Ajary ashyq, adymy zor Almaty

Almaty – elimizdegi eń alyp megapolıs. Alataýdyń baýraıynda ornalasqan ásem qalanyń el táýelsizdiginiń «altyn besigi» retinde orny da, qadiri de bólek. Sonymen qatar, bul meken mádenıet pen ónerdiń, qarjy men ekonomıkalyq serpilistiń de túp qazyǵy ispetti. Myń jasaǵan alyp shahardyń tynys-tirshiligi men damýyna Elbasy Nursultan Nazarbaev ta erekshe iltıpatpen nazar aýdaryp otyr.

Qala kún sanap órkendep, aýmaǵy keńý ústinde. Halyqaralyq iri basqosýlar men sporttyq sharalarǵa kelgen qonaqtar Almatynyń sulýlyǵyna, halqynyń qonaqjaı hám meıirbandyǵyna tańdanystaryn jasyrmaıdy. El damýyna erekshe úles qosyp otyrǵan Almatyda atqarylǵan is te kóp, atqarar sharýa da shash etekten.

Ahmetjan ESIMOV,

Almaty qalasynyń ákimi.

Qazaqstan halqynyń 10 paıyzyna jýyǵy nemese 1 mıllıon 489 myń adam osy Almaty qalasynda turady. Respýblıkalyq ishki jalpy ónimniń 18 paıyzyn qurap, memlekettik qazynaǵa túsetin barlyq tabystyń 25 paıyzyn óndirip otyrǵan bul shahardyń bıýdjeti 354 mıllıard teńge. Mundaı kólem Mońǵolııa, Tájikstan, Qyrǵyzstan jáne Armenııa memleketteriniń bıýdjetterine saı keledi eken.

Almatynyń jalpy aımaqtyq ónim kólemi jan basyna shaqqanda 25 myń AQSh dollaryn qurap, Chehııa, Polsha jáne keıbir Eýropa memleketteriniń ortasha statıstıkalyq kórsetkishterinen anaǵurlym joǵary tur. Qala qazynasynyń 60 paıyzyn kishi jáne orta bıznes qamtamasyz etedi. Bul degenińiz, árbir eńbekke jaramdy úshinshi almatylyq jumys isteıdi degen sóz. 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha 1,3 trıllıon teńge salyq jınalady dep boljaý jasalýda. Jyldyń basynan beri qalada 16 myń jańa jumys orny ashylǵan.

Almaty – elimizdegi eń alyp megapolıs. Alataýdyń baýraıynda ornalasqan ásem qalanyń el táýelsizdiginiń «altyn besigi» retinde orny da, qadiri de bólek. Sonymen qatar, bul meken mádenıet pen ónerdiń, qarjy men ekonomıkalyq serpilistiń de túp qazyǵy ispetti. Myń jasaǵan alyp shahardyń tynys-tirshiligi men damýyna Elbasy Nursultan Nazarbaev ta erekshe iltıpatpen nazar aýdaryp otyr.

Qala kún sanap órkendep, aýmaǵy keńý ústinde. Halyqaralyq iri basqosýlar men sporttyq sharalarǵa kelgen qonaqtar Almatynyń sulýlyǵyna, halqynyń qonaqjaı hám meıirbandyǵyna tańdanystaryn jasyrmaıdy. El damýyna erekshe úles qosyp otyrǵan Almatyda atqarylǵan is te kóp, atqarar sharýa da shash etekten.

Ahmetjan ESIMOV,

Almaty qalasynyń ákimi.

Qazaqstan halqynyń 10 paıyzyna jýyǵy nemese 1 mıllıon 489 myń adam osy Almaty qalasynda turady. Respýblıkalyq ishki jalpy ónimniń 18 paıyzyn qurap, memlekettik qazynaǵa túsetin barlyq tabystyń 25 paıyzyn óndirip otyrǵan bul shahardyń bıýdjeti 354 mıllıard teńge. Mundaı kólem Mońǵolııa, Tájikstan, Qyrǵyzstan jáne Armenııa memleketteriniń bıýdjetterine saı keledi eken.Almatynyń jalpy aımaqtyq ónim kólemi jan basyna shaqqanda 25 myń AQSh dollaryn qurap, Chehııa, Polsha jáne keıbir Eýropa memleketteriniń ortasha statıstıkalyq kórsetkishterinen anaǵurlym joǵary tur. Qala qazynasynyń 60 paıyzyn kishi jáne orta bıznes qamtamasyz etedi. Bul degenińiz, árbir eńbekke jaramdy úshinshi almatylyq jumys isteıdi degen sóz. 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha 1,3 trıllıon teńge salyq jınalady dep boljaý jasalýda. Jyldyń basynan beri qalada 16 myń jańa jumys orny ashylǵan.

