Bizdi bıiktetken baǵdarlama

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń elimizdiń aldaǵy uzaq merzimdik damý baǵyttaryn aıqyndaǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń jarııalanǵanyna da bir jyl bolyp qaldy. Bul mańyzdy qujat bizdiń bolashaq jolymyzdy aıqyndap qana qoıǵan joq, sonymen qatar, qazaqstandyqtardy bir maqsat jolynda biriktirip, óz bolashaqtaryn neǵurlym aıqynyraq kórýine qyzmet etýde. Qujatta qandaı salalar, qandaı baǵyttar boıyn­sha damıdy, negizgi nazardy qandaı máselelerge aýdarý kerek degen suraqtarǵa aıqyn jaýap berilgendikten, ol qazirdiń ózinde qoǵamymyzdyń qalyń bóligin bolashaq isterge jumyldyra túskendigi seziledi. Qysqasyn aıtqanda, «Qazaq­­­­stan-2050» Strategııasy qaras­­­tyrylyp otyrǵan máselege bilikti kózqaraspen qaraıtyn sarapshylardyń, halyq arasyndaǵy ártúrli qarapaıym maman­dyq ıeleriniń tolyq qoldaýyna ıe bolýda. Tómende jarııa­lanyp otyrǵan sarapshylar men túrli mamandyq ıeleri maqala­larynan osyndaı úndestik rýhy seziledi.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń elimizdiń aldaǵy uzaq merzimdik damý baǵyttaryn aıqyndaǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń jarııalanǵanyna da bir jyl bolyp qaldy. Bul mańyzdy qujat bizdiń bolashaq jolymyzdy aıqyndap qana qoıǵan joq, sonymen qatar, qazaqstandyqtardy bir maqsat jolynda biriktirip, óz bolashaqtaryn neǵurlym aıqynyraq kórýine qyzmet etýde. Qujatta qandaı salalar, qandaı baǵyttar boıyn­sha damıdy, negizgi nazardy qandaı máselelerge aýdarý kerek degen suraqtarǵa aıqyn jaýap berilgendikten, ol qazirdiń ózinde qoǵamymyzdyń qalyń bóligin bolashaq isterge jumyldyra túskendigi seziledi. Qysqasyn aıtqanda, «Qazaq­­­­stan-2050» Strategııasy qaras­­­tyrylyp otyrǵan máselege bilikti kózqaraspen qaraıtyn sarapshylardyń, halyq arasyndaǵy ártúrli qarapaıym maman­dyq ıeleriniń tolyq qoldaýyna ıe bolýda. Tómende jarııa­lanyp otyrǵan sarapshylar men túrli mamandyq ıeleri maqala­larynan osyndaı úndestik rýhy seziledi.

Jańa qazaqstandyq patrıotızm

«Biz bárimiz bir atanyń – qazaq halqynyń ulymyz.

Bárimizdiń de týǵan jerimiz bireý, ol – qasıetti qazaq dalasy. Bul dúnıede bizdiń bir ǵana Otanymyz bar, ol – táýelsiz Qazaqstan».

Nursultan NAZARBAEV.

«Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan

memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýynan.

...Ardy oılaǵan babalar-aı, deseńshi! Taǵylymnyń nárin júrekke quıýda aldymen sózdi ardan bastaǵan ǵoı. «Arly adam jarly bolmas» degen ulaǵatta janǵa darıtyn ulylyq baryn kim joqqa shyǵarar?!

Iá, ar adamdy súıýden, ómir súrip otyrǵan ortańa, Otanyńa yqylasyńnan, tipti osy joldaǵy janpıdalyǵyńnan ańǵarylady. Janpıdalyq – izgiliktiń kórinisi. Kórpeni ózińe qaraı tartpaı, ózgege kóleńkeńdi túsirmeı ómir súrýge bolady. Kúnkóriske ǵana qumarlyq, óz basyn ǵana kúıtteýshilik, adamnyń kúni adammen ekenin elemeýshilik – toǵyshardyń tirligi. Toǵyshar týǵanyna da, el-jurtyna da jat bolatynyn dúnıeniń danyshpandary aıtarlyqtaı-aq aıtyp ketken. Osy oraıda qazaqtyń oıshyl aqyndarynyń biri Qadyr Myrza-Áliniń stýdent kezimde oqyp, áli kúnge deıin jadymnan shyqpaı júrgen myna jyr shýmaǵyn alǵa tartqym keledi:

Bireýler bar, olarǵa tek bas qaıǵy,

Halyqty aıtsań, qadam alǵa baspaıdy.

Olar úshin alyp Otan – bir aýyl,

Jaqsylyǵy sol aýyldan aspaıdy!

Qadyr aǵamyzdyń osy bir asyl oıyn kórneki jerlerge jazyp, ilip qoısa, eshqandaı artyqtyq etpes edi.

Bizdiń babalarymyz, ásirese, sábı qundaqtap, besik terbetken analarymyz otanshyldyqty urpaǵyna besik jyrymen darytqan. Keńes ókimeti tusynda ulttyq tárbıege týra betteı almadyq, bir qazanǵa eki qoshqardyń basyn salǵandaı, óktem-zorlyqpen ár halyqtyń ózindik eljandylyǵynyń joly qıyldy. Ulttyq qasıetti bıik ustaǵan Alash asyldarynyń kózi joıylyp, olardan keıingi jaqsylarymyzdy jasytyp jibergen kúsh-pármenniń ǵumyry elimizdiń táýelsizdigi jetken kúni ǵana jelkesinen qıyldy. «Buryn – batyr, búgin – qorqaq, buǵady», dep Maǵjan taısalmaı aıtqan tirliktiń tamyryna baltany Táýelsizdigimiz shapty.

