Endigi talap – sıfrly saýat

3 mln-nan asa maman daıarlandy

A.Aımaǵambetov atap ótkendeı, qazir­gi tańda adamı kapıtal kez kelgen mem­lekettiń básekege qabilettiliginiń bas­ty faktoryna aınaldy. Dúnıejúzilik ekono­mıkalyq forýmnyń baıandamasynda bolashaqta 10 jumys ornynyń 9-y sıfr­ly daǵdylardy talap etetini atap ótil­di. Osyǵan oraı 2030 jylǵa qaraı álem boıyn­­sha kem degende 1 mlrd adamdy qaıta oqytý qajettigi týyndady.

McKinsey boljamdaryna sáıkes, 2030 jylǵa qaraı sıfrly daǵdylarǵa degen qajettilik keminde 55%-ǵa ósedi. EYDU baıandamasynda jumys oryn­darynyń 32%-dan astamy sıfrlandyrý nátıjesinde túbegeıli ózgeredi degen boljam keltirilgen. Bul rette kompıýterlik saýattylyq týraly ǵana emes, sonymen qatar aldyńǵy qatarly sıfrly quzyretter týraly da aıtylyp otyr.

«Sıfrly quzyrettilikke qosymsha, adam kapıtaly úshin fýnksıonaldyq saýattylyq, synı oılaý, kreatıvtilik, oqý jáne taldaý qabileti bolyp tabylatyn soft skills-ti damytý qajet. Bul baǵyttaǵy basty qadamdardy biz bastadyq», dedi Bilim jáne ǵylym mınıstri.

2016 jyldan bastap elimizdegi mektepterde fýnksıonaldyq saýattylyqty damytýdy qarastyratyn jańa bilim berý baǵdarlamalary engizilýde. Kelesi oqý jylynda mektepterdiń jańa baǵdar­lamalarǵa kóshýi aıaqtalady.

Kelesi qadam – bilim berýdiń barlyq deńgeılerine sıfrly quzyret engizý.  Mınıstrliktiń aldynda álemdik standart­tarǵa sáıkes IT salasynyń mamandaryn daıarlaý, barlyq azamattardyń bazalyq sıfrly saýattylyǵyn qamtama­syz etý syndy mindetter tur.

«Osyǵan baılanysty Memleket bas­shy­­s­ynyń tapsyrmasyna sáıkes, biz «Sıfrly bilim berý» aýqymdy joba­syn júzege asyrýdy usynamyz. Joba úsh negizgi baǵyt­ty qamtıdy. Bul – baza­lyq sıfrly quzyret­ter, maman­­dan­dyrylǵan IT-kadrlar­dy jáne basqa sal­alardyń qyzmetkerlerin IT-quzyreti­men úılestire otyryp daıyn­daý. Osy jobanyń nátıjesinde tereń IT bilimi bar jańa mamandar daıarlanady», dedi A.Aımaǵambetov.

Atalǵan joba aıasynda jyl saıyn 400 myńnan astam «sıfrly quzyret» kadrlary shyǵarylady. Osylaısha 2030 jylǵa qaraı barlyq deńgeıdegi oqý oryndary jańa formasııadaǵy 3 mln-nan astam maman daıarlaıtyn bolady.

Mınıstrdiń aıtýynsha, orta bilim berýde 2013 jylǵa deıin aqparattyq tehnologııalar páni 7-synyptan basta­lady, mazmuny eskirgennen keıin ol 5-synypqa qosyldy. Bul baǵdarlamalarda kóbi­nese kompıýterdi paıdalaný, keńse qosym­shalaryn meńgerý sekildi qara­paıym daǵdylar men jańartýlar talap etildi. Sondyqtan 2021 jyldan bastap sıfrly saýattylyq páni 1 synyptan bastap engiziledi. Balalar algorıtmdi, aqparattyq gıgıena men qaýipsizdikti úırenedi, 3 synyptan bastap – Scratch kodtaý tilin, STEM, 3D-prıntıng, robot tehnıka negizderin úırenedi.

Sonymen qatar IOS, Android opera­sııalyq júıeleri, sondaı-aq Rython, S++ baǵdarlamalaý tilderi oqytylady. Ol úshin elimizdiń oblys ortalyqtarynda 25 jańa arnaıy IT-lıseı ashyldy, 447 STEM zerthana jáne 2 myńǵa jýyq robot tehnıka kabıneti ashyldy. Oqýshylar saraılarynda 560-tan astam balalar tehnoparki men robot tehnıka kabınetteri ashyldy.

«Sabaqtan tys úıirmelerde balalar robottardy baǵdarlamalaýdy, 3D-printing oqýdy úırenedi. Degenmen olar áli de jetkiliksiz dep sanaımyn. Pedagogter de IT saýatty arttyrý kýrstarynan ótedi. Ásirese IT oqytatyn muǵalimderdiń robot tehnıka men baǵdarlamalaý bo­ıynsha oqýdan ótýi mańyzdy», dedi mınıstr. Buǵan qosa kolledjderde IT-mamandyqtarǵa memlekettik tapsyrys kólemi artyp keledi. Jańa joba aıasynda ár oblysta IT-quzyrettilik ortalyǵy ashylady. Ortalyqtar WorldSkills halyqaralyq standarttaryn iske asyrý úshin ádistemelik, taldaý, jattyǵý jumys­taryn uıymdastyrady.

