Mınıstrdiń aıtýynsha, azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ishki naryqty negizgi 29 taýar pozısııasymen tolyqtyrý jumysyn júrgizýde. Bul rette, 12 taýar boıynsha ishki naryqtyń qamtamasyz etilýi 100%-dy jáne odan kóp mólsherdi quraıdy. 11 taýar boıynsha qamtamasyz etilý 80% jáne odan kóp. Al qalǵan azyq-túlik taýarlarynyń 6 túri boıynsha ımportty almastyrý jumysy júrgizilýde.
"Ishki naryqty ósimdik sharýashylyǵy ónimderimen tolyqtyrý úshin suranysqa ıe aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis kólemi 439,2 myń gektarǵa keńeıtildi. Aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń jalpy egis alańy 22,7 mln gektarǵa jetkizildi. 18 mln tonna astyq daqyldaryn jınaý josparlanýda, bul ishki naryqty qamtamasyz etýge jáne eksporttyq áleýetti iske asyrýǵa jetkilikti", dedi S. Omarov.
Maıly daqyldardyń jalpy kólemi 2,6 mln tonna bolady dep kútilýde, bul ótken jylmen salystyrǵanda 100 myń tonnaǵa artyq. Sondaı-aq, kartop jáne kókónis-baqsha daqyldaryn óndirý kólemi sáıkesinshe 4 mln tonnaǵa jáne 6,8 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtylatyn bolady. Ishki naryqty mal sharýashylyǵy ónimderimen tolyqtyrý úshin aýyl sharýashylyǵy malynyń basyn ósirý qamtamasyz etiledi, 2020 jyldyń 7 aıynda iri qara mal basynyń 5%-ǵa, usaq mal basynyń 2%-ǵa, jylqy basynyń 9%-ǵa ósýi baıqalady. О́ńdelgen ónimniń ósýi baıqalady: un 6,4%-ǵa, ósimdik maıy 1,8%-ǵa, makaron ónimderi 8,4%-ǵa, qus eti 12,3%-ǵa, qyshqyl-sút ónimderi 4,7%-ǵa, sary maı 12,9%-ǵa, shujyq ónimderi 22,8%-ǵa ósti.
"Azyq-túlik taýarlaryn óndirýdiń qosymsha kólemderiniń ósýin qamtamasyz etý úshin jyl sońyna deıin birqatar jańa ınvestısııalyq joba engiziledi. Mysaly, jyl sońyna deıin qus etin óndirý kólemi 75 myń tonnaǵa nemese 25%-ǵa ulǵaıtylady. Bul jańa 8 qus fabrıkasyn jyldyń aıaǵyna deıin iske qosý esebinen qamtamasyz etiledi. Olardyń ekeýi iske qosyldy", dedi S.Omarov.
Sonymen qatar sút óndirisi ulǵaıtylatyn bolady. Jyldyń sońyna deıin qosymsha kólemi 112 myń tonna bolatyn 25 ónerkásiptik taýarlyq sút fermasy iske qosylady. Qazir 6 ınvestısııalyq joba iske qosyldy. Jyl sońyna deıin qýattylyǵy 45 myń tonna bolatyn 3 jańa et kombınatyn iske qosý josparlanyp otyr. Halyqty almamen qamtamasyz etý úshin 2 myń gektar qarqyndy alma baǵyn otyrǵyzý josparlanýda, olar 68 myń tonnaǵa deıin ónim bere alady. 1700 gektarǵa qazirdiń ózinde otyrǵyzyldy. Qant óndirý boıynsha Jambyl oblysynda jańa zaýyt salý boıynsha jumystar bastaldy, qant qyzylshasyna arnalǵan alańdar 20,5 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyldy. Almaty oblysynda qoldanystaǵy qant zaýyttaryn jańǵyrtý júrgizilýde. Mınıstr qorlardy baǵalaý jolymen óńirlerdiń azyq-túlikpen qamtamasyz etilýine monıtorıng júrgizilip jatqany týraly aıtty.
"Azyq-túlik taýarlarynyń 16 túri boıynsha Úkimettiń rezervteri qalyptastyrylǵan. Bul maqsattarǵa 16,7 mlrd teńge bólindi, ol 43,5 myń tonna azyq-túlik satyp alýǵa múmkindik berdi", dedi S.Omarov.
Ákimdikterdiń jedel derekteri boıynsha qazir respýblıkada jalpy kólemi 619,2 myń tonna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary men 318,6 mln dana jumyrtqa qory bar. Turaqtandyrý qorlarynyń qorynan jyl basynan beri 38,3 myń tonna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýary ótkizildi.
"Bul rette turaqtandyrý qorlaryna 38,2 myń tonna azyq-túlik, onyń ishinde 21,2 myń tonna un, 6,5 myń tonna qant, 3,1 myń tonna kartop, 2 myń tonna makaron, 1,7 myń tonna kúrish, 0,7 myń tonna qaraqumyq jarmasy jáne basqa da azyq-túlik túrleri satyp alyndy", dedi mınıstr.