Táýelsizdik – asa qasıetti uǵym. Adam­nyń janyn terber osy tátti sózde burynǵy ǵumyr keshken ata-babala­rymyzdyń sanǵasyrlyq armandary, kóksegen úmitteri toǵysqan. Kóp ultty sıpaty bar Qazaqstan sekildi elde barlyq ult ókilderiniń til tabysyp, tatý-tátti, beıbitshilik pen kelisimde ómir súrýi Elbasy belgilep bergen basty qaǵıdattarymyzdyń biri bolyp tabylady. «Qazaqstan-2050» Strategııasyndaǵy «óz halqyn súıetin adam, óz jurtyna jaqsylyq tilegen jan ózge halyqtardy ashyndyrmaıdy, óz ultyn eshkimge qarsy qoımaıdy» degen joldar el ıesi retinde qazaq halqynyń jaýapkershiligin de, bedel-paıymyn da bıiktete túseri anyq. Elimizdiń geosaıası jaǵdaıy da muny erekshe qajet etedi. Elbasymyz álemdik turǵydan oılap, paıymdaıtyn kóregendigimen, kemeńgerligimen elimizge, Táýelsizdigimizge tónetin qaýip-qaterlerdi taldap, saralap otyryp, kórsetip berdi. Aıtalyq, jahandyq energetıkalyq qaýipsizdik! Ekonomıkalyq qýaty myqty damyǵan memleketterdiń ózderi ne isterlerin bilmeı dármensizdikke uryndy. Parsy shyǵanaǵyndaǵy munaıly-gazdy elderdi azamat soǵysynyń órti sharpyp, syrttan nebir qysastyqtar jasalýda. Ishtegi bılikqumar oppozısııashylardyń qoltyǵyna sý búrkip, azýlynyń álsizge kúsh kórsetýi, demokratııany syltaý etip, ózgeniń teń quqyna qol suǵýy úırenshikti ádetke aınalǵan. Jalǵan, ásire otanshyldyqty qozdyrý amaly bul!

Azyq-túlik qaýipsizdigi de basty qaterlerdiń biri bolyp otyr. BUU-nyń derekterine qaraǵanda, búginde jer-jahan turǵyndarynyń sany kúrt ósip, 2009 jyly 6,6 mıllıard bolsa, Azııa turǵyndary munyń jartysynan asyp túsken. Halyqtyń bulaısha shoǵyrlanýy jer aýmaǵynyń tarylýyn, azyq-túlik tapshylyǵyn týdyryp, kedeı elderdiń qataryn kóbeıte túsken. Máselen, álemdegi eń kedeı 48 memlekettiń 33-i Afrıkaǵa tıesili. Kedeı memleketterdiń qatarynda bizdiń keıbir azııalyq kórshiler de bar. Olardyń kóshi-qon kerýeni tóńirektegi elderge toqtaýsyz aǵylýda.

Elbasymyz syn-qaterlerdi alǵa tartqanda, bularǵa da aıtarlyqtaı mán-mańyz berdi. Alaıda, «bizdiń «osal tusy­myz» dep ataǵan kópetnostylyǵymyz ben kópkonfessııalyǵymyzdy óz artyq­­shylyǵymyzǵa aınaldyra aldyq», dep Joldaýda atap kórsetilgendeı, árbir qazaq­standyqtyń etnosyna, dinı nanym-senimine qaramaı, óz Otanyn súıetindeı tálim-tárbıeni qalyptastyrý asa mańyz­dy. Joldaýda jańa qazaqstandyq patrıo­tızm barlyq qoǵamdy, barlyq etnos­tyq árkelkilikterdi biriktirý faktory retinde alǵa tartylyp, el birligi asyl qasıet retinde ulyqtaldy. Birligi bere­keli, tirligi merekeli, yntymaǵy jaras­qan eldiń ǵana yrysy men tabysy telegeı teńizdeı bolatynyn búgingi jahandaný dáýiri alabóten kórsetip otyr.

Bul oraıda bizdiń tarıhymyzda halyqtar dostyǵynyń tamasha mysaldary jetkilikti. Este joq eski zamandardan beri tamyr tartqan ejelgi dostyqtyń uıytqy bolarlyq joldary men qadir-qasıetin jas urpaqqa otbasy, oshaq qasynan uǵyndyrǵan jón. Shańyraqta shyr etip dúnıege kelgen ár sábıge ata-anasy eldi ardaqtaýdy, kórshilermen tatý-tátti turýdy, egdelerge iltıpat kórsetýdi únemi aıtyp otyrsa, ulaǵatty urpaq ósip shyǵaryna talas joq. Budan tysqary úı tárbıesi balabaqshamen, mekteppen tyǵyz ushtasyp, árbir áńgime, tárbıe saǵattary, kúndelikti is-sharalar Otandy súıý taqyryptaryna arnalyp jatsa, quba-qup bolar edi. Sonda naý­­­qan­dyq sıpattan arylyp, kerisinshe, ju­mysymyzda júıelilik sıpat ornyǵar edi.

