jurtshylyǵyna tanytýda júıeli jumystar atqaryldy, qazaq tiliniń mártebesin kóterýge, qazaq tilinde oqytatyn mektepterdiń sanyn ulǵaıtýǵa ereshe mán berildi, óńirdiń aıtýly tulǵalary Eset batyr Kókiulynyń jáne Eset batyr Kótibarulynyń, Áıteke bıdiń, ǵalym Q.Jubanovtyń, sazger Qazanǵaptyń, memleket qaıratkeri U.Qulymbetovtiń mereıtoılary ótkizildi.

Táýelsiz Qazaqstan, naryqtyq ekonomıka jaǵdaıynda oblysta joǵary suranysqa ıe mamandardy daıarlaý isin qaıta qurý qajettiligin jete túsingen ınstıtýt rektory Muhtar Ǵalıuly Úkimet aldynda birneshe márte Aqtóbede klas­sıkalyq túrdegi ýnıversıtet, tym bolmasa kóp profıldi ınstıtýt ashý máselesin qoıdy. Tıisti daıyndyq jumystary júrgizildi. 1996 jyly ınstıtýtqa ýnıversıtet mártebesi berildi.

Oqý orny basshylyǵyna Kenjeǵalı Ken­­je­baev kelgen jyldary ýnıversıtettiń mate­rıaldyq bazasyn nyǵaıtýǵa basa nazar aýdaryldy, ınjener mamandyqtaryna stýdentter qa­byldana bastady, birneshe magıstratýra ma­mandyqtary jáne matematıka, fızıka salalary boıynsha kandıdattyq dıssertasııa qorǵaý ke­ńesteri ashyldy, áleýmettik zertteýler ıns­tıtýty, qoldanbaly matematıka jáne ınformatıka ınstıtýty quryldy. Ýnıversıtettiń materıaldyq bazasy nyǵaıa tústi, sport kesheni, stýdentter emhanasy, redaksııalyq-baspa bólimi ashylyp, Stýdentter saraıy men Jastar saraıy salynyp, qaladaǵy mádenı ortalyq retinde ýnıversıtettiń róli kúsheıe tústi. Jastar úıi men Innovasııalyq tehnologııalyq parktiń qurylysy bastaldy.

2004 jyly ýnıversıtetten Aqtóbe memleket­tik pedagogıkalyq ınstıtýty bólinip shyqqan ke­zeń basshy – Ǵalymjan Nuryshevtyń esimimen baılanysty. Oqý orny birneshe memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttarynyń avtory atandy. Instıtýt túlekteri respýblıkada birinshi bolyp Prezıdent shaqyrýyna ún qosyp, «Dıplommen – aýylǵa!» jáne «Aýyldyń gúldenýi – Qazaqstannyń gúldenýi!» aksııalarynyń bastamashysy boldy. «Qazyna» ádebı mura jobasy ataýymen N.Baıǵanınniń jańa tańdamalysy, buryn eńbekteri qalyń jurtshylyqqa jete qoımaǵan Aqtóbe óńiriniń XIX-XX ǵasyrlardaǵy aqyn-jyraýlary Jókeı Shańǵytbaıulynyń, Sarysholaq Boranbaıulynyń, Aısa Baıta­bynovtyń shyǵarmalary jaryq kórdi. 2009 jyly ınstıtýt Bolonıa qalasyndaǵy Ýnı­versıtetterdiń Uly Hartııasyna qol qoıyp, eýro­palyq bilim keńistigine endi.

Amantaı Nurmaǵambetov basshylyq jasaǵan 2013 jyly Aqtóbe memlekettik ýnıversıteti men Aqtóbe memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty qaıta biriktirilip, oqý ornyna óńirlik ýnıversıtet mártebesi berildi.

1935 jyldan irgetasy qalanǵan oqý ornynyń damýyna ár basshy ózindik qoltańbasyn qaldyryp, qyrýar isterdiń jasalýyna uıytqy boldy. Sóz joq, kósh bastaǵan basshylardyń qasynda shash etek sharýany úılestirip, myńdaǵan shákirtke taǵylym bergen professorlyq-oqytýshylyq quram men qyzmetkerlerdiń tókken teri, qarymdy qareketi qara shańyraqtyń búgingi kúndegi kel­betin qalyptastyrdy.

