Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, EQ
Tártiptik jaýapkershilikke tartylǵan laýazymdy tulǵalardyń qatarynda Qaraǵandy oblysy ákiminiń esimi bolǵan joq. Al Arqa tósindegi qazirgi epıdemııalyq jaǵdaıdy máz dep aıta almaımyz. Qoldaǵy bar derekterge júginsek, indetke qatysty aýrýshańdyqtyń elimiz boıynsha ósimi 2,4 % bolsa, Qaraǵandy oblysynda bul kórsetkish 4,4 paıyzdyń muǵdarynda eken.
О́tken joly Premer-Mınıstrdiń aldynda esep bergen oblystyń ákimi Jeńis Qasymbek óńir ekonomıkasynyń elimiz boıynsha aldyńǵy oryndardyń birinde kele jatqanyn aıtqan bolatyn. «Aǵymdaǵy jyldyń 5 aıynyń qorytyndysy boıynsha oblystyń negizgi áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishteriniń oń serpini qamtamasyz etildi: ónerkásipte (103,2%), aýyl sharýashylyǵynda (102,8%), qurylysta (124,9%), kólik salasynda (77,4%), saýdada (88,7%). О́nerkásiptiń naqty kólem ındeksi 103,2% qurady. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 10%-ǵa joǵary», dep baıandaǵan-dy óńir basshysy.
Muny eske alyp otyrǵan sebebimiz, el Prezıdenti osy jaıtty eskergendikten, Qaraǵandy oblysynyń ákimine oń qabaq tanytqan sııaqty sol keńes otyrysynda. Áıtpegende...
Iá, búgingi tańda Arqa tósi indettiń taralýy boıynsha Almaty men Nur-Sultan qalalaryn ǵana alǵa jiberip, ózgelerden kóp ilgeri ketken. Sońǵy túsken derekti sóıleter bolsaq, óńirde 2268 adamnyń «jaman tumaý» juqtyrǵany resmı túrde rastalyp otyr.
Qaza berse, koronavırýs ınfeksııasynyń bulaısha keń taralýyna kináli sebepter kóp-aq. Máselen, «Qazaqmys» kompanııasyna qarasty «Nurqazǵan» dep atalatyn kenishte karantın talaptarynyń óreskel buzylýynyń saldarynan júzdegen jumysshy KVI-diń sheńgeline iligip, myńdaǵan adam eńbek etetin ujym indettiń iri oshaǵyna aınalyp shyǵa keldi.
Jalpy, koronavırýs dertiniń el ishine keńinen taralýyna adamdardyń eskertý bitkenge qulaq aspaǵan kerenaýlyǵy men nemquraıdylyǵy tikeleı sebepker bolyp otyrǵany belgili. Aınalany «jaman tumaý» jaıpap jatqanda, bizdiń keıbir aǵaıyndar tyǵylyp toı jasap júr. Toı óz aldyna, aýrýdyń órtshe qaýlap, beleń alýyna taǵy bir jón-josyq erekshe «eńbek» sińirip jatyr. Ol – ólikke barý, jerleýge qatysyp, qudaıy asta bolý.
Iá, ómir bolǵan soń ólim-jitimniń ushyrasyp turatyny zańdylyq. Jaqyny qaıtys bolsa, «oı, baýyrymdap» at qoıǵan búgingi qazaqtyń indet-sindetke qaraıtyn túri kórinbeıdi. Koronavırýs juqtyrýdyń júz paıyz yqtımal ekenin bilip turyp, basyn báıgege tigip keledi. Barmasa – uıat. Al uıat degenińiz qazaq úshin ólimmen teń...
Taıaýda, jas ólik shyqqan úıdiń birinde bolǵanymyz bar. Qazaly otbasyna oblystyń túkpir-túkpirinen kelgen adamda qısap bolmady. Jylap-syqtap, qushaqtasyp, kóńil aıtyp jatqan jurt. Betperde taqqan bir de bir jan kózimizge túspedi. Bul jerde, álgi, áleýmettik qashyqtyq týraly aıtýdyń ózi artyq. Marqumdy jerlep bolǵannan keıin, daǵaradaı meshitte qudaıy asy berildi. Ondaǵy adam sanynyń ózi eki júzden asyp jyǵyldy. Úıdiń jabyǵynan indet syǵalap turǵanda, marqumdy aqyrǵy saparyna jóneltip kelgen qaýym alqa-qotan otyra otyra qalyp molda quran oqyp bolǵannan keıin, qannen-qapersiz as-sý iship jatty...
