BATYR BAÝKEŃNIŃ KEIIPKERI UMYTYLMAS DEP SENEMIZ

Bıyl Uly Jeńiske 65 jyl tol­ǵaly otyr. Osy bir ot keshýge elimizden attanǵan mıllıonnan as­tam jaýyngerlerdiń teń jartysyna jýyǵyna topyraq jat jerden, maıdan dalasynan buıyr­dy. Soǵys otynda bolǵan maıdan­gerlerdiń bar­ly­ǵyn da batyr desek qateles­peı­miz. Desekte otanymyz­dy jaý­dan azat etýde eren erlik úlgisin kór­­­­setken otandastarymyz­­dyń esim­­deri keıingi kezderi esten shyǵý­ǵa jaqyn turǵan syńaıly. Solardyń biri Qyzylorda oblysy­nyń týmasy Jolmuhanmed Bozjanov. Batyr Baýkeń, Baýyrjan Momysh­ulynyń qandykóılek jol­da­sy bolǵan erjúrek jaýynger erligi keıingi býynǵa úlgi-ónege. Jolmuhan­medtiń, onyń 1941 jyly Moskva úshin aıqasta kórsetken erlikteri, kishipeıildiligi jaıynda B.Momysh­uly óz eńbekterinde erekshe toqtalady. Baýkeń qarýlasy Jolmuhanmed Bozjanovty Joltaı dep erkelet­ken eken. Bul jaıynda batyr “Qanmen jazylǵan kitap” atty eńbeginde: “Barlaýdan oralǵan jigitter bizden 25 shaqyrym jerde Sereda selo­synda toptalyp jatqan nemisterdi aıtyp keldi. Endi ne isteý kerek? Seredaǵa tikeleı shabýyl jasap nemisterdi soǵyp toqtatý kerek degen sheshimge keldik. Batalon segiz shaqyrym shepti qorǵaýǵa alǵan bolatyn. Men de, ózge jaýyngerler de urysqa tuńǵysh qatysyp otyrmyz. Tek Jolmuhanmed Boz­janov qana Fın soǵysyna qatysqan kisi edi. Aqyry Seredaǵa shabýyl jasaý mindetin, otrıad bastyǵy Habı­bol­la Rahımov­ke, saıası jetek­shi Jolmuhanmed Boz­janovqa júk­tedim. Sol kúni leıtenant Rahımov, saıası jetekshi Jolmuhanmed Bozjanovtyń koman­dalyq etýimen bizdiń 1073-polkiniń 1-shi atqyshtar batalony barlaý­shy otrıady dushpan bekingen jerdi basyp alyp, Sereda iri eldi mekenine shabýyl jasap jaýdyń júzdegen soldattary men ofıser­lerin, 15 avtomashınasyn joıyp jiberdi. Shahovaǵa baratyn joldyń kópirin jardy. Dor-Maksımovqa aparatyn joldy mına­lady, bir ýnter-ofıserdi tutqynǵa aldy, qarý-jaraqtar men baǵaly doký­ment­terdi qolǵa túsirdi. Bul polkimizdiń tarıhynda birinshi ret bizdiń jaýyngerlerdiń ózderiniń aldynda bas saýǵalap qashqan nemis­terdi óz kózderimen kórip, olardyń daýys shyǵara baqyrǵanyn estigen alǵashqy urysy edi”, – deıdi. Sondaı-aq, Baýkeń qarýlasy Bozjanovqa jazýshy Ázilhan Nurshaıyqovtyń “Aqıqat pen ańyz” atty roman-dıalogynda da aqyldy, alǵyr, baýyrmal ári batyr degen baǵa beredi. Roman-dıalogta Baýkeń Jolmuhanmedtiń jan tapsyrar aldynda: “Sheginbeı shabýylǵa shyǵyp óldim. Armanym joq aǵa”, degen sózderin de aıtady. Mine, bul naǵyz elin, jerin súıgen has batyrdyń sózi emes pe? ...1942 jyldyń basynda gospı­taldan emdelip shyqqan Baýyrjan Momyshuly Almatyǵa demalysqa kelgende, Jolmuhanmed­tiń anasy men aǵasy Nurmuhanbet­ke kóńil aıtýǵa Qazaqstan Kompar­tııasy Or­ta­lyq komıtetiniń birinshi hat­shysy Skvorsov jáne ózge de Úki­met múshelerimen kelgen. Son­daǵy túsirilgen kınohronıka ara-tura teledıdardan kórsetilip qalady. Maǵan jetpisinshi jyldary Nur­muhan­bettiń úıinde bolýdyń sáti túsken edi. Sonda ol kisi osy derekti kıno­lentany kórsetken. Baýyrjan­nyń Jolmuhanmedteı batyrdy dúnıege ákelgen anasyna aıtqan júrek­jardy sózi, el basyna kún týǵan shaqta, Otan qorǵaýda has batyrlarsha erlikpen qaza tapqany, óz qolymen jer qoınyna qoıǵany jaıynda aıtqan sózinen kóp nárseni ańǵarýǵa bola­dy. Atalǵan kıno­hronıka Nurmuhan­bet­tiń kenje uly Seriktiń úıinde saqtaýly. Keshegi keńestik tota­lı­tarlyq júıeniń zardaby Otanyn qorǵaýda qaterge bas tikken batyrlary­myzǵa óz salqynyn tıgiz­beı qoı­mady. Baýkeń óz qolynan joǵary koman­dovanıege súıikti, erjúrek polıtrýgi­ne laıyqty batyr ataǵyn berýge jaz­ǵan usynysy ótpeı, aqyry marqum Lenın ordenimen marapat­talǵan eken. Tórt jylǵa sozyl­ǵan Uly Otan soǵy­sy­nyń biz bile bermeıtin kóleń­keli jaqtarynyń da az