Ulttyq aldyn alý tetiginiń jumysy nátıjesinde birqatar osyndaı jaǵdaılar anyqtaldy. 2020 jylǵy tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha Adam quqyqtary jónindegi ýákil Elvıra Ázimovanyń atyna 97 tıisti ótinish tústi, al 2019 jyly barlyq esepti kezeńde 83 ótinish tústi.
Jalpy bıyl 8 aı ishinde Adam quqyqtary jónindegi ýákilge azamattar quqyq buzýshylyq týraly ártúrli ótinishtermen 705 ret júgindi (ótken jyly 1090 shaǵym tústi).
Túsken ótinishterdiń ishinde antısanıtarııalyq jaǵdaılarǵa, ar-ojdan jáne dinı senim bostandyǵyna quqyqty shekteýge, bilikti medısınalyq kómektiń jetkiliksizdigine, eńbek quqyǵyn buzýǵa, genderlik belgisi boıynsha kemsitý jaǵdaılaryna, tamaq, kıim jáne aıaq kıim sapasyna qatysty shaǵymdar bar.
Sondaı-aq bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi jazany óteý sharttarynyń tym mılıtarızasııalaný praktıkasyna baılanysty ótinishter de oryn alyp otyr. Bul áskerı kazarmalyq atrıbýtıkany qoldanýda, tutqyndardyń marshtyq qurylysynda, olarǵa qatysty áskerı komandalardy usynýda kórinedi.
Birqatar shaǵym bas bostandyǵynan aıyrylǵan azamattarǵa qatysty qatygezdikpen baılanysty boldy. Tipti, naýqastarǵa qatysty zorlyq-zombylyqty qoldana otyryp, sanksııalanbaǵan tintý, uryp-soǵý jáne qorlaý jaǵdaılary kezdesken.
Barlyq alynǵan ótinishterdiń qorytyndysy boıynsha tekserýler júrgizilýde, ýákiletti organdardyń atyna hattar daıyndalyp, joldanyp jatyr.
Sottalǵandardyń atalǵan barlyq ótinishi BUU-nyń Azaptaýlarǵa jáne basqa da qatygez, adamgershilikke jatpaıtyn nemese ar-namysty qorlaıtyn is-áreketter men jazalaý túrlerine qarsy konvensııasynyń buzylýynan belgi beredi, bizdiń elimiz – ony saqtaýǵa mindetteme alǵan qatysýshy memleket.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda Azaptaýlarǵa qarsy ulttyq aldyn alý tetigi (UAT) turaqty negizde jumys isteıdi, sonyń nátıjesinde ýákiletti organǵa túsken sottalǵan adamdardyń kóptegen ótinishi tirkeldi. Tutqyndardyń barlyǵy ákimshilik tarapynan jasalǵan sanksııalar men jazalar týraly qaýipterge baılanysty túrme rejimine shaǵym jiberýge sheshim qabyldaı bermeıdi, óıtkeni olardyń ótinishteri qandaı da bir jolmen penıtensıarlyq mekemeler basshylyǵynyń ınstansııasynan ótedi.
UAT – azaptaýlardy jáne basqa da qatygez, adamgershilikke jatpaıtyn nemese ar-namysty qorlaıtyn is-áreketter men jazalaý túrlerin anyqtaý jáne aldyn alý maqsatynda jabyq memlekettik mekemelerdi qoǵamdyq baqylaýdyń bir túri. UAT jumysyna tartylǵan sarapshylardyń mindeti – adamdardy qoǵamnan oqshaýlaý oryndaryna únemi barý jáne ondaǵy adamdardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyna monıtorıng júrgizý. Mundaı mekemelerdiń qatarynda túrmelerden basqa tergeý ızolıatorlary, polısııa ýchaskeleri, narkologııalyq dıspanserler, jetim balalarǵa arnalǵan densaýlyq saqtaý uıymdary, qarttar men 1, 2-toptaǵy múgedekterge arnaıy áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyqtary bar.
UAT qatysýshylarynyń quramyna Adam quqyqtary jónindegi ýákilden basqa azamattardyń quqyqtaryn, zańdy múddelerin qorǵaý jónindegi qyzmetti júzege asyratyn qoǵamdyq baqylaý komıssııalary men qoǵamdyq birlestikterdiń qazaqstandyq azamattar arasynan irikteletin músheleri, zańgerler, áleýmettik qyzmetkerler, dárigerler kiredi. UAT mandatymen qamtylǵan árbir mekemege quramynda 4 qatysýshy bar UAT toby keledi. Jyl saıyn UAT qatysýshylary 500 mekemege barady.
Osylaısha adam quqyqtary jónindegi ýákilge jyl saıyn adam quqyqtaryn qorǵaý jáne buzylǵan quqyqtardy qalpyna keltirý jónindegi ýákiletti organdardyń atyna usynymdar men ótinishterdi taldaý jáne ázirleý úshin UAT qatysýshylarynyń 500-ge deıingi esepteri qaraýǵa túsedi. Alaıda barlyq usynys ýákiletti memlekettik organdardyń qoldaýyna ıe bola bermeıdi. Máselen, sońǵy jyly usynylǵan usynymdardyń bir bóligi ǵana iske asyryldy: Qylmystyq-atqarý júıesi komıtetimen 48 usynymnyń 10-y oryndaldy, 19 usynym oryndalý satysynda, 19 usynym qoldaý tappady.
Bas prokýratýrasynyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetiniń derekterine sáıkes, 2019 jyly QR QK 146-baby boıynsha SDTBT-da azaptaý týraly qylmystar úshin 86 qylmystyq quqyq buzýshylyq tirkelgen. 2020 jyldyń 5 aıynda atalǵan bap boıynsha Qazaqstanda 131 qylmystyq quqyq buzýshylyq tirkeldi. 2020 jyldyń 3 aıynda azaptaǵany úshin 16 adam sottaldy. 2020 jyldyń 3 aıynda azaptaǵany úshin sottalǵan polısııa qyzmetkerleri – 1, QAJK qyzmetkerleri – 10, buryn sottalǵan adamdar – 5.