Prezıdenttiń «Jańa qazaqstandyq patrıotızm – bizdiń kópultty jáne kópkonfessııaly qoǵamymyz tabysynyń negizi», dep qadap aıtýy tegin emes. «Qazaqstan-2050» Strategııasynda eljandylyqtyń tamasha úlgisi retinde London Olımpıadasyndaǵy tabystarymyz mysalǵa keltirildi. Rasynda da, tumandy Albıon eline taǵatsyzdana kóz tikken qazaqstandyqtar halqymyzdy tutastyqqa úndeıtin joǵary birligimizdiń kýási boldy.

Nursultan Ábishuly jańa qazaq­standyq patrıotızm ıdeıa­syn qalyptastyrý oılaryn «Nur Otan» partııasynyń kezekten tys HV sezinde sóılegen sózinde odan ári negizdep, saıası uıymnyń aldyna patrıot­tyq kúshke aınalý mindetin qoıdy. Partııanyń asa mańyzdy mıssııasy retinde «2050» Strategııasynda jarııa­lanǵan Jańa qazaqstandyq patrıotızm qalyptastyrýdyń jalpyulttyq túpqazyǵy bolý, bul jumysqa barlyq qoǵamdyq uıymdar men birlestikterdi tartý tıistiligi atap kórsetildi.

Elbasy qoǵamdy uıystyrýshy máde­nıet pen ádebıettiń qalyń ókilderi aldyn­daǵy maqsat týraly ádebıet jáne óner qaıratkerlerimen kezdesýde baıandap, mádenıet pen ónerdegi patrıottyq qoǵamymyzda bolyp jatqan tarıhı oqıǵalarda kórinis tabýy qajettigin eske salǵany kókeıimizde áli jańǵyryp tur.

Elimizde memlekettik rámizderdiń jal­pyqazaqstandyq qurmetke bólenýi aı­ryqsha qýantady. Ánuranymyzdyń, Eltań­­­­bamyzdyń, Týymyzdyń ardaqtalýy – otan­shyldyqtyń kórinisi. Qazaq ultynyń tilin, dástúrin ózge etnostardyń qadir tutyp, jappaı úırenýge den qoıýy bu­dan bylaı qoǵamdyq paryzdan góri, aza­mattyq jaýapkershilik mindetine ulasyp jatsa degen tilek aıtqymyz keledi.

*       *       *    

Memlekettik tilge qatysty ustanǵan baǵdarymyz aıqyn. Endi aldymyzda Joldaýda belgilengendeı, til týraly jaýapkershiligi joǵary saıasatty qoǵamymyzdy odan ári uıystyra túsetin basty faktorǵa aınaldyrý talaby tur. Ony memlekettik tildi damytý jónindegi keshendi sharalardyń túzilýinen-aq baıqaýǵa bolady. Búgingi tańda qoǵamdaǵy qazaq tiline degen kózqarasty budan 20 jyl burynǵy jaǵdaımen salystyrýǵa esh kelmeıdi. Egemendigimizdiń eleń-alańynda týǵan tilimiz bultty kúngi bulyńǵyr kók­­jı­ek­ten syńarqulaqtanyp, tasada kóz jazdy­ryp qalyp qoıǵan kún kózindeı kórinip, qabyrǵamyz qaıysyp, ókinishtiń óksiginde júrgenimiz keshe ǵana sııaqty edi. Ana sútimen boıǵa darıtyn qasıetti tilimizdi órge domalatpaý nıetine berilip, daý-damaı uıymdastyrǵandardyń úni óshti. «Taýlardy alasartpaı, dalany asqaqtatýdy» kózdegen Elbasynyń qıynnan jol tapqan sarabdal saıasatyna qalaı ǵana tánti bolmassyń! Memlekettik tildi Konstıtýsııa baptaryna, qabyldanǵan baǵdarlamalarǵa sáıkes damytý jónindegi talaptary, qazaq tilin jaqtaýshylardy sabyr men tózimdilikke shaqyrý aqyl-keńesteri óz jemisin bergeni qýantady.

Qazir mektepterde qazaq tilin oqytý sapasy áldeqaıda jaqsardy. О́ıtkeni, memlekettik tildi úırený qajettiligimen qosa, talaptyń da kúsheıgenin ustazdar qaýymy men oqýshylar qatty sezinip otyr. Orys tildi ata-analardyń ózderi de burynǵy jyldardaǵydaı emes, balalarynyń qazaq tilin meńgerýine múddeli. Bul da bolsa, elishilik tatýlyqty, turaqtylyqty, rýhanı kelisimdi kórsetse kerek. Oblys ortalyǵyndaǵy orys tildi mektepterde qazaq tili men ádebıetinen sabaq beretin ózge ult adamdaryn kórgende, onyń negizinde tildi qurmetteý – ultty qurmetteý, eldi súıý ekenin ańǵarǵandaı bolasyń. Júzi basqa bolǵanmen, júregi bir osyndaı azamattardy qalaı ulyqtasaq ta jarasady.