Qazir elimizde IT-mamandyǵy bo­ıynsha joǵary bilim berý júıesinde 51 myńnan astam stýdent bilim alýda. Jyl saıyn memlekettik tapsyrys kólemi artyp keledi. 326 kásibı standart negizinde IT-baǵyt boıynsha baǵdarlamanyń 95%-y jańartyldy. Ýnıversıtetterge akademııalyq erkindik berildi. Jańa oqý jylynan bastap 91 ınnovasııalyq baǵdarlama engiziledi.

Sıfrly saýattylardyń úlesi 82,1 %

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Asqar Jumaǵalıev búginde el halqynyń sıfrly saýat deńgeıi 82,1%-dy quraıty­nyn aıtty.

«Jalpy, IT salasynda adamı kapıtaldy damytýdyń nátıjesinde búgingi tańda sıfrlandyrýdyń jalpy ekonomıkalyq tıimdiligi 802,5 mlrd teńgeni qurady. Ártúrli salada 120 myńnan astam jumys orny quryldy. Otandyq startaptarǵa 38 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa tartyldy. Halyqaralyq reıtıngterde jaqsy jetistikter bar. Jumys ári qaraı jalǵasady», dedi mınıstr.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalaryn oryndaý aıasynda memlekettik baǵdarlamaǵa ózgerister engizilýde. Atap aıtqanda, bıznes pen ekonomıka salalaryn sıfrlandyrýǵa erekshe nazar aýdarylady. Onyń ishinde ekonomıkany sıfrlandyrýdyń basty draıveri retinde 10 tehnologııalyq platforma irikteldi. Nátıjesinde jańa joǵary tehnologııalyq kompanııalar paıda bolýda. Bul úshin birinshi kezekte joǵary bilikti mamandar qajet. Búginde IT-mamandarǵa jyl saıynǵy qajettilik 30 myńnan asady.

Elimizde IT-mamandaryn daıyndaıtyn eki mamandandyrylǵan joǵary oqý orny bar. Olar jetekshi halyqara­lyq serik­testermen birlesip oqý baǵdarla­ma­laryn ázirleıdi. Sonymen qatar úzdik 10 JOO pýly quryldy. Olar h­alyq­aralyq ýnıversıtettermen birge ózderi­niń oqý baǵdarlamalaryn daıyndady. Atalǵan JOO-lar IT-mamandardy oqytý júıesiniń ózegi bolyp tabylady. 2025 jylǵa deıin IT-daǵdylary bar 1,8 mln qyzmetker jáne 370 myń joǵary bilikti maman daıarlanady. Jalpy, júrgizilip jatqan jumys nátıjesinde 2025 jylǵa qaraı sıfrly saýattylyq deńgeıi 87%-ǵa jetedi.

«Astana» HQO basqarýshysy Qaırat Kelimbetov sıfrly ekonomıka úshin ada­mı kapıtaldy damytý boıynsha júr­gizilip jatqan jumystar týraly baıandama jasady. Sıfrlandyrý dáýirinde adamı kapıtaldy damytýdyń eleýli nátıjesine tek IT salasynda emes, sonymen qatar eko­no­mıkanyń aralas sektorlary men sala­larynda kadrlardy oqytýǵa jáne daıar­laýǵa baǵyttalǵan ulttyq deńgeıdegi bas­ta­malardyń kómegimen ǵana qol jetkizýge bolady.

«Osyǵan baılanysty biz sıngapýrlyq «Skills Future» baǵdarlamasynyń táji­rıbesin (Bolashaq daǵdylary) massh­tab­­­taýdy usynamyz. AHQO-nyń úzdik­siz kásibı damý bıýrosy ony qarjy ındýst­rııa­synyń mamandaryn daıarlaý úshin sátti beıimdedi», dedi Q.Kelimbetov.

Bul baǵdarlamanyń negizgi aspektileri – óndiristen qol úzbeı úzdiksiz kásibı damý, jobalyq tásil men oqytýdyń belsen­­di ádistemelerin jáne ındýstrııa men aka­demııalyq bilim berý qoǵamdas­tyǵynyń tyǵyz ózara is-qımyly esebinen oqytý baǵdarlamalarynyń qoldanbaly sıpatyn qoldaný.

«Barlyq bilim berý baǵdarlamasyn mektep, kolledj jáne JOO deńgeıinde ózekti etý jáne oqýǵa jobalyq tásil engizý usynylady. Bizdiń oıymyzsha, bul bastama aldaǵy 5-10 jylda 1 mln-nan astam adamdy qamtıdy», dedi Q.Kelimbetov.

