QAZYNANYŃ KIRISI – HALQYMYZDYŃ YRYSY

... mektepke deıingi balalar mekemeleri men balalar baqshasyn damytý máselesin qarastyratyn “Balapan” baǵdar­lama­syna qarjy bólinýi bul jolǵy Joldaýda eldi ındýstrııalandyrý sekildi strategııalyq maqsatpen qatar, halyqtyń turmys jaǵdaıyna tikeleı áser etetin áleýmettik shara­larǵa da úlken nazar aýdarylǵandyǵyn kórsetedi. Elbasynyń bıylǵy halyqqa Joldaýy óziniń mańyzdylyǵy, aldaǵy onjyldyq damýdyń basym baǵyttaryn naqty belgile­gendigi jáne alǵa qoıǵan maqsattyń aýqymdy­lyǵymen erekshelengendigi belgili. Eger Elbasynyń osyǵan deıingi jyl saıynǵy joldaýlarynyń kópshiligi negizinen alǵanda aǵymdaǵy mindetterdi molynan qamtysa, bul jolǵy Joldaý elimizdiń strategııalyq damý máselesine arnaldy. 2020 jylǵa deıingi kezeńniń basty maqsaty retinde údemeli ındýstrııalyq damýǵa basymdyq berilýi osy Joldaýdyń ózegin qurady. Sonymen qatar, Joldaýdyń áleýmettik máni de boldy dep esepteımiz. Osy Joldaý negizinde bıýdjettik sala qyzmetkerleriniń jalaqysy men stýdentterge beriletin memle­kettik stıpendııalardy 25 paıyzǵa arttyrýdy burynǵy belgilengendeı 1 shildeden emes, 1 sáýirden bastap tóleýdi júzege asyrý jóninde Úkimetke arnaıy tapsyrma berilýi, sonymen qatar mektepke deıingi balalar mekemeleri men balalar baqshasyn damytý máselesin qarastyratyn “Balapan” baǵdar­lama­syna qarjy bólinýi bul jolǵy Joldaýda eldi ındýstrııalandyrý sekildi strategııalyq maqsatpen qatar, halyqtyń turmys jaǵdaıyna tikeleı áser etetin áleýmettik sharalarǵa da úlken nazar aýdarylǵandyǵyn kórsetedi. Úkimet Elbasynyń Jol­­­daýynda belgi­lengen tapsyrmalardy jedeldetip júzege asyrýǵa kiristi. Aldyn ala daıyndalǵan eli­mizdiń 2010-2012 jyl­darǵa arnalǵan respýb­lıka­lyq bıýdjetin qaıta­dan qaras­tyryp, onda qosymsha kiris jáne shy­ǵys kózderin belgi­ledi. Úki­mettiń bıýdjet sala­syn­­­daǵy bul saıasatyn Elbasy maquldady. О́tken aptada Elbasy qoldaǵan bıýdjettegi bul túzetýler Úkimette arnaıy qaralyp, ony júzege asyrý jóninde tıisti qaýly qabyldandy. Sonymen, respýblıkalyq bıýdjettiń kólemi qandaı máseleler jóninde arttyrylyp otyr? Endi osyǵan keleıik. Aldymen aıtarymyz, bıýdjettik sala qyzmetkerleriniń jalaqylary men stýdent­terdiń stıpendııasyn 25 paıyzǵa arttyrý isin burynǵy belgilengen merzimnen úsh aı buryn bastaý úshin ǵana respýblıkalyq bıýdjetke qosymsha 53,8 mıllıard teńgeniń shyǵyndary qajet eken. Al balalardyń mektep jasyna deıingi mekemeleri men balalar baqshalary júıesin damytý úshin ázirlengen “Balapan” baǵdar­lama­­syn qarjylandyrý úshin jıyny 96 mıl­lıard teńgege jýyq qarjy kerek. Osy qarjyǵa 2010-2014 jyldar aralyǵynda 289,3 myń oryn iske qosylatyn bolady. Sonyń ishinde 18,4 myń oryndy quraıtyn 82 balalar baqshasy salynady. Sonymen qatar, jeke menshiktegi jáne basqa da menshik túrlerindegi balalardyń mektep jasyna deıingi mekemelerine memleket qarjysy arqyly bóbekterdi ornalastyrý úshin 270,9 myń orynǵa tapsyrystar beriledi. Sóıtip, 2015 jylǵa taman 650 myńnan astam búldirshin mektep jasyna deıingi tárbıe jáne oqytýmen qamtamasyz etiledi. Bul belgilengen jumystar bıylǵy jyldan bastaý alady. Osy úshin respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵys bóligine qomaqty qarjy salynyp otyr. Sonymen qatar, joǵaryda aıtyp ketkeni­mizdeı, elimizdiń údemeli ındýstrııalyq damýy­na ekpin berý úshin bıýdjette budan basqa da qosymsha