Álem tarıhynda «Pazyryq mádenıeti» degen atpen belgili Eýrazııa arheologııasynyń aıryqsha jańalyǵyna balanyp kelgen b.z.b V-III ǵasyrǵa tán ejelgi oba, qorǵandar – Reseı Federasııasy Taýly Altaı aımaǵy, Ýlagan aýdany jerinde teńiz deńgeıinen 1600 metr bıikte ornalasqan hám máńgi muzdaqta búlinbeı saqtalǵan bes úlken oba. Mundaǵy toń-muzdaqtyń arqasynda tabıǵı balzamdalǵan adam múrdesi men metall, teri, bylǵary, aǵashtan jasalǵan buıym, sonymen qatar maldyń júninen toqylǵan keremet kilemder jaqsy saqtalǵan.
Solardyń biri – Elbasy kitaphanasy kópshilikke usynyp otyrǵan myna kilem. Bul jádigerdi Nursultan Ábishulyna 2010 jyly birqatar memleket elshileriniń senim gramotalaryn tapsyrý rásimi kezinde solardyń biri usynǵan eken. Sóıtip atalǵan dıplomatııalyq syı bizdiń elimizdiń halyqaralyq qatynastarynyń aýqymdy geografııasyn sıpattaýmen qatar, ejelgi zamannan beri Eýrazııa aýmaǵyn mekendegen halyqtardyń jahandyq tarıhı-mádenı qoǵamdastyǵynyń aınymas sımvoly retinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasy qorynan oryn alǵan.
Dál osy kilemdi 1949 jyly orys arheologi, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Sergeı Rýdenko basqarǵan KSRO ǴA Arheologııa ınstıtýtynyń ekspedısııasy taıpalyq aqsúıekterdiń otbasylyq zıraty bolyp tabylatyn bes úlken tasobanyń biri – besinshi qorǵannan tapqan.
Kilemniń pishini sharshyǵa jaqyn, ıaǵnı 183h200 sm. Qoıdyń ılengen terisinen jasalǵan. Ortasy bederli tórtburysh sharshylarmen bezendirilip, sheti bulan músindi beınelermen jıektelgen. Jádigerdi toqyǵan ashyq qyzyl, jasyl, sary tústes jipter óńin buzbaı jaqsy saqtalǵan.
Syrtqy jıeginde qanatty grıfondardyń fıgýralary ornalasqan. Kelesi keń beldeýli jıekte at ústinde jáne jan-jaǵynda jetiden qyzyl fonda shabandozdardyń sherýi beınelengen. Ortalyq órispen shektesetin qıylysta búrkit grıfonynyń qaıtalanatyn beıneleri toqylǵan. Kilemniń ortalyq qyzyl fonynda úshburysh pishindes japyraqshalar jáne olardy tolyqtyratyn jıyrma tórt sharshy ornalasqan.
«Mundaǵy barlyq elementterdi oryndaýdyń sheberligi sol kezeńdegi kilem toqýdyń joǵary deńgeıin kórsetedi» dep jazǵan eken jádigerdi qaıta qalpyna keltirý isine basshylyq jasaǵan ǵalym-restavrator N.N.Semenovıch. Bul kilemniń túpnusqasy Sankt-Peterbýrgtegi Memlekettik Ermıtaj mýzeıinde saqtaýly tur.
– Kilemniń shyǵý tegi týraly ártúrli kózqarastar bar, – deıdi kórmeni uıymdastyrýshylar. Iаǵnı, jádigerdiń paıda bolýy bizdiń dáýirimizge deıingi birinshi myńjyldyqta Eýrazııa aýmaǵynda bolǵan jahandyq mádenı baılanystardyń dáleli ispettes. Sonymen qatar bul kilem ejelgi óner tarıhy men semantıkasynyń baǵa jetpes qaınar kózi. О́z zamanynyń basqa da kórnekti eskertkishterimen qatar, erte temir dáýirindegi kóshpendiler mádenıetiniń joǵary deńgeıiniń kózge kórinetin úlgisi bolyp tabylmaq.
