Bir mezet osynaý qaıtalanbas sáttiń tutqynyna aınalǵan jurtshylyq júregi toqtap qalǵandaı, tilin jutyp qoıǵandaı únsizdik ornaıdy. Osynaý sulý sátti árkim kóńil túkpirine qondyryp alǵysy kelgendeı ishteı tynady, ishteı súısinedi. Odan ári ánshi tek ózine ǵana tán, súıekke sińgen syrbazdyqpen, jasampaz jaratylysymen jarq etip, eki aıaǵyn eki jaqqa sál alshaq tastap, ushatyn qyrandaı eki ıyǵyn qomdap, keýde tusy kórikteı kóterilip, birde ekpini úı jyǵardaı, endi birde ıyǵynda ıinaǵash maıysyp sýdan qaıtqan kelinshektiń sholpysyndaı syldyr qaǵyp, endi birde dalanyń jibek jelindeı jelpindirip, tal boıyńnan kir-qoqysty ózimen birge áldebir jaqqa qankóbelek oınatyp aǵyzyp bara jatqan taýdyń taza, tentek bulaǵynyń syńǵyryndaı daýsymen el bitkendi tilsiz baılap-matap tastaıdy. Dún-dúnıe nurlanyp bara jatady. Ár án, ár arııa, ár partııa osylaı aıaqtalady. Taǵy da aıqaı, taǵy da tamsaný, taǵy da tańǵalý, maqtaý, madaqtaý, sahnaǵa aǵylǵan jurt, dý qol shapalaq. Gúlge oranǵan sát...
– «Qarǵashty» aıt...
– «Aqbaqaı»... Úıbaı-aý, «Shapıbaı-aý» she? «Býryltaı» qalyp qoıdy ǵoı.
Keshegi patsha kóńil kórermen búginde qazaq opera ónerinde nebári segiz jyl ǵumyr keship, rýhanı jaǵalaýdan jabyrqaý kúıde alystap, taǵdyr soqpaǵy jarqabaqqa kelip tirelgen Amankeldi Sembınniń ár konsertin shamamen osylaı elestetetin bolar.
* * *
Ras, qazaq talantqa kende emes. Dalasy da, qalasy da talantsyz emes. Desek te, ár talant ómirde árqalaı iz qaldyrady. Keıbireýler ózi talantty bola tura, adam retinde de talantty. Táńiri bergen talanttyń qadirin de sezine bilgen. О́kinishke oraı, talanttyń bári de sol adamı ómirin aıalaı bilmegen. О́mir degen kók muhıttyń tolqynynda eskeksiz qalǵan. Talantty adamnyń mańdaıyna áý basta taǵdyr degen uǵym da qosa jazylady desek, sol taǵdyrdyń buıryǵymen ómirden bireý erte, bireý kesh jyljıdy. Sondaı asa taǵdyrly, asa sırek kezdesetin, asa talantty adamnyń biri de biregeıi – ánshi Amankeldi Sembın edi. Árıne qazir Sembındi sonsha bir súıispenshilikpen izdep jatqan eshkim joq. Biraq bir nárse anyq: biz budan bylaı Sembındi saǵynǵan saıyn shyn ónerdiń, saf ónerdiń, shyn talanttyń baǵasyn da tereń bile túsetin bolamyz.
«Kezinde sondaı bir ánshi bolǵan, sondaı bir juldyz jarqyrap týǵan. Sol juldyzdy jabylyp júrip óshirgenbiz».
Qaı kezde de, qaı máselede de aqyryp teńdik suraıtyn Sherhan Murtaza aıtqan kezindegi osy bir aýyz sóz dál qazir de sol salmaǵyn túsirmeı, bylaıǵy aıtar oıymyzǵa tuzdyq bolǵaly tur.