shyǵyndar belgilenip otyr. Máselen, 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan elimizdiń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damýynyń memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin 143,8 mıllıard teńge, “Bıznestiń jol kartasy-2020” jobasyn júzege asyrýǵa 30 mıllıard teńge, “Investor-2020”, “Eksporttaýshy-2020”, “О́nimdilik-2020” baǵdarlamalaryn júzege asyrý arqyly shıkizattyq emes sektorlardy damytý sharalaryna 5 mıllıard teńge, ınfraqury­lymdyq jobalardy júzege asyrý úshin  “Samuryq-Qazyna” ál-aýqat qorynyń jarǵy­lyq kapıtalyn arttyrýǵa 62,8 mıllıard teńge, agroónerkásiptik keshendi damytý úshin “KazAgro” holdıngine 28 mıllıard teńge, ǵarysh salasyn damytýǵa 7 mıllıard teńge, halyqaralyq saýdadaǵy mańyzy bar “Qorǵas” kedeniniń ınfraqurylymdaryn jetildirýge 6 mıllıard teńge, Astanadaǵy jańa ýnıversıtet­tiń ekinshi kezeginiń qurylysyna 5 mıllıard teńge qarastyrylatyn boldy. Munyń syrtynda Astana jáne Almaty qala­larynda 2011 jyly Qysqy Azııa oıyn­da­ryn ótkizý úshin daıyndyq pen tıisti ınfra­qurylymdardy damytý úshin 44,4 mıllıard teńge bólinbek. Joǵarydaı aıtylǵan jobalardyń ishinde “Jol kartasy-2020” baǵdarlamasyn júzege asyrý máselesine taldaý jasap kóreıik. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev óziniń jańa Joldaýynda kásipkerlikti damytý isine erekshe toqtalǵandyǵy belgili. Osyǵan oraı Memleket basshysynyń óz sózinde aldyǵa qoıylyp otyrǵan asqaraly mindettiń biri – ekonomıkany ártaraptandyrýda negizgi salmaq kásipkerlerge túsetindigin, sondyqtan aldaǵy ýaqytta barlyq táýekelderdi moınyna ala alatyn, jańa rynoktardy ıgerýge, ınnovasııa­lyq tehnologııalardy meńgerýge beıim kásip­kerlerdi kórgisi keletindigin jetkizdi. Olardy ekonomıkany damytý men qaıta jańǵyrtýdyń qozǵaýshy kúshi dep atady. Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, Joldaý arqyly kásipkerlik korpýsqa Memleket basshysynyń erekshe qoldaý bildirýi nátıjesinde Úkimet “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin 30 mıllıard teńge qarjyny bıýdjetke salyp otyr. Bul qarjy aldaǵy ýaqytta óz sońynan 300 mıllıard teńgeden astam jeke menshik ınvestısııalardy tartýy tıis. Jalpy Keden odaǵyn qalyptastyrý men kásipkerlikti damytý elimizdiń turaqty damýyna yqpal etetin basty jáne bir-birimen baılanysty máseleler bolyp tabylady. О́ıtkeni, “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasy Keden odaǵynyń bizge beretin múmkindikterin paıdalanýǵa qajet alǵy­sharttardy qalyptastyrady. Olar baǵdarla­many júzege asyrýǵa bólingen qarjyny paıdalana otyryp, ózderiniń shyǵaratyn ónimderi men qyzmetteriniń sapasyn arttyrý baǵytynda jumys isteıdi, osy arqyly básekelestikke qabilettilikterin shyńdaı túsedi. Keden odaǵynyń qurylýy nátıjesinde aldymyzdan 170 mıllıon adamdy quraıtyn úlken rynoktyń ashylatyndyǵy belgili. Biz bul rynokqa qandaı joldarmen kire alamyz? Birinshiden, Reseımen jáne Belarýs elde­rimen taýarlar saýdasynda kedendik baj saly­ǵynyń alynyp tastalýy qazaqstandyq eks­portty burynǵyǵa qaraǵanda ótimdi ete túspek. Ekinshiden, Reseıdiń Qazaqstanmen shekte­setin shekara mańyndaǵy aýmaǵynyń ózinde ǵana 24 mıllıon halyq turady. Reseıdiń she­kara mańyndaǵy aýmaǵymen saýda jasasý máse­lesi bizde budan buryn da jaqsy jolǵa qoıyl­ǵan bolatyn. Saýda jasasýdyń barlyq qajetti ınfraqurylymdary bar, eki eldiń