Búgingi tańda ýnıversıtet elimizde jáne óńirde ınnovasııalyq ózgeristerdi júzege asyratyn adamı kapıtal qalyptastyrý maqsatynda qarqyndy damyp keledi. Sóz joq, «tarıhtan – ǵıbrat, urpaqqa – amanat». Desek te, ár ýaqyttyń tól talaby, óz mindetteri bar. Son­dyqtan qara shańyraq tirligin zaman talabyna sáıkestendirip qaıta qurý maqsatynda Ýnı­versıtet mıssııasy qaıta qaraldy, strategııa­sy jańǵyrtylyp, keshendi jospar jasaldy. Osyǵan sáıkes ýnıversıtetimiz joǵary bilim­di ınternasıonalızasııalaýǵa, ǵylymı jetis­tikterdi kommersııalızasııalaýǵa jáne klas­sıkalyq ýnıversıtet modelinen Smart ýnıversıtet modeline kóshýge umtylý ústinde. Búgingi tań­da ulttyq reıtıngte úzdik tórttikke engen oqý ornymyz kózdegen meje bıik: ujym halyqaralyq QS World University Rankings reıtıngisinde úzdik 500 ýnıversıtet qataryna ený úshin qarqyndy jumys júrgizýde.

Basty maqsat ózgergen joq, ýnıversıtet Aqtóbe óńiri aglomerasııasyna suranysy joǵary mamandar daıarlaý, áleýmettik-mádenı qyzmet kórsetý, qazaqstandyq patrıotızm rýhynda tárbıelengen azamat qalyptastyrý baǵytynda eńbek etýde.

Ýnıversıtetimizdegi bilim alýshylardyń sapalyq quramy jyldan-jylǵa jaqsaryp ke­ledi. Búginde bilim alýshylar kontıngentin respýb­lıkanyń ár óńirinen jáne shetelderden kelgen 15 myńǵa jýyq jas quraıdy.

Professor-oqytýshylar quramynyń 50%-yn ǵylym doktorlary men kandıdattary, PhD quraıdy. Ýnıversıtette belgili qoǵam qaı­ratkerleri men ǵalymdar, memlekettik jáne ve­dom­stvolyq marapattardyń, Sh.Ýálıhanov jáne Q.Sát­baev atyndaǵy syılyqtardyń ıegerleri, álem chempıonattarynyń jeńimpazdary, mádenıet qaıratkerleri, Aqtóbe oblysy men qalasynyń qurmetti azamattary, Qazaqstan Prezıdentiniń «Bola­shaq» halyqaralyq stıpendııasynyń jáne «JOO úzdik oqytýshysy» memlekettik granty­nyń ıegerleri qyzmet etedi. Sońǵy jyldary professor-oqytýshylyq quram «Jubanov – ǵa­lym­dar ordasy» jobasy aýqymynda jumysqa qa­byldanǵan 100-den astam jas býyn PhD men magıstrler esebinen jańartyldy.

Búginde ýnıversıtetimizde 78 bakalavrıat, 40 magıstratýra jáne 6 doktorantýra mamandyqtary boıynsha mamandar daıarlanady, dıssertasııalyq keńester jumys isteıdi. 14 mamandyq boıynsha arnaıy bilim beretin Joǵary kolledj qaıta quryldy. Oblysymyzdaǵy shaǵyn jınaqtalǵan mektepterge mamandar qajettiligi eskerilip qosarlanǵan mamandyqtar boıynsha muǵalimder daıarlanýda, jumys berýshilerdiń usynystary negizinde bilim baǵdarlamalaryna jańa bilim traektorııalary engizildi, ýnıversıtetishilik qos­dıplomdy bilim berý, «Bilim» baǵyty ma­mandyqtary boıynsha kóp tilde oqytý júzege asyrylýda. О́ndiris suranysyna saı dýaldyq oqytý júıesin engizý jáne óndiristik praktıka ótkizý maqsatynda otyzǵa jýyq Qytaı kompanııa­larymen memorandým jasalyp, 230 óndiristik kásiporyndarmen baılanys ornatyldy, ýnıversıtet kafedralarynyń júz jıyrmadan astam fılıaly ashylyp, negizgi pánder kásiporyn bazalarynda júrgizilýde.