Memleket basshysy ózge ult ókilderiniń qazaq tilinde jatyq sóıleý ynta-tilegin qoldap, qoldaıtynyna ózimiz talaı ret kýá bolǵan jaıymyz bar. 2005 jyly 27 qarashada Soltústik Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıynyń qaıta jańǵyrtylý saltanatyna qatysý sátinde óz oıyn qazaqsha tolǵaǵan SQMÝ stýdenti Olga Lızýndi shaqyryp alyp, aq batasyn berip, rızashylyq bildirgen edi. Keıin men osy stýdent qyzben qazaq tilinde tildeskenimde, zerektigine tańǵalǵanmyn. Surastyra kelgende, Jambyl aýdannyń Sýatkól aýylynan bolyp shyqty. Bul eldi mekenniń qazaq jastary orysshaǵa beıimdelip ketkeni janyma batyp júretin. Qarshadaı qyzdyń talap-umtylysy qazaq jastary úshin úlgi, sabaq alar tálim degen oı túıdim.

M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti janynan til ınstıtýty ashylǵaly qazaq fılologııasy fakýltetin orys ultynyń bir top jastary támamdap shyqty. Olardyń alǵashqylarynyń biri Lıýdmıla Mılıýtına qaladaǵy 26-mektep-balabaqshada qazaq tilinen sabaq beredi. Vıktorııa Popova da osynda jumys isteıdi. Ol – qazaq fılo­lo­gııa­sy boıynsha magıstratýra bitirgen tuńǵysh orys ultynyń ókili. Zoıa Zolotareva, Na­talıa Tolstyh ta ápkeleriniń jolyn qýyp, qazaq tili pániniń muǵalimi bolýdy ­qalady. Til ınstıtýtynda bilim alyp júrgen Dıana Melıhova oqý ozaty sanal­sa, Anastasııa Safronova qoǵamdyq sharalarǵa belsene qatysady. Ol Petropavl qalasyndaǵy orys mektebin bitirse de, qazaqsha jatyq sóıleıdi. Tálim-tárbıesimen bólektenedi.

Memlekettik til salasyndaǵy osyndaı óreli ózgeristerden keıin eriksiz oıǵa ketesiń. Budan jıyrma jyl buryn biz «Týǵan tildiń týyn jyqpaıyq!» degen uran tastap, oblystyq gazette arnaıy aıdar ashqanbyz. Urandy ózgelerge emes, óz aǵaıyndarymyzǵa arnaǵan edik. Qazaq synybyna balalar tartý maqsatymen ata-analardy úgittegen toptyń ishinde bolǵanbyz. Ol kezderi oblys ortalyǵynda tuńǵysh ret ashylǵan birinshi synypqa oqýshy toltyra almaı, tabannan tozǵan halimizdi kózge elestetýdiń ózi qıyn. Al búgingi kórinisimiz kóńilge qýanysh uıalatady.

Men Tuńǵysh Prezıdentimizdiń árini boljap, tereńnen oılastyrǵan kemeńgerligine maqtanamyn. Jas urpaqqa degen atalyq qamqorlyǵyn únemi kórsetýmen kele jatqan Elbasy «Jas Otan» jastar qanatynyń II sezinde qazaq tilinde lebiz arnaǵan qyzylordalyq Tatıana Kýshtaevaǵa rıza bolyp, jastardyń memlekettik tildi meńgerý jaıyna toqtalǵan. «Kórdińizder ǵoı, jańa Tatıana qazaqsha qalaı sóıledi? Teledıdardan habar júrgizip otyrǵan ózge etnos ókilderi qazaqtardan artyq sóıleıdi. Til máselesin sóz etkende keıbireýler alyp qashyp, oıbaı, ońbaı jatyr, nege Prezıdent qazaqsha sóılemeıdi, deıdi. Meniń qalaı sóıleıtinimdi kórip otyrsyzdar. Men Prezıdent bolǵandyqtan, sózimdi barlyq qazaqstandyqtar túsinýi tıis. О́ıtpesem, men qalaı Prezıdent bolamyn, sondyqtan sizder de osyǵan úırenýlerińiz kerek. О́zimiz otyrǵanda qazaqsha sóıleıikshi, aldymen. Onda basqalar da qazaqsha sóıleıtin bolady. Úırenemin degendi baýyryńa tart, qatelesip jatsa, kúlme!», degen edi sonda Prezıdent.

Mine, Elbasynyń dana aqyly bárimizge sabaq bolýy tıis. Alaıda, qazaq tili týraly aıtqanda, isti aldymen ózimizden bastaý kerektigin umytyp jatamyz. «Ulttyq múddege qyzmet etý úshin árkim ózgeni emes, aldymen ózin qamshylaýy tıis degen» Joldaý talaptaryn basshylyqqa alatyn bolsaq, memlekettik tildiń órkendeıtinine daý joq. Qazaq tilin joǵary deńgeıde bilip, jatyq sóılep, saýatty jaza alatyn dárejege jetetin ózge etnostardyń legi qalyńdaı túsetin kún alys emes. Sonda álgi Anastasııa, Iýlııa, Zoıa sekildi qaryndastarymyzdyń qatarynan qalyp júrmeıik! Qazaq tili jappaı qoldanys tiline aınalyp, shyn mánindegi memlekettik til mártebesine kóterilgenin, elimizdiń Qazaq memleketi dep atalǵanyn shyn júregimizben qalaǵymyz kelse, qazaq qazaqpen qazaqsha sóılessin, aǵaıyn! Ataqty sóz zergeri Ǵabeń aıtpaqshy, «Avgııdiń at qorasynan bastaıyq»!

