Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, EQ
Qazirgi tańda shyǵysqazaqstandyq dárigerler COVID-19 ınfeksııasynan saýyǵyp shyqqan azamattarǵa ımmýndyq plazma donory bolýǵa usynys tastaǵan. Dárigerlerdiń aıtýynsha, emdelip shyqqan adamdardyń qan plazmasyn aýyr jaǵdaıdaǵy naýqastarǵa quısa, ımmýnıtetteri nyǵaıyp, asqynǵan aýrýdan aıyǵatyn kórinedi. Bul medısınada endi-endi dáleldenip keledi. Amerıkalyqtar 100 myńnan astam adamǵa qan plazmasyn quıyp, oń nátıje bergenin aıtyp álemdi qýantqan. Dárigerlerdiń deregine osy tájirıbeden keıin Amerıkada ólim-jitim úsh esege azaıypty. Al Qazaqstanda qan plazmasyn ázirleý sál keıin bastalǵan. Oblystyq Qan ortalyǵynda qannan antıdene plazmasyn alý úshin tájirıbeli mamandar jumyldyrylǵan. Bul tájirıbe álemde tuńǵysh ret júrgizilip jatqandyqtan, oblystaǵy medısına qyzmetkerlerine joǵary jaýapkershilik júktelip otyr.
– Alyp jatqanymyz qannyń jańa quramy bolǵandyqtan, ázirshe tájirıbe deýge bolady. Buryn stafılakokke qarsy plazma daıyndaıtynbyz. Al COVID-19 vırýsyna qarsy antıdene birinshi ret ázirlep jatyrmyz. Biz ǵana emes, búkil álem bul indetpen alǵash ret arpalysyp otyr, – deıdi oblystyq Qan ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Svetlana Shmýrygına.
Mamandardyń túsindirýinshe, antıdene ortasha jáne qatty aýyrǵandarda ǵana qalyptasady. Jeńil ótkergenderdiń qanynda antıdene bolǵanymen, óte az mólsherde eken. Demek jaramsyz. Sondyqtan donorlyqqa koronavırýstyń aýyr túrimen aýyrǵandardy shaqyrady. Onyń ózinde qan tapsyrýshyǵa qoıylatyn birqatar talaptar bar. Qatań talaptar.
– Donorlyqtyń qaı túri bolsyn, adamnyń salmaǵy 50 kılodan kem bolmaýy kerek. Jas mólsheri 18 ben 55 jas aralyǵyndaǵylar qan tapsyra alady. Olaı deıtinim, adamdardyń jasy ulǵaıa kele qant dıabeti, arterııalyq gıpertenzııa, júrek aýrýy syndy sozylmaly aýrýlar paıda bolady. Sondaı-aq, qan apparattyq plazmaferez arqyly daıyndalatyndyqtan kúre tamyry anyq bolýy kerek. Aldymen bilektegi kúre tamyrdan ıne arqyly qan alynyp, apparatqa túsedi. Apparatta qandaǵy plazmany bólip alady da, qannyń jasýshasy qysymmen donorǵa qaıta quıylady, – deıdi Svetlana Shmýrygına.
Al arnaıy tekserýden ótken donordyń antıdeneli plazmasy jeke qapqa saqtalady. Aıta keterligi, aýrýdan aıyqqan adam eki aptadan keıin ǵana qan tapsyra alady. Eki aıdan asyp ta ketpeýi kerek. О́ıtkeni eki aıdan soń qandaǵy antıdene álsireı beredi.
Donor bolýǵa nıettengen adam aldymen analız tapsyrady. Ol bir táýlikten soń ǵana daıyn bolady. Qan quramyn arnaıy apparattyń kómegimen anyqtaǵandyqtan, kóp ýaqyt alady. Bir jaǵynan qannyń sapasyna, quramyna jiti mán beriledi. Tekserý birneshe parametrler boıynsha júrgiziledi; bıohımııalyq, klınıkalyq, ımmýnologııalyq kórsetkishter tekseriledi. Qortyndysynda G ımmýnoglobýlıni, B, S geppatıti syndy aýrýlardyń bar-joǵy anyqtalady. Eń bastysy, azamattardyń densaýlyǵynda donorlyqqa qarsy eshqandaı kinárat bolmaýy kerek. Ony tapsyrǵan taldamasyna qarap, terapevt dáriger anyqtaıdy. Dáriger mamandardyń aıtýynsha, qan quıý da adamǵa bóten aǵza salýmen, ıaǵnı transplantasııamen teń.
Adam baýyrynda ALT fermenttiń joǵary bolýynyń birden-bir sebebi durys tamaqtanbaý. Bul fermentti qalypty jaǵdaıǵa túsirý úshin maıly taǵamdardyń mólsherin shektep, kúkirtke baı kókónisterdi tutynǵan jón desedi abzal jandar. Demek kez kelgen donordyń qanynda sapa bolýy úshin tamaqtanýy da durys bolýy tıis.
Sonymen qatar Qan ortalyǵy dırektorynyń orynbasary S.Shmýrygınanyń aıtýynsha, donor psıhologııalyq turǵyda da daıyndalyp kelgeni jón. О́ıtkeni prosess ózgeshe. Biraq plazmaǵa qan tapsyrý 40 mınýttaı ýaqyt alǵanymen, adam densaýlyǵyna keri áserin tıgizbeıdi. Taǵy bir atap óterligi, qan plazmańyz jaramdy bolyp jatsa, 7 AEK kóleminde syıaqy tólenip, bir kúndik demalys beriledi. Immýndyq plazmaǵa qan tapsyrǵan óskemendik Altynaı Altynbekqyzy eshqandaı qorqynyshtyń joǵyn aıtty.
– О́zim koronavırýs ınfeksııasymen qatty aýyrǵandyqtan, ózgelerge shyn nıetimmen kómekteskim keldi. О́ıtkeni adamdardyń qınalyp jatqanyn janymmen túsindim. Al qan tapsyrý prosesi aýyryp jatqandardyń qasynda túk emes edi. Tolyq tekserýden ótip baryp, ımmýndyq plazmaǵa qan tapsyrdym. Bas aınalý sııaqty eshqandaı keri áser bolmady. Eger bireýdiń ómirin saqtap qalyp jatsam, qýanamyn. Eń durysy, eshkim aýyrmasynshy, – deıdi donor Altynaı Altynbekqyzy.
Al qan plazmasyn naýqasqa quıý úshin emdeýshi dáriger konsılıýmde bilikti mamandarmen bas qosyp, aqyldasa otyryp sheshedi. Jalpy Shyǵys Qazaqstanda qan plazmasyn quıyp, saýyǵyp ketkender de bar. Endeshe, COVID-19 ınfeksııasymen aýyryp, táýir bolyp shyqqan adam ózgeniń ómirine arasha túsemin dese, oblystyq Qan ortalyǵyna habarlasyp, donor bolýyna ábden bolady. Bir adamnan alynǵan ımmýndyq plazma eki adamnyń ómirin qutqaryp qalýy múmkin.
Sońǵy málimet boıynsha Shyǵys Qazaqstanda 18 adam koronavırýs ınfeksııasynan emdelip shyqsa, 18 adam indetke shaldyqqan.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