Zamanaýı ýnıversıtet qyzmetiniń basty sala­larynyń biri – ǵylymı-zertteý jumystary eken­digi belgili. Jubanov ýnıversıteti de irgeli ǵylymı-zertteýlermen qatar, aımaqtyń qol­danbaly mindetterin sheshýdi únemi nazarynda ustap keledi. Jańadan qurylǵan «Innovasııalyq tehnologııalar parki» qosymsha jabdyqtalý ús­­tinde. Tehnıkalyq fakýltettiń metallýrgııa kafedrasynyń ǵalymdary «Kazhrom» transulttyq kompanııasy» aksıonerlik qoǵa­mymen hrom keniniń shańyn kádege jaratý bo­ıyn­sha birlesken joba ázirleýde. Aımaqtyń eko­logııalyq máselelerin dıatomıt mıneralynyń kómegimen sheshýdi júzege asyrýmen fızıkter, hımıkter jáne ekologtardan qurylǵan birlesken komanda aınalysyp jatyr.

Ǵylymı granttyq jáne sharýashylyq ke­lisim­shart jobalary negizinde materıaltaný, ólketaný baǵytynda oryndalǵan ǵylymı-zertteý jumystarynyń nátıjeleri halyqaralyq resenzııalanatyn basylymdarda turaqty jarııalanyp turady, oǵan silteme jasaý úlesi de artyp keledi.

Ǵalymdarymyzdyń ǵylymı jańalyqtary negizinde júzden asa patentter men avtorlyq kýálikter alynǵan.

Ýnıversıtetimizde barlyq daıyndyq baǵyt­tary úshin «Kásipkerlik negizderi» páni engizilip, «Start-up akademııasy» ashyldy. Munda stýdenttik kásipkerliktiń ekojúıesi negizinde bıznes-jobalar daıyndalyp, jas kásipkerlerdiń ıdeıalary damytylýda. Start-up jobasy nátıjesinde ashylǵan «Zerek» balalardy damytý ortalyǵy men «Balalar ýnıversıteti» tek balalardy áleý­mettendirý, qoldaý baǵytynda ǵana emes, dýaldy oqytý júıesin iske asyrýda da oqý-tájirıbe baza­la­ryna aınalyp otyr.

«Jubanovtaný», «Abaıtaný jáne ulttyq rýhanııat» jáne taǵy basqa ǵylymı ortalyqtar men zerthanalarda ǵylymı-zertteý jumystarymen qatar BAQ, áleýmettik jeliler, tarıhı ǵylymı basy­lym­dar arqyly úlken túsindirme jumystary júrgiziledi. Osy baǵdarlama aıasynda 2017 jyl­dan bastap «Jubanov kitaphanasy» serııasy boıynsha ýnıversıtet ǵalymdarynyń eń­bekteri jaryq kóre bastady. Ýnıversıtet mereıtoıy qarsańynda olardyń sanyn 85-ke jetkizý kóz­delip otyr. Osy jyly Abaıdyń 175 jyldyǵy, Qudaı­bergen Jubanovtyń 120 jyldyǵy jáne ýnı­versıtettiń 85 jyldyǵy aıasynda Aqtóbeden Shyǵys Qazaqstanǵa deıin «Jubanovtan – Abaıǵa» ekspedısııasy uıymdastyryldy. Sóı­tip kezinde Muhtar Aryn bastap ketken ıgilikti is jalǵasyn ta­ýyp Aqtóbe-Nur-Sultan-Pavlodar-Baıanaýyl-Semeı-Jıdebaı-Qaraǵandy-Qarqaraly baǵyty boıynsha jasalǵan ǵylymı-ıntellektýaldyq ekspedısııa jaqsy rýhanı oljamen oraldy. Mádenı-tarıhı qundylyqtardy nasıhattaý jáne murajaı qoryn tolyqtyrý maqsatynda dástúrli «Jádiger jerde qalmasyn» aksııasy men «Aqtóbe aqtańgerleri» jobasy bastaý aldy, Arheologııalyq zerthana ashylyp, Orynbor muraǵat qorymen yntymaqtastyq jasaldy. Ǵalymdarymyz joba aıasynda jınaqtalǵan qujattar men málimetter negizinde Aqtóbe obly­synyń tarıhy boıynsha sıfrly derekter bazasyn qurýǵa kiristi.