Zeınolla ÁKIMJANOV,

aqyn, Qazaqstan Jazýshylar

odaǵynyń múshesi.

Soltústik Qazaqstan oblysy.

Belesterge bastaıdy

Aýqy­­my men ma­ńy­zy jóninen alyp qa­ra­­­ǵanda bul qujat «Qa­zaq­stan-2030» se­kildi bizdiń elimizdiń da­mýy­­na uzaq merzimge qyzmet etetindigi anyq. Kez kelgen sarapshy, kez kelgen el azamaty oǵan osyndaı baǵa beredi.

Qazaqstannyń al­ǵa qoıyp otyrǵan «Qa­zaqstan-2050» baǵdarlamasy Qa­zaq eliniń, jalpy qazaqstandyq azamattardyń jaqsy ómir súrýge degen qulshynysyn bildiretin jáne elimizdiń alǵa basý úde­ri­­­sin álemge aıqyndaıtyn jarııa málimet ispetti. Munda el eko­nomıkasynyń qaryshty qadam jasaýyna árbir qımyl men áreketiniń durys boljamy jasalǵan.

Erekshe mán beretin bolsaq, bul qujatta Qazaqstannyń eko­nomıkalyq ále­ýeti men ǵalamdyq eko­nomıkaǵa qosar úlesi men ózindik qol­tań­basy, el ishindegi damý jaıy men alǵa ba­sý ádisteri jaqsy kórsetilgen. Eli­miz­degi ımporttyq jáne eksporttyq saıasattyń, biz­diń otandyq ekono­mı­­ka­myzǵa qatysatyn ın­­­vestısııalardy ba­­ǵyttaý tártibin kór­setetin qu­­­jat retinde de ma­ńyzy asa bıik. Qarjylyq, ınves­tı­sııa­­lyq júıemen qatar, bul qujat­ta elimizdiń rýhanı kemeldenýine de úlken mán berilgen.

Bunyń aldynda jasal­ǵan «Qazaqstan-2030» baǵdar­la­ma­synyń arqasynda biz búgingi damyǵan qoǵamǵa jetip otyrmyz. Al, myna jańa strategııa bizdiń elimizdi halyqaralyq arenada jańa bıikterge kóterip qana qoımaı, árbir qazaqstandyqtyń jaqsy ómir súrip, óz urpaǵyn ómir jolyna durys sala bilýine jaǵdaı jasaıdy. Búgingideı boljaýy qıyn aýytqymaly zamanda jan-jaqty qamtylǵan osyndaı baǵdarly qujatty berik ustana otyryp qana erteńgi kúnniń bıik asýlaryn alatynymyz aqıqat.

«Qazaqstan-2050» baǵdar­­­­­la­masy Qazaqstannyń ekono­mıkalyq klımatyn rettep, ınves­­tısııalyq júıesin damý dańǵy­lyna túsiretin memlekettik stra­tegııalyq jospar. Bul baǵdar­lamaǵa saı ınnovasııalyq joba­larǵa ınvestısııa tartylyp, keleshekte zamanaýı­ damý úderisiniń úlken kóshinde bolamyz. Baǵdarlamada adamzat balasyna ortaq densaýlyq, bilim, salaýatty ómir sekildi asa baǵaly adamı qundylyqtar keńinen qamtylǵan.

Bul qujat Qazaqstan qoǵa­­my­nyń alǵa basýy men damýyna úlken yqpal jasaıdy. Demokratııalyq túsinik pen quqyqtyq qoǵamnyń qalyptasýy úshin kóp jaǵdaı jasap, osylardyń negizinde jem­qorlyq, astyrtyn sybaı­­las­tyq sekildi keselderdiń jolyn kesedi. Sonymen qatar, elimizdiń quqyqtyq júıesin budan ári damyta túsetindigi aqıqat.

Elbasy ótken joly Úkimet jumysyn synǵa alǵanda da osy Stra­tegııanyń naqty júzege asýy­na el Úkimetiniń tikeleı yqpal etýin sóz etti. О́ıtkeni, Qazaq­stan qoǵamynyń durys damýyn qamtamasyz etetin naqty baǵyttar strategııada taıǵa tańba basqandaı anyq jazylǵan-dy.

О́zim qarapaıym Qazaqstan perzenti retinde bul qujattyń erteń meniń bala-shaǵamnyń durys ómir súrip, jan-jaqty azamat retinde durys qalyptasýyna yqpal etetindigine senimdimin.

Osyndaı keleshekke qulash urǵan baǵdarlamalardy durys júzege asyra otyryp, alys keleshekke kóńil kózin júgirtkende ǵana biz úlken memleket eken­­­digimizdi álemge moıyndatamyz. Aldaǵy ekonomıkalyq, saıa­sı baǵyttarymyzdy qolmen qoı­ǵandaı etip kórsetip bergen qujat bizdiń negizgi ustanymymyz jáne bolashaqqa degen baǵdarlamamyz ekendigine shek joq.