Qaısybir jyly Almatynyń shetindegi bir shaǵyn meıramhanada Amankeldi Sembınniń dúnıeden ótýine bir jyl tolýyna oraı as berildi. Ishi-baýyryńdy eljireter bir jyly aǵys, nurly daýys – Sembınniń kúmis tenory bárimizdi baýrap aldy. Asqa júz qaraly kisi jınaldy. Kóńil taǵy da qońyltaqsyp turdy. Árıne keıbirimizge qysqa kúnniń kúıbeń tirligi moıyn burǵyzbaǵan bolar, der kezinde habar berilmegen shyǵar, túrli syltaý tabýǵa bolar. Biraq... Ánshiniń dúnıeden ótkeninen kezinde habarsyz qalǵan jurttyń endigi óter sharalarǵa da qulaǵy túrik júrýi kerek edi ǵoı. Osyndaıda basqa jurttyń belsendiligi esińe túsedi. Máselen «Komsomolskaıa pravda» gazeti bir talantty azamattyń aýrýhanada jatqan kúninen kúndelik júrgizip jaza bastaıdy. Al basqa órkenıetti elder talanty túshkire qalsa, talyp qala jazdap jarııalanym beredi. Osy bizdiki neǵylǵan alańsyzdyq, qamsyzdyq?! Osylaı kete bersek, búgingi, keler urpaq talanttyń, talantty adamnyń qadirin qaıdan bilsin?!
Sembındi saǵynǵan saıyn ol jónindegi áńgimeler de túrli jaǵdaıda óriledi. Bir ádemi jyly aǵystar aǵyny sizdi ıirimine tartyp bara jatady.
Árıne keıbireýler tarapynan «óz qadirin ózi bilmegen adam úshin ózgelerdi nege kinálaı beremiz?» degen oı aıtylýy da zańdy. Durys. Pikirdi qabyldaý kerek, pikirdi qurmetteý kerek. Biraq tarazynyń eki jaǵy, sebepsiz saldar bolmaıtyny jáne bar emes pe? Sondyqtan ekiushty aıtylǵan pikirge oraı tereń, parasatty jaýap ta qaıtarylýy kerek. Kisi óz qadirin ózi bilmeýshi me edi, bilgende qandaı? Onyń ústine ol jaı kisi emes, talantty bolsa she? Al talantty kisige árisin aıtpaǵanda, Abaılar, Aqańdar zamanynan beri qaraı qaı qoǵamda da ómir súrý ońaı bolmaǵan. AQSh-ta talantqa qysym jasaǵan memlekettik sheneýnikterdi ýysynda ustaıtyn memlekettik etıka jónindegi bas basqarma bar eken. Sol basqarma asa talantty jaralǵan adamdardyń ádette mynaý qarapaıym ómirge beıimsizdigin, tipti tákapparlyǵyn, menmendigin (pende ǵoı) eskerip, sol talantty adamdarmen júıeli túrde jumys isteıdi eken. Bizde bireýdiń bireýge basy aýyrmaıtyn kezimizde ózge elderde talanttaryn syrt kózden, «ıt-qustan», jaman pıǵyldy adamdardan osylaı qorǵashtaǵan eken. Biz talantty adam men qabiletti, isker adamnyń arajigin aıyra bilip júrmiz be? Qabilet talanttyń bir atrıbýty ǵana. Demek, talantty kim, talantsyz kim? Ony kimder anyqtaıdy? Demek, bizde talantty adamdardy qorǵaıtyn, iriktep otyratyn memlekettik qamqorlyqtaǵy bir izgilik ınstıtýty, basqarmasy kerek-aq. Sebebi adam, onyń ishinde talantty adam – qoǵamnyń, memlekettiń eń basty baılyǵy. Taǵy da bir tustan «múmkin talantty adamdardy endi besikke bóleý kerek shyǵar» degen bósteki oı da qyltııýy múmkin. Bul sózdiń de jany bar, ras, talantty adam bala sekildi bolady. «Balalyq pen danalyqtyń arasy bir-aq qadam» demep pe edi bir danyshpan.
