«Búginde 20 vaksınaǵa úmitker klınıkalyq tájirıbeden ótýde. Biz vaksınanyń tabylatynyna úmittimiz», degen S.Savımantan klınıkalyq tájirıbelerdiń nátıjesi aldaǵy jyldyń basynda málim bolatynyn, odan soń vaksına óndiriske jiberilip, 2021 jyldyń ortasynan bastap jappaı vaksınalaýǵa kirisý josparlanǵanyn jetkizdi.
* * *
Pandemııadan keıin Eýropa odaǵy elderiniń ekonomıkasyn qalpyna keltirýde Italııa basty benefısıar bolmaq. Bul jaıynda Italııanyń Premer-mınıstri Djýzeppe Konte málimdedi.
Kári qurlyqta Italııa COVID-19-dan eń qatty zardap shekken el sanatynda. Sol sebepten Eýroodaq Appenın túbegindegi memleketke 81 mlrd eýrony grant retinde, al 127 mlrd eýrony kredıt esebinde berýge sheshim shyǵardy. Bul EO jalpy qorynyń 28 paıyzy kórinedi.
* * *
Sarapshylardyń pikirine júginsek, Ispanııaǵa týrıstik saparmen kelý taıaý jyldary sheteldikterge qymbatqa túsedi. Al baǵanyń burynǵy qalpyna oralýyna birneshe jyldan soń ǵana múmkindik týmaq.
COVID-19 Ispanııa ekonomıkasyna eleýli úles qosatyn sheteldik týrızm salasyna oısyrata soqqy berdi. Naýryz aıynda bastalyp, 3 aıǵa sozylǵan shekaranyń jabylýy, shildede pandemııanyń qaıta órshýi Pıreneı túbegine keletin týrısterdiń sanyn azaıtty. Onyń salqyny qonaq úıler men meıramhanalar jumysyna áser etip, olar lajsyzdan baǵany kóterýge májbúr bolǵan. Kóptegen nysandar jabylyp, byltyr ǵana 83,7 mln týrıst qabyldap, jaǵajaılarda ıne shanshar oryn tabylmaǵan eldegi jaǵalaýlar bıyl bos qaldy. Madrıd polıtehnıkalyq ýnıversıtetiniń professory Roberto Senteno jáne Madrıd áleýmettik zertteýler ortalyǵynyń qyzmetkeri Klara Torres Krýstiń aıtýynsha, pandemııa zardabyn shekken eýropalyqtar shetelge shyǵýǵa, onyń ústine shildede aýrý qaıtadan burq ete qalǵan Ispanııaǵa kelýge qorqady. El bıliginiń adamdar kóp jınalǵan jerde, tipti jaǵajaılarda betti tumshalamasa 100 eýro aıyppul tóletýi týraly sheshim shyǵarýy da qolaıly bolyp turǵan joq. «Periodico» basylymy ádette týrıster legimen qaınaǵan qazandaı bolyp jatatyn Barselona otelderiniń nebary 20 paıyzy jumys istep turǵanyn, eldegi 300 myń bar, meıramhana, dámhanalardyń búginde 60 myńy jabylyp, tamyz aıynda taǵy 25 myńy jabylatyn nysandar qataryn tolyqtyratynyn jazady.
* * *
«REGNUM» agenttiginiń aqparatyna qaraǵanda ýltrakúlgin sáýleniń vırýsti joıatyn qabileti bar eken.
Mılan memlekettik ýnıversıtetiniń professory, ımmýnolog Marıo Klerıchı SARS-CoV-2 vırýsynyń qozdyrǵyshynyń ýltrakúlgin sáýleden joıylatynyn málimdep, osyndaı shamdarmen jabyq, aýasy jeldetilmeıtin ǵımarattar ishin zalalsyzdandyrýǵa bolatynyn aıtady. Ǵalymdar quramynda vırýsy bar úlken-kishili sý tamshylaryn ýltrakúlgin sáýleden ótkizý arqyly osyndaı uıǵarymǵa kelgen. Iаǵnı kádimgi ýltrakúlgin shammen úıdiń ishin de vırýstan tazalap turýǵa bolady.
* * *
Oksford ýnıversıteti men AstraZeneca kompanııasy birigip jasaǵan KVI-ǵa arnalǵan tájirıbelik vaksına daıyn jáne onyń aǵzaǵa qaýipsizdigi men klınıkalyq tájirıbelerde ımmýndyq jaqsy áseri bar. Bul týraly Reuters agenttigi habarlady.