2013 jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda qaladaǵy ónerkásip oryndary 457,9 mıllıard teńgeniń ónerkásiptik ónimderin shyǵardy.

2013 jyldyń 8 aıynda kishi jáne orta bıznes ókilderi 1448,8 mıllıard teńgeniń ónimin óndirip, salyq tóleminiń túsimi 399 mıllıard 969 mıllıon teńgeni qurady. Almaty qalasynyń «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń 1 jáne 3-baǵyttaryn iske asyrý maqsatynda 188 joba qarjylandyrylyp, oǵan 55 mıllıard 651 mıllıon teńge bólindi.

Almaty qalasyn ındýstrııalandyrý kartasyna 5 myńnan astam jumys orny bar 30 joba kiredi. 2010 jyldan búgingi kúnge deıin 3 myń jumys orny bar 19 joba iske asyryldy. Bir ǵana 2013 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 15,5 mıllıard teńgeniń 2 jobasy paıdalanýǵa berildi. 2013 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń qaraýyna jalpy somasy 67757,55 mıllıon teńgeniń 3 ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobasy jiberildi. Búgingi kúnge deıin shamamen 20 myń jumys ornyn ashatyn 169 áleýetti ınvestorlar tizimi jasaqtalǵan.

Indýstrııalyq aımaqta kásiporyndardy ornalastyrý kezinde negizgi artyqshylyq ekolo­­­gııalyq taza óndiristerge beriletini anyq. Búgingi kúnde qalanyń 180 óndiristik kásip­­­oryndary osy jobaǵa qatysýǵa daıyn. Aǵym­daǵy jylda ınjenerlik ınfraqurylym qury­lysyna 4 mıllıard teńge bólingen. 2014 jylǵa taǵy 4 mıllıard teńge bólý josparlanýda.

Almaty – týrızm klasterin jandandyrýǵa da yńǵaıly meken. Týrızm salasy jasyl ekonomıkanyń bir bóligi bolyp tabyla­tyn­dyqtan Elbasy Nursultan Nazarbaev Alma­tynyń aınalasynda álemdik deńgeıdegi taý shańǵysy kýrortyn qurýǵa tapsyrma bergen edi.

Tabıǵaty tamsantqan Ile Alataýynyń bókter­lerinde taý shańǵysy týrızmin damytý – zań­dylyq. Josparlanyp otyrǵan «Kókjaılaý» taý shańǵysy kýrorty tıimdiligi jaǵynan 30 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. Mysaly, «Shymbulaq» taý shańǵysy kýrortyn kúrdeli jóndeýden ótkizgennen keıin kelýshiler sany edáýir artyp otyr. 2010-2011 jyldary jaıaý týrısterdiń sany 196 400 bolsa, 2012-2013 jyldary 313 300-ge artty. Shańǵy­shy­lardyń sany 2010-2011 jyldary 43 300 bolsa, 2012-2013 jyldary olardyń sany 975 000-ǵa artty.

«Kókjaılaýdyń» florasy men faýnasynyń joıylyp ketpeýi eskerilip, ekologııalyq shekteý kartasy jasalyndy, sý qoımalary men basqa da maqsatty máseleler qarastyrylýda.

Almatyda 8-9 qazanda I eýrazııalyq «Qysqy jańa týrızm baǵyttaryn damytý» atty shańǵy tebý týrızmi boıynsha konferensııa ótken edi, sol jıynda halyqaralyq sarapshylar Almaty aımaǵynda shańǵy tebý týrızmin damytý múmkindiginiń zor ekenin atap kórsetti. Osy rette Aqbulaq, Tabaǵan, Shymbulaq, Kókjaılaý jáne Aqsaı shatqaldaryndaǵy demalys oryndarynyń basyn biriktiretin júıe kerek ekendigi aıqyndaldy.