Italııanyń Mılan qalasyndaǵy ataqty «La Skalada» Sembınniń tusynda 200-deı keńes ánshisi tájirıbeden ótti. Máselen, M.Magomaev, T.Sınıavskaıa (Magomaevtyń áıeli), M.Bıeshý, B.Myńjylqıev jáne basqalar. Myńǵyrtyp jylqy aıdaǵan, dáýlesker kúıshi bolǵan jylqyshy Naqyptyń balasynyń jolyn ashqan da ataqty aqyn, janyń jánnatta bolǵyr, jaryqtyq Jaqsylyq Sátibekov ekenin ár maqalamyzda eske salyp otyrýdy da umytqan emespiz. Sol kisiniń jeteleýimen Amankeldi Jambyldaǵy mádenı-aǵartý ýchılıshesine kelip tústi.
1970 jyly Máskeý konservatorııasynyń besinshi kýrsynda júrgende ustazy P.Karın Úlken teatrda «La-Skalaǵa» tyńdaý júrip jatyr dep alyp barady. Jıýrıdiń múshesi, ataǵy jer jarǵan S.Lemeshev asa razy bolyp, sen tek qazaq halqyn emes, sovet elin tanytatyn bolasyń dep qýanyshyn jasyra almady. Sonymen «La-Skalaǵa» barýǵa bir qadam jasalǵanymen, konservatorııa rektory «ataqty óner Mekkesine baratynyna senimim mol, áýeli oqýdy bitirý kerek» dep kelisim bermeıdi. Ánshi Dinmuhamed Qonaevtyń arqasynda Máskeýdegi respýblıka ókildiginen 100 som, konservatorııadan 39 som stıpendııa alyp, oqýyn alańsyz jalǵastyra beredi. Oqýyn bitirgen soń Almatyǵa kelip, opera teatryna ornalasty. Alǵash B.Dosymjanov qoıǵan Ǵ.Músirepovtiń «Qyz-Jibek» operasynda Tólegenniń partııasyn oryndady. Baıaǵy Sheraǵań tamsanyp jazatyn Tólegen ǵoı. Jibek – Bıbigúl Tólegenova. Sóıtip júrgende bir kúni Máskeýden mádenıet mınıstri Demıchevten hat keledi. Ony teatrǵa ildirip qoıypty. Hat Italııaǵa shaqyrady. Ol kezdegi tártip boıynsha aldymen Úlken teatrǵa solıst etip qabyldaıdy. Bul joldan óte sátti ótken ol Mılanǵa, ataqty «La-Skalaǵa» jol tartyp 1973-1975 jyldary oqıdy. Oqý ıtalıan tilinde júredi. Ustazy Elızaveta Korozıo kezinde ataqty ıtalıan ánshilerimen birge án salǵan kisi. Sóıtip, ol ıt arqasy qııandaǵy Italııaǵa ketip, eýropalyq bekzat tárbıemen býyny qataıady.
О́zgelerden buryn ózgeshe bilim aldy, úlken astaýdan as iship, sýdyń tunyǵyn ishti, tamaqtyń tazasyn jedi. Italıandyqtar ózgelerge banketterde án saldyrǵanda buǵan án salýǵa tyıym salady eken. Sebebi bunyń asa sırek kezdesetin daýysyn baǵalaǵandyq edi. «Ah, etot serebrıannyı tenor» dep orystardyń tamsanatyny da osy tus. Mine, Eýropanyń kindiginde ár kúni, ár saǵaty osylaısha kózden tasa bolmaı erekshe qamqorlyqta júrgen adamnyń qazaqı ishtar básekege ózimsinip qarap, boı úırete almaı qalýy da zańdylyq edi ǵoı.
Dúnıeni sharlap, tamsandyryp kelgen Sembın otandyq sahnada nebári segiz jyl ǵana ter tókti. Italıan operalaryn saǵattap jatqa aıtatyny óz aldyna, «Qyz Jibektegi» Tólegen, «Birjan – Saradaǵy» Birjan qandaı biregeı edi. Osy kez ǵoı Ǵabeńderdiń «bar eken ǵoı, bar ekenbiz ǵoı» dep nurlanyp otyratyndary. О́kinishke qaraı, osynaý tektiniń tektini tanyǵan jyldary kelte qaıyrylyp edi.
