Jastarǵa ekologııalyq bilim men tárbıe berý – qashanda ózekti másele. Búginde aýyl-aımaqtarda ekologııalyq, sanıtarlyq, epıdemııalyq jaǵdaıdyń nasharlaýy saldarynan juqpaly aýrýlar kóbeıip otyr. Adamdar ıadrolyq jarylystardyń zardabyn áli de tartyp jatyr: qaterli isik, ókpe, qan azdyǵy, qant dıabeti, qan qysymynyń joǵarylaýy, júrek, júıke aýrýymen aýyratyndar kóp. Radıasııalyq zattar qorshaǵan ortaǵa ıadrolyq otyndar, óndiris quraldaryn jasap, synaý kezinde taralady. Radıasııanyń shamadan artyq mólsheri aǵzada qaterli isiktiń, genetıkalyq ózgeristerdiń paıda bolýyna áser etýde.
Semeı aýmaǵynda qazir radıasııamen zaqymdanǵan 700 myńǵa jýyq jer bar. Onyń adam densaýlyǵyna qaýpi zor. Buǵan qosa tabıǵı ortaǵa ǵaryshtyq sáýleler, topyraq, kún sáýlesi áserin tıgizedi. Kúndelikti ómirde jasandy jolmen flıýorografııa, teledıdar, saǵattardyń shaǵylys sıferblattarynan týatyn sáýleler de bar.
О́simdik – tirshilik tiregi. Ǵalamshardaǵy ósimdikter jylyna aýa qabatyna 400 mln tonna ottegi bóletini anyqtalǵan. Jasyl jelek aýany ýly gaz ben shańnan tazartady. О́simdikter aýada aýrý týdyratyn bakterııalardy joıatyn erekshe zat bólip shyǵarady. Onyń medısınada alatyn orny ushan-teńiz. Sondyqtan ósimdiktiń qyzmetin birde-bir jetilgen mehanızm atqara almaıdy.
Aınalamyzdyń lastanbaýyna tikeleı adamdar jaýapty bolǵandyqtan, ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý óte mańyzy. Bul úshin balabaqshadan bastap qorshaǵan ortanyń bútindigine beıjaı qaramaıtyn urpaq tárbıelegenimiz durys. Osy rette ata-analar balalarynyń boıyna tabıǵatqa, qoǵamǵa janashyrlyq, jaýapkershilik ádepterin sińirýge erekshe mán bergen jón.
Aızada ShARIPOVA,
№4 orta mektebiniń muǵalimi
KО́KShETAÝ