Búginde ýnıversıtet álemniń júz elýge jýyq joǵary oqý ornymen yntymaqtastyq baılanys ornatqan. Polshanyń Bydgosh qa­lasyndaǵy Ekonomıka ýnıversıtetimen, Qy­taı munaı ýnıversıtetimen, Túrkııadaǵy Kas­­tamoný ýnıversıtetimen qosdıplomdy bilim berý baǵdarlamalary sátti júzege asyp keledi. Polshadaǵy jáne Túrkııadaǵy atalǵan ýnı­ver­sıtetterde «Qazaq eli» atty qazaq máde­nıe­tiniń ortalyqtary ashyldy. Aldaǵy ýaqytta akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamasy boıynsha sheteldik joǵary oqý oryndarynda bilim alýshylar sanyn eki esege kóbeıtý josparlanyp otyr. Bilim baǵdarlamalarynyń barlyq deńgeıinde aǵylshyn tilinde oqytatyn mamandyqtar bar, sonyń nátıjesinde ýnıversıtette bilim alatyn sheteldikter sany artyp keledi. Osy maqsatta ýnıversıtette «Ata qonys – Aqtóbe» jobasy bastalyp, sonyń aıasynda alys jáne jaqyn shetelden kelgen ulty qazaq stýdentterge arnaıy jeńildikter jasaldy.

Halyqaralyq tájirıbe Smart-ýnıversıtet qurý ıdeıasyn júzege asyrǵan joǵary oqý oryn­dary­nyń barynsha básekege qabiletti bolatynyn dáleldep otyr. Biz de osy baǵytta birshama qadamdar jasadyq. Búginde «Temirqazyq» stý­dentterge qyzmet kórsetý ortalyǵy, Sı­týa­sııalyq ortalyq, «IRBIS» elektrondy ki­tap­hanasy, science.arsu.kz, science.s.arsu.kz, rating.prepod.arsu.kz málimet bazalary jáne t.b. quralǵan aqparattyq-analıtıkalyq júıe jáne vırtýaldy murajaı ýnıversıtettiń smart-orta­syn quraıdy.

Ýnıversıtet qyzmetin sıfrlandyrý jáne ıntegrasııalaý maqsatynda «Smart Zhubanov University» baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Avtomattandyrylǵan kitaphana, vırtýal­dy bilim berý ortasy, onlaın medıaresýrs­tar, sıfrlandyrý baǵytyndaǵy jańa bilim baǵdarlamalarynyń ashylýy, onnan astam IT-kabınetterdiń jasaq­talýy – sonyń aıǵaǵy. Oqý ordasynyń qaýipsiz­digin qamtamasyz etýge jáne oqý júıesiniń sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan Sıtýasııalyq orta­lyq ýnıversıtet nysandaryn baqylap, aqpa­ratpen tanystyryp otyratyn kommýnıkasııa jáne ınteraktıvti qurylǵylar arqyly tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alýdy júzege asyrady. «Temirqazyq» «bir tereze» qaǵıdasy boıynsha ákimshilik, oqý-aǵartýshylyq jáne keńes berý qyzmetterin kórsetedi. Paıdalanýshylardyń kór­setiletin qyzmet túrlerin ońtaılandyrý boıynsha «eARSU» jáne «e.arsubot» telegram-bot mobıldik qosymshalary arqyly onlaın keńes alyp, tapsyrys berýge múmkindigi bar. Sony­men qatar ortalyqta ashylǵan «eGov» por­talynyń memlekettik qyzmetterdi alý úshin ózine ózi qyzmet kórsetý buryshy arqyly 300-den asa qyzmetti onlaın rejimde ala alady. Smart-tehnologııalardy engizý baǵytynda barlyq bilim alýshylar, professor-oqytýshylar men qyzmetkerler jáne ata-analarǵa arnalǵan Smart ARSU mobıldi qosymshasy iske qosyldy. Bul júıe paıdalanýshylaryna oqý prosesiniń, kitaphana qorynyń, emhananyń aqparattyq jáne ınteraktıvtik servısteriniń yńǵaıly qyzmetimen qamtamasyz etedi.

