USYNǴAN AQShANY ALÝDYŃ AMALY QAISY?

Otandyq kásipkerler óz bıznesin halaldandyra ala ma? Osy máselede oılanatyn jáıtter bar. Elimizge engizilgeli otyrǵan Islam bankinen bárimiz kóp úmit kútip otyrmyz. Alaıda bizdiń óndirisshiler halal bıznesti órkendetýge daıyn emes. Sebebi Islam banki qoıatyn talaptardyń tórtten birine de bizdiń kásipkerler saı kelmeı qalýy yqtımal. Birinshiden, atalmysh bank qolyńdaǵy bıznes-jospardyń tıimdiligin, ol arqyly tabys taba alatyndyǵyn dáleldemese aqshanyń mańyna da jolatpaıdy. Al, bıznes-jospar qurastyryp ony júzege asyryp jatqan kásipkerler kóp pe ? Islam banki kazıno ashýǵa nemese sharap shyǵarýǵa, ıaǵnı haram zattardy óndirýge tyıym salady. Al bizdiń ekonomıkamyzdyń eleýli bóligin osy tárizdes zattar men qyzmetter qurap otyrǵandyǵyn jasyra almaspyz. Tek sharap óndirýdiń ózinen 32,7 paıyz paıda túsedi. Sonymen qatar, bul ónimniń 11,8 paıyzy ımportqa shyǵarylady. Mundaı jaǵdaıda biz úlken daıyndyqpen kelip, tıisti zańnamalarǵa ózgerister engize otyryp qol jetkizgen qarjy kózin óz qolymyzben keri ıtergendeı bolmaımyz ba? Jalpy, ıslam qarjy­landyrýy bıznes-qaýymdastyqtyń naryq aýanyn ǵana emes, bet-kelbetin de túbegeıli ózgertetin komponentterdi alyp kelmek. Al elimizdiń iskerleri óz kezeginde tek baǵyty, ustanymy boıynsha emes, etıkalyq-moraldyq jaǵynan da ózgerýge daıyn ba? Sonymen ıslam aqshasyn alýǵa qoıylatyn talap joǵary ekenin bilemiz. Bul bank júıesi paıyzsyz nesıe taratady dep alaqaılaǵanmen nátıje shyǵýy ekitalaı. Islam bankterinde qarjysyn ınvestı­sııalaǵan salasyna qaraı nesıe ınspeksııasymen qatar, ınjener, qurylysshy, metallýrg syndy bilikti mamandar jaldamaly túrde jumys isteıdi. Sondyqtan olarǵa usynylǵan kez kelgen salalyq joba banktiń kásibı bilikti sarapshylarynyń tezinen ótedi. Mine, osyndaı jaǵdaıda qazaqstandyq kásipkerler usynǵan jobalardyń basym bóligi odan ótpeı qalýy yqtımal. Jalpy, kásipkerler ıslam bankıngimen jumys isteýge múddeli me? Úkimet otandyq kásipkerler úshin túrli múmkindikter qarastyryp jatyr. Sonyń biri Kedendik odaq bolsa, ekinshisi, biz sóz etip otyrǵan ıslam bankıngi. Endi sony tıimdi paıdalanatyn óndirýshiler tabylar me eken? Bizdiń memleket bul banktiń qurylýy jolynda kóp eńbek etti. Barlyq derlik sharttarǵa saı zańnamalardy ózgertti. Osy máselege baılanysty Al Hilal Bank júıesiniń Qazaqstandaǵy bólimshesiniń tóraǵasy Prasad Abraham bylaı deıdi: – Eger qazaqstandyq zańdar men Arab Ámirlik­teriniń zańdaryn salystyryp kórsek Qazaqstanǵa áli de kóp dúnıelerdi qysqa merzimde ózgertý qajet. Naqtyraq aıtsaq, salyq máselesine qatysty belgili bir qıyndyqtar týyp otyr. Mysaly, ıpotekalyq nesıeni alaıyq. Bul jaqtyń zańdary boıynsha bank pen tutynýshyǵa jyljymaıtyn múlikke eki ret tirkelý kerek. Birinshi bank atyna, sodan keıin tutynýshynyń atyna, al bul úrdis Ulybrıtanııada bir ǵana tranzaksııaǵa qysqartylǵan. Alaıda bunyń bári jaqyn arada bir júıege túsetindigine kúmánimiz joq. Qazaqstan biz úshin Ortalyq Azııaǵa kópir bolyp otyr. Aıta ketetin jáıt, basynda biz qarjylaı kómekti tek iri jobalarǵa ǵana beremiz. Banktiń qurylýdaǵy basty maqsaty da sol bolatyn. Sonymen, ıslam bankınginiń kómegin paıdalaný múmkindigimiz qandaı?.. Nazym ÁShIMHAN, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-diń 4-kýrs stýdenti.