AZD1222 degen ataý berilgen bul vaksınany DDU ǵalymdary álemde qoldanýǵa bolatyn basty ekpe retinde qarastyryp otyr. Vaksınany tájirıbeden ótkizý barysynda antıdene jáne T-jasýshalary túzilgen. Atap óterligi, vaksınanyń eki dozasyn alǵan adamdarda bul aıqyn kórinipti. Jobany qarjylandyrǵan Ulybrıtanııa premer-mınıstri Borıs Djonson nátıjeni «óte jaǵymdy jańalyq» dep baǵalady. Alaıda zertteýshiler vaksınanyń áli de zertteletinin jetkizdi.
* * *
Irlandııa Batys Eýropada azamattaryn alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekpen tegin qamtymaıtyn jalǵyz memleket bolatyn. COVID-19-ben kúres atalǵan júıege ózgeris engizdi.
Vırýsty tizgindeý úshin bul teńsizdik memleketke qanshalyqty zııan bolatynyn jedel eseptegen Irlandııa úkimeti azamattardyń barlyǵyn tegin testileýden ótkizý, COVID-19 dıagnozyn anyqtaý, emdeý jáne telekonsýltasııa berýdegi qarjylandyrýdy moınyna aldy. Buǵan qosa eldegi jeke medısınalyq sektordaǵy qyzmet kórsetýshilermen kelisimge otyryp, olardyń pasıentti emdeýge ketken shyǵynyn tolyqtaı kóterdi. Osy tájirıbeni bolashaqta da úzbeýdi oılaǵan el endi barlyq azamattyń tegin medısınalyq járdem alýyn jáne stomatologtar men jalpy negizdegi dárigerlerdiń qyzmetine júginýin jalǵastyrmaq.
* * *
London koroldik kolledjiniń ǵalymdary koronavırýs týdyratyn aýrýdyń 6 túrli negizgi tıpi bolatynyn anyqtady.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, sımptomdaryna baılanysty 6 tıpke bólinetin aýrýdyń osyǵan sáıkes aýyrlyq dárejesi de túrlishe bolady. Alǵashqy ekeýin ǵalymdar «tumaý tárizdes» dep belgilepti. Mundaı kezde adamnyń basy synyp, ıis sezbeýmen qatar jótelip, tamaq aýyratynyn aıtady. Birinshisinde keýde tusy men bulshyq etteri aýyrǵanymen bezgek bolmaıtyny ańdalsa, ekinshi tıpinde bezgekpen qatar tábet joǵalyp, pasıenttiń keýdesi syryldaıdy. Úshinshi tıpte asqazan-ishek joldarynyń jumysy buzylyp, ish ótip, asqa tábet bolmaı, keýde tusy aýyrady, biraq jótelsiz júredi delinse, tórtinshi túrinde bas aýyrady, ıis sezý joǵalǵan ústine jótel býyp, bezgek qysyp, keýde syryldaǵanǵa qosa únemi bir sharshaý, turaqty túrde álsizdik boı kótertpeıdi eken. Besinshi jáne altynshy tıpi – aýyr túri. Bul kezde adamdardyń basy aýyryp, ıis, dám sezbeýmen qatar tamaqqa degen de tábet joǵalyp, jótel býyp, tamaq, keýde, bulshyq et aýyryp, bezgek qysyp, adam esinen shatasady. Al eń sońǵy altynshy formada bas aýyrý, bezgek býyp, ıis, dám sezý, tábet joǵalý, ish ótý, demikkenge qosa keýde men ishi qatar aýyryp, bulshyq etter qaqsap, ókpe syryldaıdy. Brıtandyq ǵalymdar bul zertteýlerdiń vırýsty jeńýde dáriger qaýymyna kómekke keletinine senim bildirgen.
* * *
Eýroodaq pandemııa bastalǵaly alǵash ret adamdar jınap sammıt ótkizbekshi. Brıýsseldegi jıynnyń basty taqyryby – EO bıýdjeti.
Atap aıtqanda, 2021-2027 jyldar aralyǵyndaǵy bıýdjetke qatysty másele jeterlik. Sonymen birge sammıttiń alǵashqy eki kúninde EO-ǵa múshe memleketterdiń pandemııa áserinen týyndaǵan ekonomıkalyq qıyndyqtardan shyǵýynyń joldary qarastyrylady. Árıne odaqqa múshe ár memlekettiń kórpeni ózine kóbirek tartqysy keletinen oılasaq, aldaǵy kúnderde Brıýsseldegi minberler qyzý pikirtalasqa toly bolmaq.
Toptamany daıyndaǵan
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
