Onlaın-sımpozıýmǵa Ulybrıtanııa, Qazaqstan, AQSh jáne Germanııadan ál-Farabı murasyn zertteýshi ǵalymdar qatysty. Vırtýaldy rejımde 100-den astam ǵylymı-akademııalyq jáne qoǵamdyq toptardyń ókilderi qatysqan is-sharany Qazaqstannyń Ulybrıtanııadaǵy Elshiligi Oksford Islam zertteýler ortalyǵymen birlesip uıymdastyrdy.
Sımpozıýmnyń ashylýynda sóz sóılegen Qazaqstannyń Ulybrıtanııadaǵy Elshisi Erlan Ydyrysov ál-Farabı álemdik deńgeıdegi ǵalym ekenin atap ótti. Buǵan dálel aǵymdaǵy jyly IýNESKO da onyń mereıtoıyn atap ótip jatyr.
E.Ydyrysov, sondaı-aq, ál-Farabıdiń rýhanı murasyna júginý Qazaqstan ishindegi qoǵamdyq sanany jańǵyrtý jáne óskeleń urpaqtyń qundylyqtyq baǵdarlaryn qalyptastyrý úrdisteri kontekstinde ǵana emes, álemdik aýqymda da, sonyń ishinde pandemııa jáne ekonomıkadaǵy, saıasat pen adamdardyń sanasyndaǵy jahandyq ózgerister jaǵdaıynda da mańyzdy ekenin atap ótti.
Oksford Islam zertteýler ortalyǵynyń dırektory Farhan Nızamı ál-Farabıdiń qazirgi álem úshin ózektiligine toqtady.
"Ortalyqtyń basty akademııalyq maqsattarynyń biri – Islam jáne Batys bilim álemderi arasyndaǵy áriptestikke járdemdesý – ál-Farabıdiń ómiri men murasynda erekshe beınelengen ıdeıa. Ál-Farabı, biz biletindeı, Ortalyq Azııa, Taıaý Shyǵys jáne Soltústik Afrıkada kóp saıahat jasady. Ony álem Arıstotelden keıin "Ekinshi ustaz" dep tanıdy. Onyń yqpaly orasan, al mańyzdylyǵy – ólsheýsiz", – dedi ol.
F.Nızamı, sondaı-aq, is-sharanyń Qazaqstanmen, atap aıtqanda, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetimen (Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ) uzaq merzimdi ǵylymı yntymaqtastyqty jolǵa qoıýǵa túrtki bolatynyna senim bildirdi.
О́z kezeginde Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ Rektory Ǵalymqaıyr Mutanov sımpozıýmnyń bas spıkeri retinde sóz sóıledi. Ol óz baıandamasynda ál-Farabıdiń rýhanı jáne gýmanıtarlyq murasynyń álemdik órkenıet úshin, atap aıtqanda, qazaqstandyqtar úshin tarıhı qundylyǵyn atap ótti.
Ál-Farabı oqýlaryn basshylyqqa ala otyryp jáne BUU "Akademııalyq yqpaldastyq" baǵdarlamasynyń Globaldy Haby retinde Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ "Al-Farabi University Smart City" jobasyn endirýde. Joba aıasynda jańa býyn ýnıversıteti – Ýnıversıtet 4.0 modeli engizildi.
"Bul modeldiń basty maqsaty - zamanaýı ýnıversıtetterdiń jahandyq mıssııasy joǵary kásibı bilikti mamandardy daıyndaýmen shektelip qana qoımaı, budan da mańyzdyraq múddeni kózdeıtinin anyq kórsetý, ıaǵnı joǵary rýhanı-adamgershilikti, qazirgi qoǵamnyń turaqty damýyn qamtamasyz etý úshin óz úlesin qosýǵa qabiletti, tek óziniń jeke taǵdyryna ǵana emes, búkil adamzattyń taǵdyryna jaýapty álem azamattaryn qalyptastyrý", – dep atap ótti Ǵ.Mutanov.
Arab fılosofııasynyń ıdeıalary men tujyrymdamalaryna mamandanǵan Kembrıdj ýnıversıtetiniń professory Ferıel Býhafa uly ǵalym fılosofııasyndaǵy jaqsylyq pen zulymdyq ontologııasy taqyrybynda sóz sóıledi. Ol ál-Farabıdiń ǵaryshtyq jaqsylyq pen zulymdyq jáne moraldyq jaqsylyq pen zulymdyqtyń arasyndaǵy aıyrmashylyqtarǵa negizdelgen jaqsylyq pen zulymdyq tabıǵaty týraly júıeli ilimderi týraly egjeı-tegjeıli aıtyp ótti.
Kesh antıkalyq jáne arab fılosofııasy salasyndaǵy sarapshy, Lıýdvıg jáne Maksımılıan atyndaǵy Mıýnhen ýnıversıtetiniń professory Pıter Adamson aýdıtorııanyń nazaryna ál-Farabıdiń izgi qala týraly traktatynyń jalpy sholýyn usyndy. Ál-Farabıdiń pikirinshe, barlyq basqa organdardy basqaratyn jáne onsyz aǵza ómir súre almaıtyn júrek basty ról atqaratyn adam aǵzasynyń úlgisi boıynsha izgi qalada bul róldi óziniń danalyǵyn, ádildigin jáne meıirimdiligin qalanyń barlyq turǵyndaryna taratatyn fılosof-bıleýshi atqarady.
Sımpozıým aıasynda ál-Farabıdiń mýzyka týraly ilimge qosqan úlesine de nazar aýdaryldy.
Etnograf jáne Ortalyq Azııa mýzykasynyń tarıhshysy, arab mýzykasynyń teorııasy boıynsha mamany, Ýeslıan ýnıversıtetiniń professory Saıda Dáýkeeva óziniń baıandamasynda Batys jáne Ortalyq Azııadaǵy mýzykataný men mýzykany damytýdaǵy ál-Farabıdiń mańyzdy róli týraly aıtyp berdi.
Ol ál-Farabı túsinigindegi mýzykanyń teorııalyq negizderine, sondaı-aq fılosof eńbekteriniń 1960-shy jyldardan bastap qazaq mýzykasynyń jańǵyrýyna tıgizgen yqpalyna keńinen toqtady. S.Dáýkeevanyń aıtýynsha, onyń eńbekterin zertteý arqasynda otarshyl kezeńde umytylǵan sybyzǵy men jetigen sııaqty kóne qazaq mýzykalyq aspaptary qaıta jandandy. О́z prezentasııasynyń sońynda S.Dáýkeeva qazaqstandyq "HasSak" etno-folklorlyq ansambliniń sahnadaǵy ónerin kórsetti.
Sımpozıým suraqtar men jaýaptar sessııasymen aıaqtaldy. Onyń aıasynda qatysýshylar ózderin qyzyqtyrǵan suraqtarǵa jaýap aldy. Musylman áleminiń áleýmettik jáne zııatkerlik tarıhyna mamandanǵan Oksford Islamdyq zertteýler ortalyǵynyń ǵylymı qyzmetkeri Talal Ál-Azem pikirtalastyń moderatory boldy.
