Ol kisiniń aıtýynsha, qazirgi kezde adamnyń densaýlyǵy kóptegen faktorlarǵa baılanysty, adamnyń ózi de densaýlyǵyna áser etedi. Ár adam óziniń densaýlyǵyn saqtaı alady. Fransýz jazýshysy Jan de Labrıýıer: "Adamdar bárinen buryn densaýlyǵyn saqtaýǵa tyrysady, biraq ony saqtamaıdy", degen eken.
"Sondyqtan, biz, dárigerler, pasıentterge óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraýdy, dárigerlerdiń barlyq usynystaryn oryndaýdy, densaýlyǵyna zııan keltirmeıtin ómir saltyn ustanyp densaýlyǵyn kútýge úıretkimiz keledi", deıdi Raýshan Qasymqyzy.
Qazaqstanda 2013 jyldan bastap sozylmaly aýrýlardy basqarýdy jaqsartýǵa, asqynýlar sanyn azaıtýǵa, jalpy, adam ómiriniń sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan Aýrýlardy basqarý baǵdarlamasy (ABB) júzege asyrylýda. Baǵdarlamaǵa arterııalyq gıpertenzııa, sozylmaly júrek jetkiliksizdigi, 2-tıpti qant dıabeti kiredi. Byltyr jeltoqsan aıynda ókpeniń sozylmaly obstrýktıvtik aýrýy eńgizildi, sebebi qazirgi ýaqytta álemde boıynsha sońy ajal qushtyratyn dertterdiń qatarynda bul aýrý tórtinshi orynda tur. Joba pılottyq rejımde eń úzdik tájirıbe ortalyqtary retinde Almatydaǵy №4 jáne 5 emhanalarynda, Nur-Sultandaǵy №9 emhanasynda júzege asyrylýda.
Aýrýlardy basqarý baǵdarlamasynyń negizgi komponentteri sozylmaly aýrýlary bar aqparattandyrylǵan, belsendi pasıentter men emhana mamandarynyń, ıaǵnı mýltıtártiptik komanda músheleriniń – túrli mamandyq dárigerleriniń, meıirbıkeler, áleýmettik qyzmetkerler, salaýatty ómir salty ortalyǵynyń mamandary jáne psıhologtardyń ózara árekettesýi. Olar pasıentterge ózine ózi kómek kórsete bilýdi, densaýlyqqa áser etetin faktorlardy baqylaý daǵdylaryna úıretedi. Baǵdarlamany engizý aýrýdyń asqynýyn, jedel járdemdi jáne dárigerlerdi úıge shaqyrý sanyn azaıtýǵa, pasıenttiń óziniń densaýlyǵyna degen jaýapkershilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Baǵdarlamany engizýde uıymdastyrý-ádistemelik basshylyqty, óńirlerde is-sharalardy júzege asyrýdy, ınstıtýt ázirlegen ındıkatorlarynyń elektrondyq bazasynda Baǵdarlama ındıkatorlaryna monıtorıng júrgizýdi bizdiń ınstıtýtqa júktegen bolatyn.
Júrgizilgen monıtorıng 2020 jyldyń qyrkúıek aıynyń basynda Baǵdarlamaǵa qatysatyn arterııalyq gıpertenzııamen, sozylmaly júrek jetkiliksizdigimen jáne qant dıabetimen naýqastardy qamtý 39,1% quraǵanyn kórsetti. ABB elektrondyq tizilimine sáıkes Baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń eń kóp paıyzy Atyraý, Qaraǵandy, Túrkistan, Pavlodar oblystary men Nur-Sultan qalasynda baıqalady.
ABB júzege asyrý oń nátıje kórsetti: Baǵdarlamaǵa engizilgen pasıentterdiń tobynda shuǵyl aýyrǵandar sany azaıdy, qatysýshylardyń densaýlyq kórsetkishteri jaqsardy. Pasıentterdiń sany 756 myńǵa deıin ósti, bul elektrondyq tizilimge sáıkes dıspanserlik naýqastardyń 39,1%-yn qurady. Arterııalyq gıpertenzııamen aýyratyn naýqastardyń 83%-ynda qan qysymy turaqtandy, aýrýhanaǵa túskenderdiń sany azaıdy,sonymen qatar ınsýlt pen mıokard ınfarktyna ushyraǵandardyń úlesi tómendedi. Emhanalarda júkteme men kezektilik, stasıonarlyq jáne jedel medısınalyq kómekke qajettilik, baǵdarlamaǵa qatysýshy pasıentter arasynda shuǵyl naýqastar azaıdy.
ABB-nyń negizgi artyqshylyǵy: dáriger men pasıent seriktes boldy. Pasıentter tártiptilik kórsetip, óz densaýlyǵy úshin jaýapkershilikti túsinip, durys tamaqtanyp, dene qımylymen aınalysa bastaıdy, alǵashqy kómek kórsetý daǵdylaryn meńgerip, densaýlyǵy nasharlaǵan kezde ózine ózi qalaı kómek beretindigi jáne asqynýlardy qalaı boldyrmaýǵa bolatyndyǵy boıynsha bilim alady. Oqýǵa, emdelýge degen pozıtıvti oılaý jaqsy nátıjelerge ákeledi.
Pasıentterdiń ózderi atap ótkendeı: olardyń ózine jáne aýrýyna degen kózqarasy ózgerdi, olar ómir saltyn tolyǵymen ózgertti, durys tamaqtanýǵa, sportqa kóńil bólip densaýlyqtary qalypty jaǵdaıǵa keldi.
Emdeýdi túzetý jáne arterııalyq gıpertenzııamen, sozylmaly júrek jetkiliksizdigimen jáne qant dıabetimen aýyratyn naýqastardy turaqty rejımde qashyqtyqtan baqylaýdy qamtamasyz etý úshin mobıldi qosymshalar ázirlendi.
Mamandardy oqytý – tabys kepili. Sondyqtan mamandardy oqytýǵa – olardyń maqsatyna jetýge múmkindik beretin kásibı bilimin, qabiletteri men daǵdylaryn damytýǵa basa nazar aýdarylady. Pandemııaǵa qaramastan, biz onlaın-oqytýǵa kóshý arqyly mamandar oqytýdy toqtatqan joqpyz.Tek 2020 jyldyń ózinde 5 oblystyń mýltıtártiptik komandasynyń 1200-den astam mamany qashyqtyqtan oqytyldy. Daıyndalǵan mamandar óz áriptesterin oqytady, deıdi Raýshan Qabykenova.
Qol jetkizilgen nátıjeler pasıentpen seriktestik arqyly odan da jaqsy nátıjelerge qol jetkizýge úmit beredi.