Men tek zertteýshi ǵalym retinde emes, jalpy osy eldiń, Qazaqstan memleketiniń bir múshesi retinde «Qazaqstan-2050» Strategııalyq baǵdarlamasyn tolyq qoldap qana qoımaı, ony júzege asyrýǵa qyzmet etemin.

Láılá MUZAFAROVA,

Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy

Strategııalyq zertteýler ınstıtýty basshysynyń

birinshi orynbasary.

ALMATY.

Ýaqyttan ozýǵa umtylý – Qazaqstannyń basty baǵyty

Máskeýdegi «Daǵdarystan keıingi álem» halyqaralyq qorynyń dırektory Ekaterına Shıpovamen bıylǵy maýsym aıynda Astanaǵa «Perspektıva-2050: álemniń jańa saıası-ekonomıkalyq kartasy» atty jınaǵynyń tusaýkeserine kelgen kezinde kezdesip, suhbat qurǵan edik. Qazaqstan Prezıdentiniń «Qazaqstan-2050» Strategııasy týraly óte joǵary pikirdegi sarapshymen keshe telefon arqyly taǵy habarlastyq. Bul joly ótkende aıtylǵan oılaryn eki aýyz sózben tujyrymdap shyǵýdy ótindik.

– Ekaterına Anatolevna, Qazaqstan Prezıdentiniń ótken jylǵy Joldaýynyń eń basty jetistigi nede dep esepteısiz?

– Bul eń aldymen, bir mem­lekettiń aldaǵy 40 jylǵa jýyq ýaqytta atqaratyn barsha ju­mystarynyń naqtyly bir izge túsirilgen baǵdarlamasy ispettes. Búgingi álemniń shynynda da 2050 jylǵy ahýalǵa qaraı boı túzep, beıimdele bastaǵanyn eskersek, Nursultan Nazarbaevtyń bul Joldaýy naǵyz der shaǵynda qabyldanǵan qundy qujat bolyp tabylatynyn paıymdaý qıyn emes. Qazir Jer sharyndaǵy ǵalymdardy da, saıasatkerlerdi de, eko­no­mısterdi de planetadaǵy jaǵ­daıdyń aldaǵy qyryq jylda qandaı kúıde bolatyny qatty tolǵandyryp otyr. Qazaqstan lıderiniń atalmysh strategııasy sol kezderi kezdesýi múmkin qıyndyqtardyń osy bastan aldyn alýǵa arnalýymen de asa mańyzdy bolyp sanalady.

Men ótken joly da aıtqanmyn, qazir taǵy qaıtalap aıtqannyń artyqtyǵy bolmas, jalpy «Qazaqstannyń qabyldap júrgen trendileri, ıaǵnı sheshimderi álemdi udaıy ilgeri jyljytatyn uıǵarymdar qaýyzyna tańǵalarlyq dárejede úılese sińisip keledi. Sizderdiń elderińiz uzaq merzimdi jospar jasaýdaǵy meılinshe qyzyqty tájirıbeler kestesinde de álem boıynsha 6-shy bolyp keledi. Munyń óte joǵary kórsetkish ekenin ózińiz de paıymdap otyrǵan shyǵarsyz. Aqıqatynda da Qazaq­stan damýdyń uzaq merzimdi strategııalyq josparyn jasaýda ózindik bir modeldik úlgige qol jetkizgen memleket bolyp tabylady. Respýblıka keńestik kezeń elderi arasynda birinshi bolyp 1997 jyly jańǵyrýǵa baǵyt ustaǵan uzaq merzimdi «Qazaqstan-2030» Strategııasyn qabyldady. Álbette, eldiń sońǵy 15 jyldaǵy damýynyń qarqyny men aýqymyn tek bul ǵana aıqyndap bergen joq. Alaıda, osy aralyqta Qazaqstannyń burynǵy Odaqtan boı kóterip shyqqan dáýletter arasyndaǵy barynsha qýattylary – Reseı men Ýkraınamen salystyra qaraǵanda da edáýir áleýetti bolyp kórinedi. Al sońǵy Joldaý aldyńǵy strategııalyq jospardyń zańdy jalǵasy ekeni de ras.

– Sonda osy Joldaýlar arqyly Qazaqstannyń alǵy kúnge umtylysynyń máni men mazmuny aıqyndala túsedi demekshisiz ǵoı?

– Álbette. О́zińiz oılap kórińiz, ádepki «Qazaqstan-2030» baǵdarlamasy shyn máninde ótken jyly óziniń maqsaty men mindetin oryndap boldy. Osyǵan oraı kún tártibine jańa meje máselesi shyqty. Osylaısha, «Qazaqstan-2050» Strategııasy paıda boldy. Ol osy kúnderi eldi jańa jańǵyrý belesterine bastap keledi. Bul Strategııanyń taǵy bir ereksheligi, ol sonymen qatar, qysqa jáne orta merzimdi kezeńderdiń baǵytyn aıqyndap alýǵa kómektesedi.