Qalanyń kólik qatynasyn rettestirý barysynda jol ınfraqurylymy jolǵa jaqsy qoıylyp keledi. Almaty qalasyndaǵy 26 aınalma joldyń 20-sy sońǵy bes jylda salynyp, osy ýaqyt aralyǵynda 140 shaqyrym jańa jol paıdalanýǵa berildi, 1000 shaqyrymnan astam qala joldary jóndeýden ótkizildi.

Budan basqa, Almaty qalasy metropolıte­niniń ekinshi tarmaǵy salynýda, B.Momyshuly kóshesi men Aqyn Sara kóshesinen Almaty-Shamalǵan avtojolyna, Aqyn Sara kóshesinen JES-2 avtojolynan Soltústik aınalma joly men T.Rysqulov dańǵyly J.Saın kóshesi arqyly JES-2 avtojolyna deıin burǵylaý jumystary jalǵastyrylýda.

Tóle bı kóshesi men Ǵ.Qaıyrbekov kóshesinen Shyǵys aınalma avtojolyna deıin uzyndyǵy 21 shaqyrymǵa jetetin kólik jolaıryǵyn salý jumystary bastaldy. Sondaı-aq, kelesi jylǵa 4 kólik jolaıryǵyn salýmen birge, Fýrmanov kóshesinen I.Jansúgirov kóshesine deıin temir joly arqyly estakada jolynyń jumystary josparlanyp otyr.

Qalany elektr qýatymen qamtamasyz etý máselesi osy kúnge deıin sheshýi kúrdeli máseleler qatarynda bolyp kelgen edi. Almatynyń elektrlik áleýetin kóterý maqsatynda sońǵy 5 jylda 29 qosalqy stansa qaıta jabdyqtalyp iske qosyldy. Kerneýi tómen bolyp kelgen jalpy qýattylyq kúshi 3000 MVA-ǵa deıin arttyryldy. Qaıta jabdyqtalǵan jáne jańadan ashylǵan qosalqy stansalarǵa otandyq jáne álemdik óndirýshilerdiń qondyrǵylary ornatyldy. 2008-2013 jyldar aralyǵynda 97 shaqyrymdy quraıtyn jylý jelileri qalpyna keltirilip, 270 shaqyrymǵa sozylǵan elektr jelileri jóndeldi. Munan ózge, qazirgi tańda qalanyń turǵyn úı bólikterin tolyqtaı gazben qamtamasyz etý baǵdarlamasy iske asyrylýda. Sońǵy 5 jylda qalada 353 shaqyrym gaz jelileri salynǵan eken. Budan basqa, osy merzim ishinde 87 shaqyrym sý qubyry jelileri men 49 shaqyrym káriz júıesi jelileri jańǵyrtyldy.

Almatynyń ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartý úshin keshendi sharalar qabyldanǵan. Shahardyń basty ekologııalyq problemasy – atmosferalyq aýanyń lastanýy bolyp tabylady. Al aýa lastanýynyń 80 paıyzy avtokólikterdiń úlesinde. Avtokólikterdiń aýany lastaý mólsherlerin baqylaýdy kúsheıtý maqsatynda qalanyń basty kireberisterinde arnaıy ekologııalyq beketter ornatylyp, ústimizdegi jyldyń 9 aıynda osy bekettik baqylaý nátıjesinde 31 880 zań buzýshylyqtar anyqtaldy. Ekologııalyq jáne basqa da ákimshilik aıyppuldar kóleminiń jalpy somasy 125 mıllıon 848 myń 884 teńgeni quraıdy.

Qala ekologııasyn jaqsartý maqsatynda 2007-2013 jyldary jalpy uzyndyǵy 85,802 shaqyrymdy quraıtyn 17 ózenniń jekelegen tustary jóndeýden ótti. Aýqymy 2,5 mıllıon sharshy metr sý qorǵaıtyn aımaqtar jóndeldi.

2008-2013 jyldar aralyǵynda jalpy aýmaǵy 50 gektardy quraıtyn 18 parkter men saıabaqtar qalpyna keltirildi.