Qonaevtyń ózi arnaıy stıpendııasymen Máskeýdiń Chaıkovskıı atyndaǵy konservatorııasynda oqytqan Sembındi Dımekeń, basqalar qurmettedi ǵoı deıtin bıik pikirge sol kezgi qazaqylyǵy basym qoǵamdaǵy básekelestiktiń pysqyrmaǵany da jáne ras edi. Buǵan talantty adamnyń baqaıshaǵynan basyna deıin qarýlanǵan ıntrıgamen kúresýge qashan da dármensiz ekenin jáne qosyńyz. Árıne oǵan qamqorlyq jasaýda sol kezdegi tulǵaly azamattardyń aıanyp qalǵany joq. Biraq sonyń bárine qaraǵanda belgili bir ortadaǵy, óner ujymyndaǵy básekelestik yzǵary áldeneshe ese «qudyretti» edi. Ortasha deńgeıdegi sheneýnikpen aýyz jalasqan orta daýysy bar, ortasha talanttyń bunyń patsha kóńilin tuqyrtýǵa kelgende áldeqaıda talantty bolǵanyn jasyryp jatýdyń keregi ne? Nadandyq degen dertti eshqandaı táýiptiń emdeı almaıtyny tárizdi, qoǵamda da ortasha talanttardyń ortany buzyp júretinin de áli eshkim retke keltirgen joq. Áli de solaı.
Ortasha deńgeıdegi sheneýnik. О́kinishke qaraı, osyndaılardyń qolyna bıliktiń maıly jiligi tıedi de, olar talantty adammen jumys isteıdi. Eń qaýipti jeri, osy. Ol keshe de bolǵan, búgin de bar. Talanttyń taǵdyryn sheneýnikter sheshken. Demek, tulpardyń taǵdyry mástektiń qolynda bolǵan. Bir mysal keltireıik.
Birde Amankeldi Sembın bir iri laýazymdy qyzmettegi basshynyń úıinde qonaqta bolady. Qyzmeti iri bolǵanymen, deńgeıi ortasha, parasaty, paıymy, bilimi ortasha. Bul ánshiniń ataǵy aspandap turǵan shaǵy. Sálden soń jurt jelpinedi, qyzady. Bir mezette baryp úı ıesi «myna Amankeldini men án salý úshin shaqyrtyp edim» deıdi ǵoı. Mine, álgi zahar sýdan tatyp almaı júrgen talantqa osy sóz atylǵan oqpen birdeı edi. Kórdińiz be, bizdiń sheneýnikter talantpen qalaı jumys isteıdi? Biz osy sózben, osy pıǵylmen qazirdiń ózinde talaı talantty toıdyń ánshisine aınaldyryp jibergen joqpyz ba? Árıne jurttyń bári Tasmaǵambetov emes, talantyn tap basyp tanyp, ákesi jasamaǵan jaqsylyqty jasap, aıalap júretin. Báıge atyn sırk atymen shatastyratyn álgi ortasha sheneýnikter ǵoı sorymyz. Budan keıin ánshiniń ǵazız júregin jaralaǵan mundaı sátter az boldy deı alasyz ba?
Sol ortasha deńgeıdegi sheneýnikterdiń kesirinen biz uzaq jyldar boıy talantty adam men eńbekqor adamdy qasaqana shatastyryp keldik. Talanttyń qor bolýy, talqandalýy eńbektiń qadirine jetkizbeýden, eńbektenýine erik bermeýden, jaǵdaı jasalmaýynan edi. Ár kezeńde daryndy adamdardy qamqorlyqqa alýdan, baǵalaýdan, tárbıeleýden góri tabalaýdyń basym bolyp kelgeni ras. Kópe-kórineý qııanatqa, qorlyqqa talantty adam eshqashan kónbeıdi. Onyń názik jaratylysy osynaý qııamet-qaıymǵa toly jolda qaýqarsyz qalady. «Talant – ádiletsizdikke qarsylyq» degen sózde ómirdiń bar pálsapasy jatyr. M.Montenniń aıtýynsha, adamdardyń jarty ómiri qur bos sózben ótedi eken. Al talantty adamdardyń jarty ómiri nemese búkil ómiri kúrespen ótetinin dáleldep jatýdyń qajeti bar ma? Bul jolda talant jalǵyz, dármensiz, sebebi onyń pikiri, kózqarasy kerenaý qoǵamnan qoldaý tappaıdy. F.Nıssheniń «Talant úshin dańǵyl jol bolmaıdy, onyń ómiri kezeńdermen udaıy kúreste, qaıshylyqta ótedi» degen sózi osy oıdyń órisin keńeıte túsedi.
