Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Q.Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» Tujyrymdamasyn iske asyrý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes uıymdastyrylyp otyrǵan bul sharanyń basty maqsaty – qoǵamda til máselesin kóterip júrgen azamattardyń pikirin tyńdaý, qazaq tilin eldegi ultaralyq qatynas tiline aınaldyrý baǵytyndaǵy usynystaryn talqylaý, sheshý joldaryn aıqyndaý eken.
Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Ádilbek Qaba mundaı kezdesýden naqty pikir men usynys kútetinin ashyp aıtty. «Buryn Odaq quramynda boldyq, tildik orta joq dep aqtaldyq. Dál qazir «qaýipti kezeńdi» bastan keship jatqandaımyz. Nege? О́ıtkeni osy otyz jyldaı ýaqyt ishinde mektepke barǵan bala joǵary oqý ornyn aıaqtap, elge qyzmet jasaıtyn jasqa jetti. Otyz aýyz qazaqsha sóz úırenbegen adamnan ne kútýge bolady?! Árıne, memleket tarapynan qazaq tilin damytý baǵytynda qyrýar sharýa atqaryldy. Bir ǵana elimizdegi 99 til úıretý ortalyqtary boıynsha 514 myńnan astam adam oqyp shyqty. Olar ortamyzda júr ǵoı. Tilge qajettilikte týdyratyn ózimiz. Endi talap etetin ýaqyt jetti. Áıtpese qoǵamdyq kólikte, dúkende, qyzmet kórsetý salasynda ana tilimizdi ógeısitip, ózge tildiń kómegine júginip júrgen ózimiz. Endigi jerde tilge janashyr bolyp júrý az, qorǵany bolýymyz kerek. Komıtet janynan «Til qorǵany» onlaın tobyn quryp otyrmyz. Elimizdiń árbir azamaty til tóńiregindegi soraqylyqtar, kóshedegi jarnama olqylyqtary týraly málimetin kez kelgen ýaqytta jibere alady. Zańgerlerimiz bar, bárimiz kóterilgen máseleni sheshýdi uıymdastyramyz», dedi Ádilbek Kúneshanuly.
Onlaın bas qosýda belgili saıasattanýshylar Dos Kóshim, Rasýl Jumaly, qoǵam belsendisi Serik Erǵalı, zańger Abzal Quspanov, qoǵam qaıratkeri Orazkúl Asanǵazy, «Qazaq úni» JShS prezıdenti Qazybek Isa, «Til maıdany» jobasynyń basshysy Qýat Ahmetov, taǵy basqa til janashyrlary qatysyp, óz oılaryn ortaǵa salsa, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti men Prezıdent Ákimshiligi, Bas Prokýratýra, Qazaqstan halqy Assambleıasy qatarly quzyrly organdardyń jaýapty mamandary pikir almasty.
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty jáne Májilis depýtattary A.Qapbarova men G.Shıpovskıh tildiń mańyzyna tereń toqtaldy. Gennadıı Gennadevıch ınnovasııalyq, túrli tehnologııalar ǵasyrynda jastardy qyzyqtyratyndaı sapaly kontent máselesine toqtaldy. «Ásirese shetelden kelip jatqan ataqty fılmderdi dýblıajdaý jalǵasa berýi qajet. Gollıvýdtyq kınolar qazaq tilinde sóılep turǵanyn kórgende keýdeńdi maqtanysh sezimi kerneıdi. Taǵy bir ózekti másele – memlekettik qyzmetkerlerge qatysty. О́kinishke qaraı, olardyń ishinde óz oıyn qarapaıym qazaq sózderimen jetkize almaıtyndar kezdesedi, bul, árıne, turǵyndar tarapynan oryndy renish týǵyzady», dedi ol.
Belgili saıasattanýshy Dos Kóshim qazaq tili ahýalyn orystildi azamattarymyzǵa túsindirý máselesi keıinge ysyrylyp qalǵanyna ókinish bildirdi. Tipti «memlekettik til», «latyn qarpine kóshý» dep kúnde aıtyp júrgen dúnıeden maqurym qalǵan otandastarymyz jóninde aıtyp, eger osy baǵytta jumys júrgizse, olardan til saıasatynyń basty qaǵıdattary boıynsha sózsiz qoldaý tabýǵa bolatynyn óz tájirıbesinen mysal keltire otyryp jetkizdi.
Qoǵam qaıratkeri Orazkúl Asanǵazy táýelsizdiktiń eleń-alańynda til tarıhynan oıyp oryn alǵan «búginginiń Knıagınderin» tabý kerek dedi. Onyń oıynsha, Parlamentte úsh myńnan astam zań qabyldansa, sonyń árbir sóziniń qazaqsha balamasy bar. Endeshe, osyndaı ómir súrýge qabiletti, baı tildiń baǵyn baılaý kúná, Til saıasaty Komıtetine arnaýly quzyr berip nemese óz aldyna bólek Agenttik ashý kerek eken.
Mádenıettanýshy Serik Erǵalı naqty usynysyn aıtyp, memlekettik tilde qyzmet kórsetý salalarynyń tizbesi on jyl boıy bekitilmeı kele jatqanyna qynjylys bildirdi. «Jarnama, kópshilik oryndaǵy aqparat týraly máselede sózdi kim qalaı túsinse, solaı betaldy jaza berý aýdarmashylyq kásiptiń sertıfıkattalmaı kele jatqanynan», dedi ol.
Tanymal zańger, til tájirıbesine zańdyq-praktıkalyq turǵydan belsene atsalysyp júrgen tulǵa Abzal Quspan máselege myna qyrynan kelip: «Dúnıe júzi elderiniń oń tájirıbesine kóńil bólgen durys. Mysaly, Nıderland budan on jyl buryn óz Konstıtýsııasyna elge kelgen barlyq ımmıgranttardyń nıderland tilin bilý mindettiligi týraly norma qosty. Ispanııanyń Konstıtýsııasyna sáıkes, bul eldiń árbir azamaty ıspan tilin bilýge mindetti. Belgııa elinde azamattyq alýdyń birden-bir sharty sol eldiń tilin ǵana emes, salt-dástúrinde jetkilikti bilý», dedi.
Budan keıin jıynǵa qatysýshylar: memlekettik qyzmetke memlekettik tildi erkin meńgergen azamattardy ǵana alýdy «Memlekettik qyzmet týraly» zańymen mindetteý kerek, bul memlekettik qyzmetti qazaq tilinde tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaıdy degen usynysyn bildirdi.