Qalanyń jasyl qoryn jaqsartý tujy­rymda­­­masyn júzege asyrý tııanaqty júrgizi­lýde. Sonymen qatar, sońǵy 3 jylda 29 myńǵa jýyq kári jáne shirigen aǵashtar otalyp, 2008-2013 jyldar aralyǵynda 120 myńnan astam aǵashtar otyrǵyzyldy. Jalpy, qala aýmaǵynda 190 myń sharshy metrden asatyn gúlzarlar bar. Sonymen qatar, jyl saıyn bıýdjet esebinen 75 myń sharshy metr aýmaqqa gúlder otyrǵyzylyp, 16 myńnan astam gúl qurylǵylary ornatylady. 2008 jyldan bas­tap 46 sý burqaqtyń 28-i zaman talabyna saı jańa qurylǵylarmen jabdyqtaldy. Olardyń barlyǵy kúrdeli jóndeýden ótip aınalasy abattandyryldy.

Endi, bilim máselesine keletin bolsaq, Al­ma­ty qalasynyń túlekteri UBT qorytyn­dysy boıynsha respýblıkada eki jyl qatarynan birinshi oryndy ıelenip keledi. 2008 jyly UBT qorytyndysy boıynsha ortasha ball 71,4 (res­pýblıka boıynsha – 68) bolsa, 2013 jyly bul kórsetkish 87,3-ke (respýblıka boıynsha – 74,5) ósti. Osy aralyqta almatylyq oqýshylardyń bilim deńgeıi 15,9 balǵa kóterildi. 2008-2013 jyldary «Altyn belgimen» qala mektepteriniń 741 túlegi marapattaldy.

2009 jyly alǵash ret daryndy jáne talantty oqýshylarǵa, halyqaralyq jáne respýblıkalyq olımpıadalardyń, túrli ǵylym jáne óner saıystarynyń jeńimpazdaryna qala ákiminiń «Úrker – Almatynyń maqtanyshy» atty arnaıy tósbelgisi taǵaıyndaldy.

2009 jyly bul tósbelgimen qala mektepte­­­riniń 78 oqýshysy marapattalsa, 2013 jyly bul kór­setkish 5 esege (ıaǵnı, 322 jeńimpazǵa) ósti. Bes jyl ishinde bul belgimen 929 adam marapattalyp otyr. Sondaı-aq, Almaty qalasy elimizdegi jo­ǵary oqý oryndarynyń da ortalyǵy ekeni bel­gili. Qazirgi tańda qalada 160 myńnan asa stý­dentter bilim alatyn 42 joǵary oqý orny bar.

Jastardyń bilim máselesi sóz bolǵanda, mindetti túrde sport pen salamatty ómir salty da aıtylatyny anyq. Azıadanyń tabysty ótkendigi jáne biregeı sport nysandarynyń salynýy Almatyda dúnıejúzilik aıtýly dáre­­je­degi jarystardy ótkizýge múmkindik berdi. Sońǵy eki jylda qalada dopty hokkeıden álemdik chempıonat, regbıden Azııa aımaǵynyń «5 ulttyq kýbogy» halyqaralyq týrnıri, sý dobynan Álemdik lıganyń FINA-2012 sýperfınaly, tramplınnen shańǵymen sekirýdiń Álemdik kýbogynyń júldelik kezeńderi, qoıan-qoltyq urystan Dúnıejúzilik chempıonat tárizdi aýqymdy is-sharalar ótti. Sondaı-aq, Elbasynyń ózi arnaıy kelip tamashalaǵan AIVA boks chempıonatyn da erekshe atap aıtýǵa bolady.

2017 jyly Almatyda qysqy Ýnıversıada ótedi. Osy oqıǵanyń qarsańynda qalada muz saraıy men muz alańy, sportshylarǵa arnalǵan aýyl tárizdi taǵy birneshe nysandar salynbaqshy.

Derek pen dáıek:

Almaty ekonomıkasy

О́nerkásip

2013 jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda qaladaǵy ónerkásip oryndary 457,9 mlrd. teńgeniń ónerkásiptik ónimderin shyǵardy. 2012 jylǵy osy kezeńmen salystyrǵanda ónerkásip óndirý kóleminiń ındeksi bıyl 104,45%-dy qurady.