Máseleni Úkimet basshysy Asqar Mamın qorytyndylady. Premer-Mınıstr atap ótkendeı, 2019 jyly Adamı damý ındeksi boıynsha Qazaqstan 189 el­diń ishinde 50-oryndy ıelendi. Elimizde 1826 robot tehnıka kabıneti, 447 STEM zerthana, 1746 IT-synyp, 21 IT-ortalyq bar.

Premer-Mınıstr Bilim jáne ǵylym mınıstrligine Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligimen jáne ákimdiktermen birlesip, «Sıfrlyq bilim» aýqymdy jobasynyń iske qosylýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Sonymen qatar sıfr­ly daǵdylardy oqytý, IT-mamandar daıarlaý jáne qaıta daıarlaý boıynsha baǵdarlamalardy ázirleý, aldyńǵy qatarly oqý oryndarynyń tájirıbesin óńirlik ýnıversıtetter men kolledjerde taratý, «Astana» HQO-nyń táji­rıbesi men usynystaryn eskerip, jańa kásiptik standarttarǵa sáıkes bilim berý baǵdarlamalaryn jańartý jumysyn jandandyrý qajet ekeni aıtyldy.

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligine «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń is-sharalar keshenin jańartý, baılanys operatorlarymen birlesip, otandyq bilim berý resýrstaryna shekteýsiz qol jetkizý máselesin pysyqtaý tapsyryldy.

«2025 jylǵa qaraı halyqtyń sıfr­ly saýatynyń deńgeıin 87%-ǵa deıin jetkizý kerek jáne óńirler úshin biryńǵaı jumys algorıtmin ázirleý qajet»,  dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy óńirlerdiń ákimdik­terine «sıfrly portfeldiń» talaptaryna sáıkes zamanaýı kompıýterlik jab­dyq­tar men robot tehnıka kabınet­terin, mektepterge arnalǵan STEM qosym­sha satyp alýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

Kóleńkeli ekonomıkamen kúres

Úkimettiń selektorlyq otyrysynda «kóleńkeli ekonomıkanyń» úlesin tómendetý sharalary qaraldy. Atqary­lyp jatqan jumystar týraly Qarjy mınıstriniń mindetin atqarýshy Berik Sholpanqulov, Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov, Qarjy nary­ǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Mádına Ábilqasymova jáne «Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary Oljas Ordabaev baıandady.

Qazaqstanda 2025 jylǵa qaraı «kóleń­keli ekonomıka» deńgeıin IJО́-niń 20%-nan tómen deńgeıge jetkizý kózdelgen. Qabyl­danyp jatqan sharalardyń nátı­jesinde elimizdegi baqylaýdan tys ekono­­mıkanyń úlesi 2019 jyldyń qory­tyndysy boıynsha IJО́-niń 27%-ynan 23,62%-ǵa deıin tómendedi. Bul bıýd­jettiń kiris bóligin 1,5 trln teńgege qo­sym­sha ulǵaıtýǵa múmkindik berdi.

Elimizde baqylaýdan tys qyzmetti zańdy aınalymǵa tartýdy yntalandyrý, kedendik jáne salyqtyq ákimshilendirýdi jetildirý arqyly zańnamalyq bazany damytý úshin turaqty jumys júrgizilýde. Máselen, bızneske qolaıly bolýy úshin jáne ımporttan nemese óndiristen bastap bólshek saýdaǵa deıin taýardyń qozǵalý ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge arnalǵan «Vırtýal qoıma», «Tańbalaý» modýl­derimen «ASTANA-1», «Elektron­dy shot-faktýralar» keshendi aqparattyq júıeleri bar. Tekserýlerdi, bıznespen baılanysty azaıtý, sondaı-aq tekserýdi taǵaıyndaý kezinde adamı faktorǵa jol bermeý úshin «Táýekeldi basqarý júıesi» aqparattyq júıesi iske qosyldy.

Úkimet basshysy zańsyz eksporttyq-ımporttyq valıýtalyq operasııalardy joıý boıynsha usynys engizýdi, qyz­met­terdi sıfrlandyrýdy jetildirý, aq­pa­rattyq júıelerdi odan ári ıntegrasııa­laý, Qazaqstan aýmaǵynda taýarlardy qadaǵalaý jónindegi jumysty jalǵas­tyrýdy, sondaı-aq tólemder men tólem júıeleri týraly qoldanystaǵy zańnamaǵa elektrondy aqsha ıelerin mindetti túrde sáıkestendirýge baǵyttalǵan ózgerister men tolyqtyrýlar engizý múmkindigin qarastyrýdy tapsyrdy.

Premer-Mınıstr memlekettik qol­daý sharalaryn jetildirý, artyq talaptardy qysqartý, qarjylandyrýdyń qol­jetimdiligin arttyrý, ákimshilik keder­gilerdi azaıtý, naqty ákimshilik salyq salý arqyly bıznestiń kóleńkeli sektor­dan shyǵýyn ekonomıkalyq ynta­landyrý jónindegi jumysty jalǵas­tyrýdy tapsyrdy. «Bıznesti ashyq júrgizý ekono­mıkalyq turǵydan tıimdi bolýy tıis»,  dep túıindedi sózin A.Mamın.