Bizdiń bul tańdap alǵanymyz ushy-qıyryna boılatpaıtyn tylsym, túpsiz taqyryp bolsa kerek. Oqyrmanǵa aıtar oıymyzdy jetkize alý jolyndamyz ba, bilmeımin, áıteýir osy taqyryptyń shaýjaıyna jabysyp, birdeńe degiń-aq keledi.
Bir kezderi jaraly janyna daýa izdep shamadanyn kitapqa toltyryp alyp, Almatydan Arqaǵa jalańaıaq ketken Sembınniń taǵdyry ózinen buryn ótken aǵalarynyń taǵdyryna uqsap júre berdi. Tańsyqbaev Tashkentti panalap júrgende, Sembındi de Bishkektiń qolqalap qoımaǵany bar. Bir kezde Ahmet Jubanovty da osy Bishkek baýyryna basqysy kelgeni esińizde bolar. Sembın Almatyny Arqaǵa aýystyrdy. «Ne bolsa da el ishinde kóreıin» dep tektiliktiń tuǵyrynan taımaǵanyn tanytty.
Nesin aıtasyz, shyn talanttar kóbine jalǵyz boldy. Jalǵyzdyq – tereń tuńǵıyq. Ol qaıǵy-qasirettiń bir butaǵy. Táýekelshil, táýbeshil talanttar sol tuńǵıyqqa batyp ketip jatty.
Birde О́zaǵań – О́zbekáli Jánibekov te ánshiniń taǵdyrynan óte kesh habardar bolǵanyn ókinip eske alǵan edi. Almaty oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary bolyp júrgende bir oblystan alty ansambl shyǵarǵan О́zaǵań Amankeldini sol ortaǵa qaıta qosýǵa árekettengeni jáne bar. Biraq bári de kesh edi. Onyń ónerpazdyq qýaty ol kezde jaǵalaýdan alystap bara jatqan tolqyndaı, tolqyn jaǵaǵa laqtyryp tastaǵan dóńbek aǵashtaı edi. Ilııas Esenberlın de ánshi taǵdyryna aralasyp, onysynan túk te shyqpaǵan soń bir keıipkeriniń prototıpi etip alýǵa ǵana shamasy jetti. Sulý daýys, sulý óner ólmesin degeni ǵoı. Belgili aqyn Tynyshbaı Rahymnyń ánshi jónindegi ocherkiniń belgili basylymda jarııalanbaı, terilip turǵan qorǵasynynyń kúresinge laqtyrylatyny da osy kez. Ánshige jasalǵan osy sıpattaǵy sumdyqtar az bolmaǵanǵa uqsaıdy.
Talantty adamdar áste bir-birin tez túsinedi. Kóbine ishteı uǵysady, ishteı moıyndaıdy, ishteı túsinedi. Bizde aıqaılap moıyndaý joq. Aıqaılap moıyndaýdyń ózi erlikke bara-bar qasıet pe deımin. Máselen, Maǵaýınniń Kekilbaevty klassık degeni tárizdi. Ishteı uǵynyp, ishteı moıyndap, syrtqa shyǵarmaı ketken sezimnen basqany qaıdam, ulttyń azap shegetini aqıqat. Qazaqtyń kirpııaz ónerdegi ókilderi bir-birin batyr dep jatsa, Amankeldi úlken sahnada segiz jyl emes, birneshe segiz jyl júrer me edi. Sahnaǵa syımaı ketken joq, syıyspaı ketken joq pa? Osynyń bári – kóbine aınalyp kelgende ortany bermeı júretin ortasha talanttardyń isi.