Atalmysh baǵdarlamanyń qajettiligi planetanyń qazirgi zamandaǵy meılinshe yrǵaqty damý jolyna túsken aımaǵyna ornalasqan memlekettiń aldynda jańa keń aýqymdy uran­dar men múmkindikter qoıylyp otyrǵandyǵymen de aıqynyraq túsinikti bola túsedi. Al mun­daı jospar túzgen eldiń ońdy qa­damdary qazirdiń ózinde kórine bastady. Endeshe, onyń jasaǵan uzaq merzimdi jos­parlaý jumystarynyń ózin ózin­dik bir forsaıt, ıaǵnı boljam strategııasy dep ataýǵa da bolady. Bul ultty osyndaı strategııalyq maqsattarǵa jetýge baǵyttaı otyryp, memleket olardyń kúshin biriktirýdiń de baǵytyn aıqyndap berdi. Aınalyp kelgende, básekedegi basymdyqtyń taǵy bir qaınar kózi ashyldy. Osylaısha, mem­lekettik josparlaý men boljaý júıesin jetildirýge baǵyt us­taǵan Qazaqstannyń tańdaǵan jo­ly prınsıpti turǵydan alǵanda senimdi kórinip otyr. Sondyqtan da sarapshylar qaýymdastyǵy sizderdiń elderińizdiń uzaq mer­zim úshin tańdap alǵan stra­tegııa­lyq damý josparyn óte jo­ǵary baǵalap, durys dep tapty. Osynyń bári Qazaqstannyń qa­shannan ýaqyttan ozý, merzim­nen buryn qımyldaý taktıkasyn ustanyp kele jatqanyn aıǵaqtaıdy.

Áńgimelesken

Serik PIRNAZAR,

«Egemen Qazaqstan».

Arman aqıqatqa aınalady

Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda: «Biz ult densaýlyǵyn jaqsartý isinde edáýir ilgerileýge qol jetkizdik», dep naqtylady.

Endi osy sózge ózim eńbek etip júrgen Almaty oblystyq kardıologııalyq ortaly­ǵynan mysal keltirsem, adam janynyń eń negizgi qozǵaýshy kúshi júrek aýrýyn emdeýdiń barlyq tásilderi óte joǵary deńgeıde týra jolǵa qoıyldy. Bizge kelgen naýqasqa sala mamandary jınalyp, birinshi kezekte oǵan paıdaly keńes berýden bastaıdy. Bul úderis emimiz qajet bolsa, adam keýdesin ashyp ota jasaýǵa deıin jalǵasady. Ony Eýropalyq dárigerler maquldaǵan medısına tilimen aıtqanda «algorıtım» deıdi. Árıne, dárigerlik keńespen shektelmeı naýqas adamnyń júregine qan aparatyn tamyrlardyń bitelgen jerine stent qoıylady, ol kómektespese ǵana keýdesin ashýǵa týra keledi.

Júrek qan aınalymy aýrýlary boıynsha kórsetkishimiz byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 19 paıyzǵa jaqsardy. Jalpy, bizdiń tájirıbemizdi Densaýlyq saqtaý mınıstri qazaqstandyq dárigerlerge úlgi tutyp, is júzinde paıdalanýlaryna keńes bergen bolatyn. Sóz reti kelgende aıta ketsem, dárigerlerdiń esh alańsyz jumys isteýine oblystyq kardıologııalyq ortalyǵy basshysynyń uıymdastyra ári ár dárigermen til tabysa bilýiniń nátıjesinde barlyq jaǵdaı jasalǵan. Memlekettik mekeme bolǵandyqtan quny 2 mıllıon teńgege deıin jetetin otalardy tegin jasaımyz. Búgingi tańda Taldyqorǵan qalasynyń mańaıyndaǵy 100 shaqyrymǵa deıingi aýyldarǵa táýliktik kezekshilik qoıylyp, kún-tún demeı qyzmet kórsetýdemiz.

Bir sózben aıtqanda, jańa Strategııa densaýlyq saqtaý salasynyń bolashaǵyn kózge elestetedi. Jumysymyz jaqsara beretindigi anyq.

Baǵdat QANAFIN,

Almaty oblystyq kardıologııa ortalyǵynyń dárigeri.

Aıqyn baǵdar adastyrmaıdy

Jedel ózgermeli tarıhı jaǵdaılardaǵy jańa Qazaqstannyń saıası baǵytyn aıqyndap ber­gen «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń eko­no­mıkalyq, áleýmettik, rýhanı qaǵıdattary jó­ninde áńgimeleıtin bolsaq, onyń túpki máni mem­lekettilikti odan ári nyǵaıtyp, qazaq­standyq demokratııany damytýdy kózdeıtinin ańǵarý qıyn emes. Bul oraıda, Elbasy óskeleń urpaq aldyna asqaraly mindetter júktep, udaıy qoldaý kór­setip kele jatqanyn aıryqsha atap ótkim ke­­le­di. Joldaýdaǵy «Men sizderge – jańa býyn qa­zaq­­­­­standyqtarǵa senim artamyn. Sizder Jańa ba­­ǵyt­tyń qozǵaýshy kúshine aınalýǵa tıissizder. Esterińizde bolsyn, siz­der­diń tabystaryńyz – ata-analaryńyzdyń tabysy, týǵandaryńyz ben týystaryńyzdyń tabysy, otbasylaryńyzdyń tabysy, barlyq otan­das­­taryńyzdyń tabysy, bizdiń Otanymyzdyń tabysy» degen sózder eli­miz­­diń bolashaq qurylysshylary aldyna bıik maqsattar qoıýmen qatar jaq­­sy bilim alýǵa, zamanaýı bilim berý júıesin meńgerýge jigerlendireri anyq.