Qazirgi kezde turaqtandyrý qorlarynda 27,7 myń tonna áleýmettik-mańyzy bar azyq-túlik taýarlary, onyń ishinde 12,5 myń tonna un, 7,9 myń tonna qant, 1,7 myń tonna makaron, 1,4 myń tonna kúrish, 1,3 myń tonna ósimdik maıy jáne azyq-túliktiń basqa da túrleri saqtalýda. Budan basqa, 21 myń tonna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn, onyń ishinde 9,1 myń tonna kartop, 3 myń tonna pııaz, 2,5 myń tonna sábiz, 2 myń tonna qant jáne basqa da taýarlar túrlerin jetkizýge forvardtyq sharttar jasaldy. "Aınalym shemasy" sheńberinde 8,8 mlrd teńge somasyna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń kólemine kelisimshart jasaldy.
"Egin jınaý kezeńiniń bastalǵanyn jáne áleýmettik mańyzy bar kópshilik azyq-túlik taýarlary baǵasynyń qolaıly bolatynyn eskere otyryp, óńirlerdiń ákimdikteri turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrý boıynsha jumys júrgizýleri qajet", dedi mınıstr.
О́ńirlerde sondaı-aq azyq-túlik qorlarynyń jaı-kúıine, jetkiliktiligine jáne áleýmettik mańyzy bar taýarlar baǵasynyń turaqtylyǵyna monıtorıng júrgizý boıynsha kúsheıtilgen jumys júrgizilýde. Aqmola oblysynyń ákimi Ermek Marjyqpaev habarlaǵandaı, 2020 jyldyń 8 aıynda oblys boıynsha ınflıasııa deńgeıi 4,3%, onyń ishinde azyq-túlik taýarlary boıynsha 7,3%, jyldyq esepteýde ınflıasııa 6,8% qurady. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵa ındeksi – 103,2%. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý boıynsha qysqa merzimdi jáne orta merzimdi sharalar paketi oryndaýǵa qabyldandy. Baǵaǵa kúndelikti monıtorıng júrgiziledi.
Jyl basynan beri 1087 memorandým jasaldy, aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń 175 jármeńkesi ótti, oblystyq turaqtandyrý qorynyń taýarlary ótkizilýde. 2020 jylǵy qańtar-tamyzda jergilikti azyq-túlik taýarlarynyń óndirisi 73 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jylǵy kezeńge qaraǵanda 9,4% ósti. Et (111,4%), qus eti (128,3%), kúnbaǵys maıy (31,7%), irimshik (15%), un (124,8%) jáne basqa da taýarlar óndirisi aıtarlyqtaı ósti. "KOKSHE" ÁKK turaqtandyrý qorynda 1705 tonna áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýary (kúrish, qaraqumyq jarmasy, qant, 1 surypty un, aq maı jáne suıyq maı) bar, olardy ótkizý júrgizilýde.
Turaqtandyrý qoryn ulǵaıtý maqsatynda qosymsha satyp alý, onyń ishinde 2020 jyly jınalǵan kartop pen sábiz satyp alý josparlandy. Osy maqsattarǵa aǵymdaǵy jyly jergilikti bıýdjetten 750 mln teńge bólindi. "Aınalym shemasynyń" sheńberinde belgilengen tómendetilgen baǵa boıynsha áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn ótkizý úshin 315,1 mln teńge somasyna nesıe berý maquldandy. Qazirgi ýaqytta kelisimsharttardy qurý júrgizilýde.
Sonymen qatar, "KOKSHE" ÁKK áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵany tómendetý úshin Kókshetaý qalasynda 3 saýda pavılonynyń qurylysyn bastady. 2 pavılon aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin iske qosylatyn bolady. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń qory 27,3 myń tonnany quraıdy.
"Oblystyń áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarymen qamtamasyz etilýi taýarǵa baılanysty orta eseppen – 40 kún. Taýarlardy satý úzilissiz júzege asyrylady, oblysta taýarlar tapshylyǵy men dúrbeleń joq", dedi E.Marjyqpaev.
Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov habarlaǵandaı, óńirde baǵany turaqtandyrý úshin únemi monıtorıng jasalady.
"Turaqtandyrý qorynan taýar ıntervensııasy júrgiziledi, onda 3 150 tonna ónim bar", dedi Q.Aqsaqalov.
Qorǵa 150 tonna qaraqumyq, 4 vagon (207 972 lıtr) kúnbaǵys maıy, 200 tonna sábiz jáne 200 tonna qyryqqabat satyp alyndy. Búginde kartop (500 tonna), pııaz (200 tonna), kúrish (68 tonna), makaron (100 tonna), tuz (66 tonna), taýyq etin (50 tonna) satyp alý josparlanǵan. Barlyq ónimder jergilikti taýar óndirýshilerden satyp alynady.
"Oblysta áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń 19 túriniń 15-i óndiriledi, onyń ishinde ózimizdi 11 túrimen 100% qamtamasyz etemiz. Osy ónimdi saqtaý úshin oblysta syıymdylyǵy 2 myń tonna zamanaýı kókónis qoımasy salyndy", dedi ákim.
Q.Aqsaqalovtyń aıtýynsha, ımport almastyrý aıasynda qaraqumyq alqaby 2,5 esege (1,7 myń ga-dan 4,2 myń ga deıin), asburshaq alqaby 30% (41 myń ga-dan 54 myń ga deıin) ulǵaıdy. Kókónis daqyldaryn ósirý úshin "Rım-Kaz-Agro" JShS 3,5 mlrd teńgege jylyjaı keshenin salýdy josparlap otyr.