Shaǵyn jáne orta bıznes

Shaǵyn jáne orta bıznestiń belsendi sýbektiler sany 2013 jylǵy 1 qyrkúıekte 103455 myńdy qurady, jumyspen qamtylǵandar sany - 374 750.

Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq

damý baǵdarlamasyn iske asyrý

Almaty qalasyn ındýstrııalandyrý kartasyna 5 myńnan astam jumys orny bar 30 joba kirdi.

2010 jyldan búgingi kúnge deıin 3 myń jumys orny bar 19 joba iske asyryldy.

2013 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 15,5 mlrd. teńgege 2 joba paıdalanýǵa berildi.

«Innovasııalyq tehnologııalar parki» AEA

Atalǵan joba ónerkásiptik, bilim berý ortalyqtary jáne basqa da mekemelerdiń ártúrli salalarynda ınnovasııalyq ósý deńgeıiniń negizi bolyp tabylady. 2013-2015 jyldary 165 gektar aýmaǵyna ekinshi kezeńi salynatyn bolady.

Búgingi kúni onda 150 ınnovasııalyq kompanııa jumys isteýde jáne sońǵy 2 jylda olardyń sany 4 esege ósti. ITP AEA ǵylymı-tanymdyq, joba­­­­laý-konstrýktorlyq jáne óndiristik klasterdi birik­tiretin iri ınnovasııalyq ortalyq bolyp tabylady.

Qazaqstan Respýblıkasynyń salyq kodeksine AEA«ITP» aýmaǵynda jeńildik tek AEA «ITP» múshelerine ǵana beriledi.

О́sý núkteleri

Alataý aýdanyndaǵy óndiristik aımaq

Búgingi kúnge shamamen 20 myń jumys ornyn ashatyn 169 áleýetti ınvestorlar tizimi jasaldy.

Bul joba óndiristiń qarqyndy damýyna múmkindik beredi. Mamandandyrylǵan óndiris aımaǵyn qurý: qala ortalyǵynda ornalasqan óndiristerdi syrtqa kóshirý; Almaty qalasy óndi­risiniń jalpy kólemin 1,5 esege arttyrý; ınves­tısııalyq resýrstar tartý jáne ozyq ınno­vasııalyq tehnologııalar transfertin kóbeıtý; ónerkásiptik sektorda bilikti mamandardy daıarlaý jáne olardy qoldaný júıesin qalyptastyrý sekildi birqatar máselelerdiń sheshilýine múmkindik beredi.

Aımaqtyń jalpy aýdany 490 ga. Búgingi kúnde qalanyń 180 óndiristik kásiporyndary osy jobaǵa qatysýǵa daıyn. Aǵymdaǵy jylda ınjenerlik ınfraqurylym qurylysyna 4 mlrd. teńge bólingen. 2014 jylǵa taǵy 4 mlrd. teńge bólý josparlanýda.

Ishki jáne syrtqy týrızmniń keleshegi kemel

Almaty qalasynyń Týrızm basqarmasy óz aýmaǵynda memlekettiń týrızm saıasatyn tııanaqty júrgizýge barynsha óz úlesin qosýda. Bizdiń basqarmanyń negizgi mindeti retinde Almaty qalasyna syrttan keletin jáne ishki týrıster kólemin arttyrý jóninde keshendi sharalar qarastyryp jatyrmyz. Ol úshin túrli semınarlar men basqosýlar, dóńgelek ústel otyrysy men BAQ qyzmeti ar­qyly kóptegen jumystar atqarylyp jatyr.

Aıta keterlik jaıt, Almaty qalasynyń týrızm basqarmasy bul kúnde Búkilálemdik týrıstik uıymǵa (IýNVTO) jáne Búkilálemdik týrıstik qalalardyń «WTSF» federasııasyna múshe bolyp tirkelgen. Osy rette Almaty ózge elderdegi týrıstik jobalarǵa qatysýmen qatar, óz qalamyzda da halyqaralyq iri is-sharalar ótkizý quqyǵyna ıe bolyp otyr.