Ýnıversıtet qyzmetiniń taǵy da bir jetekshi salasy – elimizdiń erteńgi tulǵalaryna aınalar jas urpaqtyń ulttyq tárbıege negizdelgen rýhanı kelbetin qalyptastyrý. Jalpy, ýnıver­sıtetimizdiń akademııalyq saıasaty «bilim men tárbıeniń egizdigine» baǵyttalǵan. Osy maqsatta bakalavrıat deńgeıiniń bilim baǵdarlamalaryna «Ulttyq rýhanııat» páni engizildi, «Tárbıe konsepsııasy» jasaqtaldy, birneshe áleýmettik, ǵy­lymı jobalar iske asyrylýda. Bul salada ýnıversıtet bazasynda qurylǵan Aqtóbe obly­synyń «Rýhanı jańǵyrý» jobalyq keńsesi de úlken ádistemelik kómek kórsetýde. Aqtóbe aı­maǵy tarıhı tulǵalarynyń esimderin qaıta jań­ǵyrtý maqsatynda ýnıversıtetimizdiń oqý ǵıma­rattaryna kórnekti tarıhı tulǵalardyń esimin berý máselesin kóterdik. Osylaısha oqý ǵımarattaryna professor Muhtar Arynnyń, tarıhshy ǵalym Bekejan Súleımenovtiń, halyq aqyny Nurpeıis Baıǵanınniń esimderi berildi. Ýnıversıtet qarjysy, endaýment qory men jomart jandy mesenattardyń kómegimen óńirge belgili tarıhı tulǵa, memleket jáne qo­ǵam qaıratkerlerine arnalǵan zamanaýı ozyq teh­nologııamen jabdyqtalǵan arnaıy oqý kabı­netteri ashyldy. Bul rette Qudaıbergen Jubanov, Tahaýı Ahtanov, Ábish Kekilbaev, О́tejan Nurǵalıev atyndaǵy konferens-zaldar, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Aqtóbe oblystyq fılıalynyń kabıneti, Nursulý Tapalova atyndaǵy horeografııa zaly, Roza Jamanova atyndaǵy mýzyka kabıneti, Derbisáli Ber­kimbaev, Tileý batyr, Qabaq batyr, Álim Almat, Dosjan haziret, Bekejan Súleımenov, Rabıǵa Syzdyq, Eset Jubanov, Amantaı О́tegenov syn­dy tulǵalar men Aýǵan soǵysy ardagerleri atyndaǵy dárishanalar tanymdyq-tálimdik mańyzy zor ortalyqtarǵa aınalyp otyr. Sońǵy kezde ashylǵan «Jubanov jastary» alleıasy, jańǵyrtylǵan Jastar saraıynda kınozal, «Atrıým» kórme zaly jáne «Máńgilik el» konferens-zaly ýnıversıtette júrgiziletin tárbıelik sharalardyń pármendiligi men tıimdiligin arttyryp otyr.

Ýnıversıtet reıtıngin anyqtaıtyn basty kórsetkishterdiń biri – bitirýshi túlekterdiń eńbek­ke ornalasý deńgeıi jáne jumys berýshiniń pikiri.

Ýnıversıtettiń eńbekke ornalastyrý baǵy­tyn­daǵy strategııasynyń júzege asyry­lýy negizinde túlekterdiń eńbekpen qamty­lý kórsetkishi jyldan-jylǵa ósip keledi. Mysa­ly, 2019 jyly «Bilim» baǵyty boıynsha ýnıver­sıtetti bitirgen túlekterdiń 95%-y jumysqa orna­lasty.