Sembındi kezinde qatar júrgenderdiń kóbisi de ishteı moıyndady. Daýystap aıtsam, asyryp jiberem be dedi, sybyrlap aıtsam, jeter jerine jel úrlep jetkize me dep te kúdiktendi. Sodan da bolar, bálkim, Sembın jóninde baspasóz betinde az jazyldy. Sodan da bolar, bálkim, nasıhaty az dedi me, ol ózine tıesili ataqtan da kesh qaldy. Bir toıdy atqarýǵa ǵana daýysy jetetinderdiń, ómirinde bir kitapty taýysyp oqymaǵandardyń, oıyn-toıdyń ánshileriniń saltanaty asyp jatty.
Esimnen ketpeıtin aıryqsha bir sát – osydan kóp jyl buryn «Egemen Qazaqstanda» «Qarǵash» atty essem jarııalanǵannan keıin ánshiniń ózi redaksııaǵa raqmet aıtyp keldi. Aıan Nysanalynyń kabınetinde Ábekeń Asqar Súleımenovpen kezdesti. Asekeńniń sondaǵy ánshini kórgendegi qalpy, aıtqan sózi, esh jasandylyǵy joq dıalogtar áli kúnge kóńil túkpirinde saırap tur.
Ne boldy? Qalaı sóndi
otyń ishki?
Qaladyń qalaı ánsiz
otyrysty?
Gaýharyn tabıǵattyń
janyńdaǵy
Teńizge tastaǵanyń ókinishti...
Kezinde Aqańdaı qusa bolyp Arqany kezip ketken ánshini asa kórnekti Kúlásh aqyn da osylaı izdep edi.
Sembındi saǵynǵanda aıtar áńgime teńizdiń tartylýy tárizdi, bir kelip, bir ketip turady. Ánshiniń ózi kózi tirisinde «úsh kasseta, eki rýlon konsertim bar» dep edi. Shyny kerek, búginde ánshiniń bar daýysynyń ózi talapqa saı emes. Demek, osynsha dúnıeni kim izdeıdi? Aıtatyn nárse kóp. Sonyń bárin júıelep aıtýǵa da ár qııaǵa alyp ushatyn sezim de erik bermeıdi. Biz Sembındi jyldar boıy joǵaltyp alǵanbyz. Endi joǵaltpaýymyz kerek, endi baǵasyn berýimiz kerek, baǵalaýymyz kerek. Mamandar onyń ánshilik qýatynyń syryn, qasıetin saralap, arnaıy synyp ashyp, leksııa arqaýyna aınaldyrýy kerek. Teledıdar, radıo burynǵy án taspalaryndaǵy daýysyn taýyp, arnaıy konsert, kórkem habar, fılm-konsert daıyndaýy qajet. Onyń daýysyndaǵy, shyǵarmashylyq bolmysyndaǵy erekshelikter kerek bolsa arnaıy ǵylymı-teorııalyq konferensııalardyń arqaýyna aınalýy qajet. О́zi, shyǵarmashylyǵy jónindegi jarııalanymdardyń basyn biriktirip, arnaıy kitap shyǵarǵan jón. Mine, sóıtip Sembınniń jańa dáýiri bastalýy ábden qajet. Sóıtip, rýhanı dúnıe bútindelýi qajet.
Talanttyń bir balamasy – taǵdyr bolsa kerek. Amankeldi Sembın osynaý zymyran jyldar ishinde bir kisiniń, bálkim, birneshe kisiniń basynan ótetin taǵdyrdyń syıyn keshti. Ol úshin, árıne eń aldymen adam ózin kinálasa kerek. «Aqyndyq degen bul ózi aýzynda bolý syzdaǵan árbir jaranyń» dep Tólegen aqyn aıtpaqshy, adamǵa ǵumyr keshý, talantty adamǵa ǵumyr keshý qaı kezde de ońaı bolmaǵan. Bálkim, Sembınge táńiri osynsha ólsheýsiz daýys bere tura, pendesin synaý úshin, táýbesine keltirý úshin de sonsha soqtyqpaly, soqpaqty jol da bergen shyǵar. Sol taǵdyrdyń odan saıyn kúrdeli, qylkópir bolýyna qyzǵanysh degen qyzyl ıttiń etken qyzmeti de az emes bolar.