Munyń syrtynda mádenı-tanymdyq, ekologııalyq jáne iskerlik týrızmi qulashyn keń jaıyp keledi. Oǵan bizdiń qalamyzda ótkizilip júrgen saıası, ekonomıkalyq jáne ǵylymı taqyryptar aıasynda uıym­­­dastyrylǵan túrli qoǵamdyq is-sharalardy kirgizýge bolady.

Qalanyń týrıstik kelbetin qalyptastyrý maqsatynda sheteldik qonaqtardy tirkeý júıesi meılinshe damytyldy. Qazirgi tańda sheteldikterdi tirkeýdiń elektrondyq júıesi qalada ornalasqan iri qonaqúılerge tolyq aq­­parat jetkizý isin júıeli júrgizip otyr. Iаǵnı, bul qonaqúıler ózine toqtaǵan qonaqtar tý­­­­­raly barlyq málimetpen qamtamasyz etilgen.

Almatyda jyl saıyn ótkiziletin Ha­lyqaralyq «KITF» týrıstik kórmesi týraly da aıtyp ótkim keledi. Bıyl bul kórmege 42 eldiń 550 týrıstik kompanııasy qatysty. Sondaı-aq, Almaty týrızmniń ókilderi jyl saıyn ótkiziletin respýblıkalyq «Astana-demalys» kórmesine jáne «Sarqylmas saıahat» kóshpeli jármeńkesine turaqty qatysyp turady. Atalǵan sharalardyń maqsaty ózi­­­­miz­diń ishki týrızmdi damytý ekendigi belgili.

LolıtaKIM,

Almaty qalalyq týrızm basqarmasy týrızmdi damytý bólim ibasshysynyń mindetin atqarýshy.

Ǵımarattar men jolaıryqtary ásem kórinýi tıis

Bizdiń kompanııa Almaty qalasynda ǵana emes, elimizdiń kóptegen iri qalalaryndaǵy alyp qurylystar men belgili ǵımarattarynyń syrtqy kelbetin shynymen jabdyqtady. Eskeretin jaıt, bizdiń óndirip otyrǵan shynylarymyz jylý men jaryqty únemdeýge kómek­tesedi jáne beriktigi men sapasy jóninen de úlken suranysqa ıe.

«QazQurylysShyny» JShS-i 2003 jyly Almaty qalasynda iske kirisken, al 2004 jyldyń tamyzynda óndiristik áınek shyǵarýdy qolǵa aldy. «QazQurylysShyny» JShS-i 2003 jyly qurylyp, óziniń alǵashqy áınek óndiris isin 2004 jyldyń tamyz aıynan bastady.

«QazQurylysShyny» JShS-i óziniń Qazaqstan naryǵynda jumysyn bastaǵaly beri elimizdiń iri qalalarynda kóptegen ǵımarattar men turǵyn úılerdi sapaly áınekpen jabdyqtap úlgerdi. Máselen, Almaty qalasynda – «Nur-Múbárak» rýhanı ortalyǵy, Ortalyq murajaı, Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıy, «Shymbulaq» taý-shańǵy shıpajaıy, Halyqaralyq shańǵy-tramplın kesheniniń ǵımaraty, «Mega» saýda jáne oıyn-saýyq kesheni, «Jas­tar», «Stolıchnyı», «Gaýhartas», «Almaty Taýers» turǵyn úı kesheni, «Alıans Bank», Eýrazııa damý banki, Astana, Shymkent, Qaraǵan­­­­dy sekildi iri qalalardyń aıtýly bıznes ortalyqtary men saýda ke­shenderi jáne elimizdiń barlyq oblys ortalyqtaryndaǵy kórneki ǵımarattardy ádiptep shyqty. Endi iri qalalardaǵy jolaıryqtar men tarıhı oryndardyń tabıǵı áserden buzylmas úshin uzaq ári talǵamǵa saı sáýletin saqtaý úshin áınekpen qaptaý isin usynyp otyr.

MurathanTOQMADI,

«QazQurylysShyny» kompanııasynyń basshysy.

Qala bıligi úshin atqaratyn sharýa kóp

Qazirbizdińqalamyzkúnsanapqulpyrypkeledi. Ásirese, jaz aılarynda qalada aralaı­tyn, qydyratyn jerler erekshe reńge bó­­­­­le­nip, jaqsy demalýǵa múmkindik molaıa túsedi.