Iá, qazir zaman talabyna oraı bilim berý salasyndaǵy áleýmettik jaýapkershilik kúsheıtilip, basty nazar bilim berý ádistemelerin jańǵyrtýǵa aýdarylyp otyrǵany jasyryn emes. Men ózim oqýshy­larmen kúndelikti qarym-qatynasymda bilim men kásibı mashyqqa qatysty Joldaý talaptaryn túsindirýden jalyqqan emespin. «Bilekti birdi jyǵar, bilimdi myńdy jyǵar» dep tekke aıtylmasa kerek. Mektep bitirgennen keıin meniń aldymda eki tańdaý joly turdy. Biri – áskerı bilim alý, ekinshisi – qazaq tili men ádebıeti pánderiniń muǵalimi bolý. Anamnyń aqylymen ustaz bolýdy qaladym. Sóıtip, Til jáne ádebıet ınstıtýtynyń qazaq fılologııasy fakýltetine oqýǵa tústim. Qazaq tilin tez-aq úırenip kettim. Qazir orys mektebinde ustaz­dyq qyzmet atqaramyn. Jumysym jaqsy. Joldasym Valentın de, balalarym da qazaqsha úırenip júr. Mundaǵy aıtpaǵym, Prezı­dentimiz atap ótkendeı, 2050 jylǵy qazaqstandyqtardyń úsh tilde sóıleıtin bilimdi, erkin adamdardyń qoǵamy, óz eliniń patrıottary, eńbeksúıgish, jańa bilimdi meńgerýge qushtar bolatynyna kámil senimdimin.

Anamnyń tilin alyp, durys tańdaý jasaǵanyma qýanamyn. Aıqyn baǵdardyń adastyrmaıtynyna «Qazaqstan-2050» Strategııasy kózimdi anyq jetkizip otyr.

Irına SEDOVA,

qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi.

Soltústik Qazaqstan oblysy,

Ǵ.Músirepov aýdany.

Bıik maqsatqa birlik jetkizedi

Strategııa – eldiń keleshektegi damýynyń temirqazyǵy. Bul, ásirese, jahan elderiniń ekonomıkasy daǵdarystyń qyspaǵyna túsken tusta táýelsiz Qazaqstannyń ekonomıkalyq, áleýmettik órkendeý yrǵaǵyn báseńdetpeý úshin asa qajetti qujat. Endi ony ekonomıkanyń ár salasynda, ár óńirde qalaı iske asyrý qajet? Men oǵan qandaı úles qosa alamyn?

Shyny kerek, bul saýaldar barshany tolǵandyrýy tıis. О́ıtkeni, Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń básekege qabiletti 30 eldiń qatarynan laıyqty oryn alýy qajet dep udaıy aıtyp keledi. О́zim osy bastamasyn quptaımyn. Sebebi, bizdiń táýelsiz memleketimiz eshbir elden kem emes. Bizdiń elimizde tabıǵı baı­­­lyq mol, tipti, bilek sybana kirissek, ulan-ǵaıyr jerimizde astyqty aıtpaǵanda, aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń san alýan túrin ósirýge bolady. Oǵan baýyrym Aqturlan ekeýmiz qurǵan «Dastan» sharýa qojalyǵynyń jetistiginen mysal keltirýime bolady. Bastapqyda, árıne, ońaı bolǵan joq. Biraq biz qıyndyqty jeńýge talpyndyq. Son­daı sátte memlekettiń qoldaýyn da sezindik. Sóıtip, «Dastandy» kópsalaly sharýashylyqqa aınaldyrýǵa baǵyt ustadyq. Tórt túlik maldy da túletýdemiz, kókónis pen baqsha daqyldaryn da ósirip kelemiz. Sharýashylyǵymyzda ózimiz kindik kesip, úlken ómirge qanattanǵan aýylymyz – Aqjaıyqtan 20 adamdy turaqty jumysqa tarttyq. Aýyl adamdarynyń adal eńbegin laıyqty baǵalap, qurmet kórsetýdi umytqan joqpyz.

Bul árıne, táýelsiz Qazaqstanymyzdy qýatty elge aınaldyrýǵa qosqan úlesimiz ekeni daýsyz. Strategııanyń basty maqsaty – Qazaqstandy damyǵan 30 eldiń qataryna engize otyryp, básekege qabiletti sapaly ónim óndirý. Biz bul maqsatqa ár salany ekpindi, serpindi damytý arqyly qol jetkize alamyz. Osynaý eldik múdde jolynda Qazaqstandy Otanym deıtin, júrek túkpirinde otanshyldyq sezimi bar ár adamnyń aýyzbirshiligi de aýadaı qajet.

Bizdiń halqymyz o bastan yntymaqqa uıyǵan, birliktiń bıik maqsatqa jetkizerin jadynda myqtap ustaǵan el. Birliktiń qadirin bilmegen kóptegen elderde dúrdarazdyq beleń alyp, turaqsyzdyq órship tur. Al onyń, tipti, qantógiske de ulasyp jatqanyn bilemiz. Sol sebepten, óz elimizde ishki turaqtylyqtyń dini nyǵaıa túsýine Strategııanyń tıgizer mańyzy aıryqsha dep bilemin.

Qonys ERMANOV,

«Dastan» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi.

Atyraý oblysy.