Osynyń bárin kórip otyryp, jumyr basqa mynadaı oı keledi: adamy qaıtys bolǵan úıdiń nemese áýlettiń úlkeni osyndaı jaǵdaıatta bar jaýapkershilikti moınyna alyp, ólikke kelmekshi jamıǵatqa basý aıtyp, adam sanyn shekteýi kerek sııaqty. «Barmasam, uıat bolady», degen alys-jaqyn týysqa ruqsatyn berip, rıazalyǵyn bildirse. Qalaı bolǵan kúnde de, shuǵyl túrde birdeńe istemese bolmaıtyn túri bar...
Jalpy, jaǵdaı tyǵyryqqa tirelgen osyndaı kezde molda-ımamdardyń tym-tyrys qalǵany túsiniksiz. Bizdińshe, din ókilderi halyqtyń aldyna shyǵyp, teledıdardan, áleýmettik jelilerde pandemııa kezindegi ólikke, jerleýge, as berýge qatysty jeti ret ólshenip, bir ret kesilgen belgili bir sheshim qaǵıdatyn jarııalaǵany jón sııaqty.
Osydan biraz buryn, oblystyń Shet aýdanyndaǵy Jaryq kentinde qaıtys bolǵan adamnyń qyrqyna kelgen azamattardyń jıyrma shaqtysy indet juqtyryp, aýrýhanaǵa jatqyzyldy. Mundaı mysaldardy aıta bersek, jetip artylady. Jasyratyny joq, qazir aýyldarda turǵyndar tumaýmen jappaı aýyra bastady. Solardyń kóbiniń qalaǵa baryp, dárigerge kórinýine múmkindigi de, qulqy da joq. Úıde jatyp, árkimnen bir estigen em-domdaryn óz betterinshe jasaýda. Munyń qaıdan kelgen, qandaı tumaý ekenin tiri jan bilmeıdi. Eń soraqysy sol, qazirgi ýaqytta aýyldyq jerlerdegi epıdemııalyq ahýal atqarýshy bılik tarapynan tipti de baqylaýǵa alynbaǵan. Shynyn aıtqanda, halyq óz qotyryn ózi qasyp jatyr...
Joǵaryda Prezıdenttiń qıyn-qystaý kezeńde jumysyn byljyratyp alǵan ákimderge sógis bergenin aıttyq. Qaraǵandy oblysynyń ákimi de budan buryn baqylaýdy álsiretip, indettiń taralýyna jol bergen eki ákimdi jazalaǵany bar-tyn. Karantınniń jaǵdaıynda bir esepten bul durys ta shyǵar. Degenmen, dál qazirgi epıdemııalyq ahýal asqynǵan kezde aýdandar men aýyldyq jerlerdegi ákimderge ýaqytsha bolsa da qosymsha ókilettik berilse deımiz. Jergilikti basshynyń qolynda zań kúshi bar tetik bolsa, el ishindegi jıynnyń qandaıynyń bolsyn jolyn kesýge qaýqary jeter edi. Al bulaı isteý qolynan kelmegen ákim-qaraǵa qoldanar shara tipti de qatań bolýy tıis. Qazirgi kúrdeli kezeńniń talap eteri de osy bolsa kerek.
Ras, qazir mańdaıyna tıgen jurt toıdan tyıyla bastady. Al ólikke barý, jerleý rásimine qatysýǵa qatysty qandaı da bir toqtam men baılamnyń bolmaı turǵany ókintedi. Búgingi kúnde aǵaıyn ólikke barmaı «tirideı ólý» men ólikke baryp, tiri qalýdyń ara-jigin ajyrata almaı dal bolyp júrgen syńaıly. Qazaqtyń: «О́lgenniń artynan ólmek joq» degeni – aýyr sóz. Degenmen, dál qazirgi pandemııanyń asqynǵan jaǵdaıynda karantındi kúsheıtý qajetti sharaǵa aınaldy.
Qaraǵandy oblysy