Oqý ornymyzda mektep oqýshysynyń maman­dyq tańdaýynan bastap, ýnıversıtetti bitirip jumysqa ornalasýyna deıingi aralyqtaǵy qyz­metti qamtıtyn Kásibı damý jáne mansap orta­lyǵy jumysyn bastady. Munda oblystyq, qalalyq bilim berý basqarmalarymen, mektep­termen, aýdan ákimderimen birlesip jumys istep jatyrmyz. Osy 2019-2020 oqý jylynda ýnı­versıtet ókilderi «Jubanov kerýeni» jobasy boıynsha Aqtóbe oblysynyń barlyq aýyl-aımaǵy men qala mektepterin aralap, 6 myńnan astam mektep bitirýshilermen kezdesti. Bul kez­desýler jas túlekterge baǵyt-baǵdar berý, «Dıp­lommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyn odan ári damytý, aýyldyq jerdegi kadr tapshylyǵyn joıýdy birlese sheshý, jergilikti atqarýshy bılik pen ýnıversıtet arasynda tyǵyz baılanys ornatýǵa yqpal etti. Joba negizinde qala men aýdan mektepterinde ýnıversıtettiń kafedra fılıaldary ashylyp, bes aýdanda jergilikti atqarýshy bılik pen ýnıversıtet arasynda memorandýmdarǵa qol qoıyldy. Ýnıversıtet mereıtoıy aıasynda úzdik oqıtyn respýblıkalyq baıqaýlardyń jeńimpazdary men áleýmettik turǵydan az qamtylǵan otbasy balalaryna 85 bilim granty men túrli jeńildikter taǵaıyndaldy, olar kelesi jyly «Meniń tańdaýym – Jubanov» devızi boıynsha qara shańyraqqa oqýǵa túsýdi maqsat etip otyr.

Ýnıversıtettiń materıaldyq-tehnıkalyq, oqý-ádistemelik bazasy oqý-tárbıe isin, ǵylymı-zertteý jumystaryn keńinen óristetýge jeterlik múm­kindik berip otyr. Desek te, bul baǵyt úne­mi nazarymyzda bolmaq. Bul ásirese oqý, ǵy­lymı zerthanalardy zamanaýı qurylǵylarmen jab­dyqtaý, ýnıversıtet qyzmetiniń barlyq salalaryn sıfrlandyrý máselelerimen baılanys­ty bolmaq.

Árbir bilim ordasynyń basty maqtanyshy ózi ushyrǵan, ómirden laıyq ornyn tapqan túlek­teri men olardy baptap, qanat bitirgen ula­ǵatty ustazdary ekeni daýsyz. 85 jyl ishinde keń-baıtaq respýblıkamyzdyń túkpir-túkpirinen bilim­ge shólirkep kelgen júz myńdaǵan túlekter úlken ómirge joldama aldy. Olardyń arasynda belgili memleket jáne qoǵam qaıratkerleri men ǵalymdar, ulaǵatty ustazdar men qalamy júırik aqyn-jazýshylar, maıtalman óner ıeleri men tanymal sportshylar bar.

Baıqap otyrǵanymyzdaı, básekege qabiletti, izgilikti, elge qajet patrıot-maman daıarlaý úshin qajet resýrstar bizde jetkilikti. Eń basty­sy shyńdalǵan, tájirıbesi mol aǵa býyn ókil­deri men talaby taýdaı qabiletti jastardy birik­tirgen adamı kapıtalymyz bar. Aldymyzda san-sala­ly qyzmetimizdi álemdik bilim berý standart­tary­na sáıkestendirip, ozyq ýnıversıtetter qata­ryna ený, óńirimizdiń qajetti mamandarǵa degen suranysyn ótep, bıyl atap ótiletin Ál-Fara­bı jáne Abaı tárizdi uly tulǵalarymyzdyń mereı­toılarynyń shapaǵatyn shákirt sanasyna sińirý máselesi tárizdi asqar asýlar kútip tur. Bul asý­lar­dy baǵyndyrý tolysqan adamı kapıtalymyzdy qara shańyraǵymyzdyń materıaldyq baza­synyń baı múmkindikterimen kiriktire bilý­de ekendigin jaqsy túsinemiz. Ýnıversıtet ujy­mynyń bar qarym-qabileti, kúsh-jigeri osy baǵyt­qa jumyldyrylmaq.

Baýyrjan ERDEMBEKOV,

Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor