Eldiń básekege qabiletti bolýy kóp jaǵdaıda onyń ǵylymı áleýeti men ǵalymdaryna baılanysty ekenin jaqsy túsingen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev, osy jyly Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń úshinshi otyrysyn elimizdegi adamı kapıtaldyń damýyna arnap, otandyq bilim jáne ǵylym salasynyń damýyna qatysty tyń bastamalar kóterip, naqty tapsyrmalar berdi.
Jalpy, kez kelgen salany damytý úshin oǵan bilikti mamandar qajet ekeni belgili. Sol sebepten, ǵylymı kadrlardyń áleýetterin artyrý úshin bıyldan bastap memleket tarapynan jyl saıyn 100 ǵalymnyń álemniń jetekshi ǵylymı-zertteý ortalyqtary men zerthanalarynda taǵlymdamadan ótip, tájirıbe almasýlaryna jaǵdaı jasalyp otyr. Doktoranttardyń alańsyz ǵylymmen aınalysýy úshin olardy áleýmettik turǵyda qoldaýdy kúsheıtip, stıpendııanyń mólsherin arttyryp, zertteý jumystaryn tolyq aıaqtaý úshin postdoktorantýraǵa memlekettik tapsyrys berilmek. Negizinde, ǵylymı izdenisterdiń nátıjelerin reıtıngi joǵary ǵylymı basylymdarǵa jarııalaý álemde qalyptasqan úrdis. Sońǵy on jylda «Scopus» derekter bazasynda qazaqstandyq ǵalymdardyń jarııalanymdarynyń jalpy sany 34,5 esege, «Web of Science» derekter bazasynda 59 esege ósken. Sondaı-aq 2015 jyldan beri bizdiń ǵalymdardyń árbir besinshi jarııalanymy álemniń ǵylymı jýrnaldarynyń top-25%-yna engen. Al sońǵy jyldary ǵylymı jarııalanymdar avtorlarynyń sany 3 esege ósken. Sapaly maqalalardyń sanyn arttyrý maqsatynda, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi izdenýshiniń bir maqalasy reıtıngisi (kvartıli) joǵary basylymǵa jarııalanǵan jaǵdaıda, onyń dıssertasııasyn qorǵaýǵa jiberý múmkindikterin qarastyryp otyr.
Ǵylym salasyn qarjylandyrýdy arttyrýmen qatar, qatań tártip pen talap, sondaı-aq árbir ǵylymı zertteýdiń naqty áleýmettik-ekonomıkalyq, óndiristik jáne tehnıkalyq qaıtarymy bolýy kerek. Memleket basshysy ǵylymdaǵy biz úshin asa mańyzdy basym baǵyttardy da baǵamdap berip, negizgi kúsh pen qarjy medısınalyq-bıologııalyq zertteýlerge, aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna, «jasyl» tehnologııalar men jasandy ıntellektti damytýǵa jáne qýat kózderin únemdeýge baǵyttalýy tıis dep esepteıdi. Bular bizdiń ǵylym salasyn damytýdaǵy aldaǵy merzimdegi basty baǵyttarymyz ben basymdyqtarymyz. Olardy is júzine asyryp, naqty nátıjelerge qol jetkizý úshin, salanynyń fýnksıonaldyq múmkindikterin jetildirip, zańdardy beıimdep, normatıvti-quqyqtyq turǵyda qamtamasyz etý shart.
Sońǵy ýaqytta Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ǵalymdar men ǵylymı zertteýlerdiń áleýetterin arttyryp, olardyń naqty nátıjelerge qol jetkizýleri úshin «Ǵylym týraly» zańdy jetildirip, zań jobasyn parlamenttiń qaraýyna engizdi. Qazir ǵylymdy basqarýdyń ortaq júıesin qalyptastyrýda. О́tken jyldyń sońynda Bilim jáne ǵylym salasyn 2025 jylǵa deıin damytýǵa arnalǵan arnaıy memlekettik baǵdarlama qabyldandy. Ǵylymı-zertteý salalarynyń basymdyqtary naqtylanyp, olardyń sany 10-ǵa jetkizilip, qaıta bekitildi. Bazalyq, granttyq jáne baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý júıesi jetildirilip, endi bazalyq qarjylandyrýdyń kólemi artyp, ǵylymı-zertteý mekemeleri men qyzmetkerlerin qarjylaı qoldaý, olardy zerthanalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq quraljabdyqtarmen qamtamasyz etý kúsheıtilýde. Búgingi tańda qarjy bólinip, ǵylymı-zertteý mekemeleri qajetti zerthanalyq qural-jabdyqtardy satyp alýǵa daıyndyq jumystaryn júrgizýde. Joǵary oqý oryndaryndaǵy ǵylymnyń damýyna da erekshe kóńil bólinbek. Granttyq jáne baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý boıynsha konkýrstar úsh jylda bir ret emes, jyl saıyn ótkiziletin bolady. Ulttyq ǵylymı keńes pen Memlekettik ǵylymı-tehnıkalyq saraptama ulttyq ortalyǵynyń qyzmetteri jetildirilip, jańa normatıvti-quqyqtyq aktiler qabyldandy.
Osylaısha, elimizde sońǵy kezde ǵylym salasyn damytýǵa qatysty naqty is-sharalar qolǵa alyndy. Olardy tıimdi júzege asyratyn bolsaq, otandyq ǵylymnyń jańa satyǵa kóterilýine yqpal etip, kúrdeli máselelerdi sheshetin bolamyz.