Keıingi jyldary paıdalanýǵa berilgen jolaıryqtary men metro qurlysy da qazir baratyn jerge ýaqtyly jetýge sebi tıip tur. Ot­basy múshelerimen qala syrtyna shy­ǵyp, ta­bıǵat aıasynda seıildeýge de, qala ishindegi saıa­baq­tarda kóńil kóterýge de jaǵdaı jasal­ǵan.

Taǵy bir aıta ketetin másele, qazir qala kóshelerine ornatylǵan beınekameralar men quqyq qorǵaý qyzmetiniń jańasha jumys isteý máneri turǵyndar men qalaǵa qydyryp kelýshi qonaqtardyń tynyshtyǵy men qaýipsizdigin birshama jaqsartty. Kólikterdiń beı-bereket júrisi, terezelerden qoqys tastaý, aıaqqa oralatyn qaıyr­shylar men qarańǵy qaltarysta tonap ketetin alaıaqtar sekildi beıbastaqtyqtar kún sanap azaıyp kele jatqany baıqalady.

Árıne, áli de bolsa qala basshylyǵynyń atqaratyn isteri barshylyq. Máselen, qys maýsymynda joldardy tazalaý men kók taıǵaq bop jatatyn jaıaý júrginshi joldaryn, qardyń salmaǵyn kótere almaı qulap jatatyn taldar, sondaı-aq, qysta jarylatyn qubyrlar men jylý máselesin áli de bolsa tolyq sheshý kerek. Ásirese, qalanyń túkpirgi aýdandarynda mundaı jaǵdaılar kúni búginge deıin sheshimin tolyq tappaı tur.

Taǵy bir eskerer jaıt, qazirgi tańda Almaty qalasynyń aýmaǵy kúnnen-kúnge ke­ńe­ıip keledi. Kóp jaǵdaıda qala turǵyndary ózde­ri turatyn aýdan týraly aqparatqa qanyq emes. Qaı aýdan, qaı kóshe qaıta jasaqtaý sharasyna tap bolatynyn, jekelegen úılerdiń ornyna qaı kezde kópqabatty úıler salynatynyn bile bermeıdi. Sol sııaqty, gaz, sý, káriz qubyry túsetin shek te belgili emes. Sondaı máseleler erterek eskertilse el ishinde daý týyndamas edi, túsinbeýshilikter oryn almaı, tynysh el bázbireýlerge aldanbas edi dep oılaımyn.

Májıt QONYSULY,

qala turǵyny.

Alyp shahar alǵa basa beredi

Prezıdent janyndaǵy Orta­lyq kommýnıkasııalar qyzmetinde dás­túrli brıfıng jalǵasýda. Bas­qosýdyń bul jolǵy qonaǵy bolyp Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimov keldi. Sharany resmı ókil Al­taı Ábıbýllaev kirispe sózben ashty.

Brıfıngte Almaty qalasynyń ákimi A.Esimov qala damýy men bolashaqta atqarylatyn ıgi jumys­tary jaıynda jurtshylyqqa baıandady. Munda alyp shahar abyroıy men onyń halqy úshin túrli salalarda jasalyp jatqan jumystar legi de nazardan tys qalmady.

Aǵymdaǵy jyldyń qańtar-qyr­kúıek aılarynda qaladaǵy óner­kásip oryndary 457,9 mıllıard teńgeniń ónerkásiptik ónimderin shy­ǵarǵan. Shaǵyn jáne orta bız­nes­tiń belsendi sýbektiler sany bıyl­ǵy jylǵy qyrkúıekte júz myń­­nan asyp jyǵylsa, jumyspen qam­­­­tylǵandar sany 374 750 bolyp otyr.

Údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq damý baǵdarlamasyn iske asyrýda da birshama jumystar júrgizilgen. Almaty qalasyn ındýstrııalandyrý kartasyna 5 myńnan astam jumys orny bar 30 joba kirgen. 2010 jyldan osy kezge deıin 3 myń jumys orny bar 19 joba iske asyrylsa, 2013 jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda 15,5 mıllıard teńgege 2 joba paıdalanýǵa berilgen.

