Pikir • 04 Qyrkúıek, 2020

Zańdy bilmeý jaýapkershilikten bosatpaıdy

47 ret kórsetildi

Búginde ekologııalyq jaǵdaıǵa nazar aýdaratyn bolsaq, tabıǵatqa tıgizip jatqan zııanymyz az emes. Qazirgi kúni Jer-Anaǵa keltirilgen ár zııan men zalal zań júzinde jazalanady. Máselen mundaı buzýshylyqtardyń qatarynda zańsyz aǵash kesý faktisi asa jıi kezdesedi. Ondaı oǵashtyq jasaǵandarǵa zań júzinde bekitilgen aıyppul da bar.

Bir ókinishtisi, jyldar boıy jaıqalyp ósken aǵashty sanaýly sátte sulata salyp júre beretinderdiń sany elimizde áli de kóp. Onyń negizgi sebebi retinde azamattardyń zań­ǵa qatysty biliminiń azdyǵyn aıtýǵa bolar edi. Sebebi, elimizde tabıǵat zańnamalaryn buz­ǵany úshin qoldanylatyn  ákimshilik jáne qylmys­tyq jaýapkershilik bar. Bul rette biz zańsyz aǵash kesý máselesine toqtalaıyq dep otyrmyz. Árıne, bilmegenniń aıyby joq. Alaıda zańsyz aǵash keskenderge qatysty jaýapkershilikti bile júrgenderińiz quba-qup bolary anyq.

Tabıǵat baılyǵymyzdy qorǵap turǵan Qazaqstan Konstıtýsııasynyń 340-baby bar. Onda aǵashtar men butalardy zańsyz kesý, joıý nemese zaqymdaý máselesi qarastyrylǵan. Úı mańyndaǵy, saıajaı men baý-baqsha ýchaske­lerindegi aǵashtar men butalardan basqa, orman qoryna kirmeıtin aǵashtar men butalardy zańsyz kesken nemese zaqymdaǵan, sol sııaqty orman daqyldaryn, orman tuqymbaqtary men plantasııa kóshetterdi, sondaı-aq ormandardy molyqtyrý men orman, óskinderdi ne qoldan otyrǵyzylǵan ekpelerdi joıǵan nemese zaqymdaǵan adamǵa eki júz aılyk eseptik kórsetkishke deıingi mólsherde aıyppul salynady, ne sol mólsherde túzeý jumystaryna nebir júz seksen saǵatqa deıingi merzimge qo­ǵam­dyq jumystarǵa tartylady, ne alpys təý­likke deıingi merzimge qamaqqa alynady.

Orman qoryna kiretin aǵashtardy jəne butalardy zańsyz kesý, joıý nemese zaqymdaý boıynsha úsh júz aılyq eseptik kórsetkish­ke deıingi mólsherde aıyppul salý, ne sol mólsherde túzeý jumystaryna ne eki júz kyryq saǵatqa deıingi merzimge qoǵam­dyq jumystarǵa tartý, ne jetpis bes təýlikke deıingi merzimge qamaqqa alý jazasy qarastyrylǵan.

Osy baptyń birinshi nemese ekinshi bólik­terinde kózdelgen: birneshe ret, adam óziniń qyzmet babyn paıdalana otyryp, iri zalal keltire otyryp, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq­tarda jasalǵan is-əreketterge baılanysty belgili bir laýazymdardy atqarý nemese belgili bir qyzmetpen aınalysý quqyǵy­nan úsh jylǵa deıingi merzimge aıyra otyryp neme­se onsyz, bes júz aılyq eseptik kórset­kish­ke deıingi mólsherde aıyppul salynady, ne sol mólsherde túzeý jumystaryna, ne úsh júz saǵatqa deıingi merzimge koǵamdyq ju­mys­tarǵa tartylady, ne toqsan təýlikke deıin­gi merzimge qamaqqa alynady.

Osy baptyń birinshi, ekinshi nemese úshinshi bólik­terinde kózdelgen, qylmystyq top jasa­ǵan is-əreketter úshin eki jyldan bes jyl­ǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý qarastyrylǵan.

Erteńgi urpaqqa tartymdy tabıǵat pen saıaly aǵash qaldyrý amanaty – búgingi býynnyń moınynda turǵanyn umytpaıyq. Ormanymyz sırep, kórikti mekenimiz kúırep ketpes úshin de barymyzdy salýymyz qajet. Ol úshin kór­se kóz qyzyǵatyn baılyǵymyzdy aıaqasty etpeý, bekitilgen zańnan attamaý mańyzdy. Sebebi, zańdy bilmeý jaýapkershilikten bosatpaıdy. Osyny esten shyǵarmaıyq.

 

Samat QABDYǴALIEV,

«Tarbaǵataı» memlekettik ulttyq tabıǵı parki ormanshysynyń kómekshisi

 

Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalasynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar