Keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý týraly zań jobasy qaraldy.
Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetke usynylǵan túzetýler týraly baıandady.
Keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý týraly zań jobasy qaraldy.
Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri Erbolat Dosaev 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetke usynylǵan túzetýler týraly baıandady.Mınıstr 2013 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý boıynsha usynys Memleket basshysynyń ústimizdegi jyldyń 11 qazanynda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtqan tapsyrmalaryn eskere otyryp, makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń boljamy jáne osy jylǵy 9 aıdaǵy shyǵystar boıynsha esepterdi naqtylaý barysyndaǵy túzetýler negizinde qalyptastyrylǵanyn atap ótti.
Bul naqtylaýdyń negizgi mindeti jyldyń qorytyndysy boıynsha boljanǵan qosymsha túsimderdi tıimdi paıdalaný bolyp tabylady, dedi E.Dosaev. Sonymen qatar, ol aǵymdaǵy jyldyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamyndaǵy oryn alǵan negizgi ózgertýlerge toqtaldy.
Mınıstr keltirgen málimetterge súıensek, 2013 jyly elimizdiń ishki jalpy óniminiń nomınaldyq kólemi 34 444,3 mlrd. teńgeni qurady. Ol mamyr aıyndaǵy maquldanǵan kórsetkishten 153,3 mlrd. teńgege joǵary. Tutastaı alǵanda, 2013 jyly ishki jalpy ónimniń naqty ósimi josparlanǵan 6 paıyzdyq deńgeıge boljanyp otyr. Al ınflıasııa boıynsha parametrler buryn boljanǵan jyl aıaǵyndaǵy 6-8 paıyz kóleminde saqtalýda. Transfertterdi eseptemegende, 2013 jyly respýblıkalyq bıýdjetke kiris bekitilgen jospardaǵydan 20 mlrd. teńgege artyq, ıaǵnı 3 608,3 mlrd. teńge kóleminde baǵalanyp otyr.
Ulttyq qordan alynǵan kepildi transferttiń kólemi bekitilgen 1 380 mlrd. teńge deńgeıinde saqtalýda. Munaı baǵasy boljamynyń ósýine baılanysty Ulttyq qorǵa munaı sektorynan túsetin túsim 407,3 mlrd. teńgege artyp, barlyǵy 3,4 trln. teńgeni quraıdy dep kózdelýde.
Bul kezeńderde, sonymen qatar, taý-ken jáne óńdeý ónerkásibiniń keıbir salalary boıynsha tómendeý jaǵyna qaraı túzetý júrgizilgenin atap ótýge bolady. Kómir men lıgnıtti óndirý salasynda 4,6 paıyzdyq tarmaqqa, qara metallýrgııa salasynda 13,0 paıyzdyq tarmaqqa jáne munaıdy qaıta óńdeý salasynda 3,7 paıyzdyq tarmaqqa ósý qarqyny tómendepti. Sonymen qatar, serpindi damý qarqynyna baılanysty mashına jasaý men aqparat jáne baılanystyń ósýi tıisinshe 7,0 jáne 3,0 paıyzdyq tarmaqqa ulǵaıǵan. Budan basqa, boljanyp otyrǵan astyqtyń joǵary shyǵymyna oraı aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýde boljamdy kólemderdiń 0,6 paıyzdyq tarmaqqa artýy kútilip otyr. Taýar naryqtaryndaǵy álemdik baǵanyń ózgerýine baılanysty, munaıdyń bir barreline álemdik baǵanyń boljamdyq deńgeıi 106,3 AQSh dollaryna deıin ulǵaıdy. Máselen, aldyn ala esepteýler boıynsha sońǵy 9 aıda munaıdyń ortasha baǵasy bir barreline 108,7 AQSh dollary deńgeıinde qalyptasty jáne munaıdyń baǵasy bir barreline 100 AQSh dollary deńgeıinde saqtalǵan jaǵdaıda 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha ortasha jyldyq baǵa bir barreline 106,3 AQSh dollary sheginde kútiledi. Bul rette metaldar baǵasynyń jıyntyq boljamdy ındeksi 93,8 paıyzǵa deıin tómendegen. Tómendeý altynnyń boljamdy baǵasynyń – 19,3 paıyzǵa, alıýmınııdiń – 11,2 paıyzǵa, mystyń – 10,6 paıyzǵa, myryshtyń 7,1 paıyzǵa azaıýy esebinen bolyp otyr, dep túsindirdi mınıstr.
E.Dosaev atap ótkendeı, bıýdjet tapshylyǵyn 80 mlrd. teńgege qysqartý, ıaǵnı 870,6 mlrd.-tan 790,6 mlrd. teńgege qysqartý, respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵysyn 6 033,4 mlrd. teńgege deıin ońtaılandyrý usynylýda. Tutastaı alǵanda, shyǵystyń qysqartylýy 165,8 mlrd. teńgeni quraıdy. Bul qarjynyń bir bóligi, atap aıtsaq, 100 mlrd. teńgesi tómende atalǵan jobalarǵa jumsalady. Máselen, «Jezqazǵan–Beıneý» temir jol jelisiniń qurylysyna 30,0 mlrd. teńge baǵyttalsa, bul Qazaqstannyń ortalyq óńirlerinen jáne Dostyq stansasynda Qazaqstannyń batys óńirlerine jáne odan ári Eýropaǵa júk tasymalyna tikeleı jol ashý arqyly tasymaldaý qashyqtyǵyn 1200 shaqyrymǵa qysqartýǵa múmkindik beredi. Odan ári údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn oryndaý aıasynda ekonomıka salalaryn ártaraptandyrý máselelerin sheshý úshin «Qazaqstannyń Damý Banki» aksıonerlik qoǵamynyń jarǵylyq kapıtalyn ulǵaıta otyryp, ulttyq ekonomıkanyń básekege qabilettigin jáne turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin «Báıterek» ulttyq basqarýshy holdıngi» aksıonerlik qoǵamynyń jarǵylyq kapıtalyn ulǵaıtýǵa 30 mlrd. teńge bólinbek. Al EKSPO-2017-ni ótkizýge daıyndyqqa 20 mlrd. teńge, «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasy aıasynda Astana qalasynyń ókiletti mekemesiniń «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń aldyndaǵy mindetterin oryndaý úshin Astana qalasynyń apatty jaǵdaıdaǵy turǵyn úılerin buzý jobasyn iske asyrýǵa berilgen nesıelerdi qaıtarýǵa 20 mlrd. teńge jumsalmaq.
Talqylaý nátıjesinde 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý týraly zań jobasy maquldandy. Atalmysh zań jobasyn Parlament Májilisine ústimizdegi jyldyń 5 qarashasyna deıin engizý josparlandy.
Otyrysty qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr tıisti basshylarǵa naqtylanǵan bıýdjetke qatysty birqatar tapsyrmalar júktedi. S.Ahmetov sondaı-aq shyǵystardy durys boljamaý, sapasyz josparlaý sııaqty bıýdjet baǵdarlamasy ákimshileriniń jumystaryndaǵy tıimsizdikterge nazar aýdardy. Osyǵan oraı Úkimet basshysy memlekettik organdar basshylaryna bıýdjet baǵdarlamasyn ıgerýge jaýapty adamdardy jazaǵa tartý týraly usynystar daıyndaýdy tapsyrdy.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