adamdary­nyń, bıznes qurylymdarynyń alys-berisinde tildik, mádenı kedergiler joq. Taýarlardy tasymaldaý qashyqtyǵynyń ózi eń uzaq degende 500 shaqyrymnan aspaıdy. Bylaısha aıtqanda, Qazaqstannyń kórshiles otyrǵan bir obly­synan ekinshi oblysyna saparǵa shyqqanmen birdeı. Munyń ózi Qazaqstannyń ishki ryno­gymen qosa alǵanda tutasyp jatqan aýmaqtyq-geografııalyq biryńǵaı rynoktyń endigi kezekte 2,5 ese keńeıe túskendigin bildiredi. Úshinshiden, Memleket basshysy men Úkimettiń otandyq bıznesti damytý, olardyń aldyndaǵy ákimshilik kedergilerdi shekteı túsý jónindegi sharalardy keshendi túrde júrgizýiniń nátıjesinde Qazaqstanda bıznes júrgizý Reseı men Belarýske qaraǵanda, jeńilirek dep esepteledi. Máselen, Búkilálemdik banktiń bıznesti jeńil júrgizý jónindegi baǵalaýy boıynsha bizdiń elimiz álem elderiniń arasynda 63-inshi orynda tursa, Reseı 120-synshy orynda tur. Bizde kásipkerlerge Reseı men Belarýske qaraǵanda salyq ta az salynady. Endi onyń ústine “Bıznestiń jol kartasy – 2020” baǵdar­lamasy boıynsha eksportqa ónim shyǵaratyn kásip­kerler úshin óz bıznesin damyta túsýde mem­leket tarapynan qosymsha jeńildikter usyny­lyp otyr. Mine, osy faktorlardyń bar­lyǵy qosyla kelip, qazaqstandyq kásipkerlerdiń bás­ke­lestik qabiletin nyǵaıtýǵa áser etetin bolady. Demek, aldaǵy ýaqytta bizdiń kásipkerle­rimiz taýarlar óndirisi men olardy eksporttaý máselesinde reseılikter men belarýstikterge qaraǵanda osal túsip jatsa, ol úshin memleketti aıyptaýdyń qajeti joq. Memleket olardyń al­dynda qoldan kelgenniń bárin istedi. Qam­qorlyǵy kúshti boldy. Osy qamqorlyq sóz bo­lyp otyrǵan respýblıkalyq bıýdjetti Elbasy­nyń tapsyrmasyna sáıkes naqtylaý úderisinde taǵy da barynsha kórinis tapty. Sondyqtan halyqaralyq básekelestik maıdanyna shyn máninde bel sheship túsý ústindegi kásipker­le­rimizden úlken úmit kútemiz. Qazirgi kezeń olar úshin úlken synaq kezeńi. Kásipkerlerimiz bul synaqtan abyroımen ótetin bolsa, onda búkil elimizdiń baq-talaıy artyp, yrysy tasıdy, jas urpaqtyń aldynan jarqyn jol ashylady. Sonymen qatar, joǵaryda aıtyp ketke­nimizdeı, “KazAgro” holdıngine agro­óner­kásiptik keshendi damytý úshin qosymsha 28 mıllıard teńge bólinip otyr. Bul qarjy negizinen salany tehnıkalyq jáne tehnolo­gııalyq turǵydan jaraqtandyrý, óńdeý kásiporyndaryn nesıelendirý, lızıngke aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn satyp alý úshin jumsalmaq. Sondaı-aq, elimizdiń et eksporty­nyń áleýetin arttyrý úshin 5 bordaqylaý alańy qurylatyn bolady. Jalpy agroónerkásiptik keshendi qarjy­landyrýǵa memlekettik bıýdjetten 258 mıl­lıard teńge qarastyryl­ǵandyǵyn eske sala ke­teıik. Munyń 47 mıl­lıard teńgesi sýbsı­dııa­laýǵa, qalǵany nesıe qarjy esebinde beriledi. Sonymen “qazynanyń kirisi – halqymyz­dyń yrysy” degendeı, Elba­synyń Úkimetke bergen tap­syr­malaryna sáıkes res­pýblı­kalyq bıýdjetke saly­nyp otyrǵan qosym­sha qomaqty qarjy elimiz­diń áleýmettik-ekonomıka­lyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa, bıýdjet qyzmetkerle­riniń jalaqysyn arttyrýǵa, búl­dirshinderdi balalar baqshasymen qamtamasyz etýge, jańa ınfraqurlymdyq jáne ınnova­sııalyq jobalardy júzege asyrý arqyly ındýstrııa­­landyrý baǵdarla­masyn oryndaýǵa, kásipker­lerdiń alǵa qoıǵan maqsatqa degen qulshy­nysyn art­tyryp, olardyń básekelestik qabi­letin shyńdaı túsýge jumsalmaq. Suńǵat ÁLIPBAI.