Táńiriniń talantqa ǵana tán tákappar minez syılaýy da bar ǵoı. Ánshiniń týrashyldyǵy, eshkimniń aldynda ılikpeıtindigi sol taǵdyrdyń boıaýyn qalyńdata túsken sekildi.
Sembındi saǵynǵan saıyn biz talanttyń qadirin bile túsetin bolarmyz. Mańdaıyna jel tıgizbeı, alaqanǵa sala bilsek, endigi talaı talanttyń baǵy ashylyp, pendeshilik qasıetten erte arylýyna kóp kómektesken bolarmyz. Nesin jasyramyz, talantty tanýda rýhshyldyqtyń emes, rýshyldyqtyń alǵa shyǵyp ketetini de bir arylmas sorymyz bolyp tur ǵoı.
Endi bizdiń qolymyzdan keletini Sembındi saǵyný ǵana. Ánshini ornymen madaqtaı otyryp, óz ómirinen de kemshilik izdeı otyryp, jalpy talanttar týraly, taǵdyr týraly tolǵadyq. Osynyń bárinen túıgenimiz: qoǵamdy kemeldendiretin de, memleket mártebesin kóteretin de – daryndy adamdar. Memleket sol adamdardyń bar aqyl-oıyn, qabiletin sanaly túrde rettep otyratyn apparat, máshıne. Memleket talantty, onyń áleýetin paıdalanýy kerek. Asqar Súleımenovtiń bir keıipkeri «men áıelge emes, adamǵa zárýmin» deıdi. Demek, áıeldiń talanttysyna, adamnyń daryndysyna zárý ǵoı. Sol sııaqty qoǵam da, memleket te qashanda talantqa táýeldi, zárý. Sondyqtan talanttyń qadirine jete bilsek, ótkenimiz týraly ókinip jazatyn áńgimeniń órisi de taryla bermek.
Amankeldi Sembınniń alabóten taǵdyrynyń áńgime ózegine aınalyp, ótken kezeńniń bir kúrdeli sabaǵy retinde qarastyrýymyz da tekten tek emes.
* * *
Sol bir taǵdyrdan asa aıaý kórmegen ónerpazdyń ómiri izsiz ketpesin dep izdeýshisi, joqshysy bolǵanyma da nesheme jyldar ótti. Ol jónindegi birneshe esse, ocherkterden bólek, «Senor Sattarov» atty shaǵyn povest, «Pavarottıdiń sálemi» atty áńgime de jazyldy. Qashanǵy ádetimizben odan ózgerip ketken eshteńe joq, selt etken eshkim de joq. Jaraıdy, bizdi qoıshy, ataqty Pavarottıdi selt etkizbegen sátti bilesiz be? Aıtaıyq.
Qaısybir jyldary táýelsizdiktiń eleń-alańynda Qazaqstannan bir top kásipker Italııaǵa barady ǵoı. Bul kisilerge ataqty Pavarottımen kezdesýdiń sáti túsedi. Qazaqstan degende eleń ete qalǵan álemdegi uly úsh tenordiń biri «Eger qatelespesem sizderde Sembın degen ánshi bolýy kerek. Biz ony Italııaǵa qaldyra almap edik. Zor ánshi edi. Qazir ol óz elinde múldem tanymal bolǵan shyǵar. Sálem aıtyńyzdar meniń atymnan», depti. Delegasııa quramyndaǵy shirkinderdiń bir de biri miz baqpapty. Bilmeıdi ǵoı. Eń soraqysy elge kelgen soń da «Pavarottı sálem aıtatyndaı ol kim edi?» dep izdegen jan bolmady.
Osylaı bizdiń ómir. Eń ókinishtisi, osydan áli kóp ózgergen joqpyz. Qysqasy, táýelsiz eldiń bir býyny Sembınderdi bilmeı ósip jatyr.
Qalaı bolǵanda da, Amankeldi armansyz, ol ańyzǵa aınalyp barady.
Qalı SÁRSENBAI