Alataý aýdanyndaǵy óndiristik aımaqtyń da qalanyń damýyna berer serpini mol. Búgingi tańda shamamen 20 myń jumys ornyn ashatyn 169 áleýetti ınvestorlar tizimi jasalypty. Bul joba óndiristiń qarqyndy damýyna múmkindik bermek. Mamandandyrylǵan óndiris aımaǵyn qurý birqatar máselelerdiń sheshilýine yqpal etpek. Atap aıtqanda, qala ortalyǵynda orna­­­lasqan óndiristerdi syrtqa kó­shirý, Almaty óndirisiniń jalpy kólemin 1,5 esege arttyrý, ınves­tısııalyq resýrstar tartý men ozyq ınnovasııalyq tehnologııalar transfertin kóbeıtý, sondaı-aq, ónerkásiptik sektorda mamandardy daıarlaý men olardy qoldaný júıesin qalyptastyrý syndy ıgi jumystar bar.

Almatynyń ekologııalyq jaǵ­da­ıyn jaqsartý úshin keshen­di sharalar qabyldanǵan. Qala­nyń basty ekologııalyq prob­lemasy-atmosferalyq aýa­nyń lastanýy desek, onyń 80 paıy­zy avtokólikter úlesinde eken. Avtokólikterdiń aýany las­taý mólsherlerin baqylaýdy kú­sheıtý maqsatynda qalanyń basty kireberisterinde arnaıy ekolo­gııalyq beketter ornatylǵan. Eko­logııany jaqsartý úshin qabyl­­dan­ǵan keshendi sharalardyń nátı­jesinde aýanyń lastaný deńgeıi birtindep tómendeýde.

Jalpy, Almaty degende ony dúnıejúzilik sport orta­­­lyq­tary­nyń biri retinde qabyl­­daı­dy dúıim jurt. VII Qysqy Azııa oıyn­­darynyń tabys­ty ótkendigi men biregeı sport nysandarynyń salynǵandyǵy shaharda álemdik aıtýly dárejedegi jarystardy ótkizýge múmkindik berdi. Basqasyn bylaı qoıǵanda sońǵy eki aıdyń ishinde munda eń joǵary deńgeıdegi voleıboldan álemdik FIVB bas júldelik kezeńi, tramplınnen seki­rýden álem kýbogy kezeńi jáne boks­tan álem chempıonaty syndy baı­raqty básekeler ótýiniń ózi nege turady. Osyndaı irgeli jarystar qala­daǵy sporttyń damýyna oń áserin tıgizip, elimiz ben sportshy­lary­myzdy álemge Almaty arqyly tanytpaq.

Aldaǵy ýaqytta bolatyn aıtýly sporttyq iri sharanyń biri 2017 jyly Almatyda qysqy Ýnıversıadanyń ótýi. Osy álemdik shara qarsańynda qalada muz saraıy men muz alańy, sonymen qatar, sportshylarǵa arnalǵan aýyl tárizdi taǵy birneshe nysandar salynbaqshy. Atalǵan sporttyq oqıǵany óz deńgeıinde ótkizý úshin qalada barlyq qajetti qor men tájirıbe de jetkilikti.

Jýyrda 2022 jylǵy Qysqy Olımpıadany Almatyda ótkizý týraly suranys joldanǵan. Osy oraıda Azııa Olımpıadalyq keńesiniń (AOK) prezıdenti sheıh Ahmad ál-Fahad ál-Sabah pen Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń tóraǵasy Jak Roggeniń Azıadanyń ótkizil­genine joǵary baǵa bergenin atap ótken jón. Sol kezde olar Alma­tynyń Olımpııa oıyndaryn ótki­zýge barlyq múmkindiginiń bar ekenin aıtqan-dy.

Almatynyń Olımpıadany ótkizýge degen salmaqty basym­dyq­tary bar. Birinshiden Olımpııa oıyndary Ortalyq Azııa aýmaǵynda áli bir ret te ótkizilmese, ekinshiden qalada Olımpııa oıyndaryn ótkizýge qajetti sporttyq nysandar túgeldeı derlik bar deýge bolady.

ÁbdirahmanQYDYRBEK,

«EgemenQazaqstan».

Aıqarma betti daıyndaǵandar: Qorǵanbek AMANJOL, Qanat ESKENDIR, «Egemen Qazaqstan».