bolmaǵan­dyǵynan, mun­daı bozdaqtar týraly tarıhı derekterge súıe­nip, kósil­te jaza almaı kelemiz. Bul kúnderi uly Abaı aıt­­qan­daı “qolymdy mezgili­­nen kesh serme­dim” degenniń kúıin keshý­demiz. Sol bir surapyl soǵys­qa qatysqan ardagerler saýsaqpen sanarlyqtaı, al maıdanger ákeniń tárbıesin kórip, soǵys haqynda aıtqandaryn óz aýzynan estigender búginde paıǵam­bar jasynan asqan qarııa­lar. Olardyń da qatary sırep keledi. Uly Otan soǵysynyń tarıhy – bizdiń halqymyzdyń dańqty tarıhy. Aty ańyzǵa aınalǵan qazaqtyń birtýar batyry Baýyrjan Momyshulynyń týǵanyna 100, Uly Jeńiske 65 jyl bolmaq. Al qaterdi serpip tastap, aıtýly oqıǵaǵa betburys jasaǵan Moskva úshin shaıqasqa aldaǵy jyly 70 jyl! Osy dataly merekeler qurmetine oraı batyr dep Baýkeń baǵa bergen Jolmuhanmed Bozjanovqa laıyqty ataq berilse, halqymyzdyń eshten kesh jaqsy degen maqalyn alǵa tartyp, el qýanyshy sheksiz bolar edi. Sonymen birge mundaı qurmet Otan úshin janyn pıda etken mıllıondaǵan bozdaqtar men Baýkeń rýhyna degen taǵzym bolary aıqyn. Rysbaı KÁRIMOV, eńbek ardageri. Qyzylorda oblysy, Jalaǵash kenti. R.QOShQARBAEVTY ULYQTAI ALAMYZ BA? “Egemen Qazaqstan” gazetiniń ústimizdegi jylǵy 27 qańtaryndaǵy sanynda Uly Otan soǵysynyń ardagerleri Qondybaı Jeksenbaev pen Ásken Nábıev­tiń maqalasy jarııalanyp, onda Halyq qaharmany, Astana qalasynyń tól týmasy Raqymjan Qoshqar­baevqa elordada áli kúnge deıin eskertkish ornatylmaı, onyń atyna deni durys kóshe buıyrmaı otyrǵany jóninde oryndy usynystar aıtylǵan edi. Qaladaǵy barsha ardagerler pikiri de osyǵan saıady. Bári de naqty nátıje kútip, eleńdeýli kúıde. Sodan beri biraz ýaqyt ótti. Uly Jeńistiń 65 jyldyǵy bolsa, qyr astynda tur. Degenmen, Astana qalalyq ákimdigi tarapynan soǵys ardagerleri men jalpy tilek bildirýshi azamattardyń pikirine qatysty eshqandaı jaýap bolmaı otyrǵany bizdi qatty alańdatady. Gazet arqyly taǵy da ákimdik nazaryn aýdaryp, tıisti eskertkish pen jóndem kóshe týraly olardyń naqty jaýaptaryn kútemiz. Bir top ardagerler atynan: Erden ABAEV, Jeńis BEGIMBAEV. ERLIK DAŃQY О́ShPEIDI Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna bir aı qaldy. Barlyq qazaq­standyqtar bul merekeni laıyqty atap ótý úshin daıyndalýda. Jastar jaǵy da qalys qalmaı keshe “Erlik dańqy óshpeıdi” atty aksııanyń bastalǵanyn jarııalady. Aksııa 9 sáýir men 9 mamyr aralyǵynda ótedi. Atalmysh aksııa aıasynda 33 shara ótkiziledi, onyń 17-si Astana qalasynda, 10-y Almatyda jáne 12-si basqa aımaqtarǵa jospar­lanyp otyr. Onda sport jarys­tary, debat týrnırleri, flesh-mob aksııalary, ardagerlermen kezdesý­ler jáne máńgilik alaýǵa gúl shoq­taryn qoıý sharalary uıymdas­tyrylmaqshy. Aksııanyń basty maqsaty –  beıbitshilik pen bostandyqtyń kepili bolǵan ardagerlerge jáne el turǵyndaryna merekelik kóńil-kúı syılaý. Sharany uıymdastyrýda belsendilik tanytyp, baspasóz máslıhatyna qatysqan “Qazaqstan Jastar kongressi” zańdy tulǵalar birlestiginiń atqarýshy dırektory Nurlan Sydyqov, Qazaqstannyń Aýyl jastary odaǵynyń tóraǵasy Evgenıı Glotov, “Jasyl El” jastar eńbek jasaqtary respýb­lıkalyq shtabynyń jetekshisi Eskendir Salıhodjaev, Qazaqstan stýdentteri alıansy jetekshisiniń orynbasary – Álibek Mádıbekov jáne Ulttyq Delfıı komıtetiniń dırektory – Ular Muqajanov sóz sóılep, aksııa týraly baıandady. “Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyn toılaý 2010 jyldyń basty oqıǵasy bolyp taby­lady. Jeńis kúni bizdiń pat­rıot­tyǵymyz shyńdalyp, halqy­myzdyń beıbitshilikti sezinýge múmkindik alatyn kúnderdiń biri. Biz batyrlarymyzdyń aldynda soǵysta kórsetken erlikteri jáne bizderge beıbit ómir syılaǵandyǵy úshin bas ıemiz”, deıdi. “QJK” zań­dy tulǵalar birlestiginiń atqarýshy dırektory Nurlan Sydyqov. Nazym ÁShIMHAN.