5 331 eldi mekenge ınternet jetkizilmek
Senatorlar sıfrlandyrýdyń qazirgi jaǵdaıy, ınternetpen qamtamasyz etý jáne aımaqtardaǵy aqparattyq qaýipsizdik máselelerin keńinen talqylady. Alqaly jıynnyń basynda sóz alǵan Senat Tóraǵasynyń orynbasary Nurlan Ábdirov indet jaǵdaıynda sıfrlandyrýdy damytýdaǵy kemshilikterdi eskere otyryp, memlekettik organdardyń jumysyndaǵy tásilderdi qaıta qaraý qajet ekenin alǵa tartty.
Vıse-spıker qazirgi ýaqytta ADSL tehnologııasy boıynsha 118 qala men 4 558 aýyldyq eldi meken ınternetpen qamtamasyz etilgenin aıtty. Ony ári qaraı damytý boıynsha jumys júrgizilýde. Búginde halyqtyń shamamen 40 paıyzy aýylda turady. Baılanys operatorlary qala men aýyl arasyndaǵy sıfrlyq alshaqtyqty joıýǵa baǵyttalǵan jelilik qurylys jobasyn júzege asyryp jatyr.
«Qazaqstanda derbes derekterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý servısi ázirlenýde. Bul jeke derekterdiń paıdalanylýyn baqylaýǵa múmkindik beredi. Elimizde sońǵy kezge deıin derbes derekterdi qorǵaý jónindegi ýákiletti organ bolmaǵanyn aıtý kerek. Derbes derekterdi jınaý, óńdeý jáne qorǵaý máseleleriniń barlyǵy operatorlardyń qaraýynda boldy. Bul – adam quqyqtaryn qorǵaýmen tyǵyz baılanysty óte ózekti másele. Sondyqtan ony tıisti memlekettik organdar jedel sheshýge tıis dep esepteımiz», dedi N.Ábdirov.
Úkimet saǵatynda Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın baıandama jasap, ınternetpen qamtamasyz etý jumystary jóninde jan-jaqty maǵlumat berdi.
Onyń aıtýynsha, jyl sońyna deıin 5 331 eldi mekenge ınternet jetkizý josparlanýda. Internet jelisin damytý úshin elimizde eki aýqymdy joba iske asyrylyp jatyr. Birinshisi – MJÁ mehanızmi arqyly optıkalyq ınternetti tartý. Joba boıynsha 2,4 mln adam turatyn 1 260 aýylǵa ınternet jelisi tartylýda. Eger 2018 jyly 56 aýylǵa optıkalyq jeli tartylsa, bıyl 944 aýyl ınternetke qosylady. Bul jobaǵa 75 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa tartyldy. Joba aıasynda 3 700 memlekettik organ men bıýdjettik mekemelerge baılanys jetkizildi.
Ekinshi joba 250 adamnan kóp turǵyny bar 928 aýyldy 3G jáne 4G, FWA tehnologııasy boıynsha mobıldi ınternetpen qamtýdy kózdeıdi. Qazir onyń 72-si mobıldi ınternetke jalǵanǵan.
«Internettiń sapasy tómen bolýynyń birneshe negizgi sebebi bar. Birinshiden, bizde ınternet sapasy boıynsha zańnamalyq talaptar joq. Sondyqtan baılanys salasynyń retteýshisi retinde ózgeris engizý qajet. Ekinshiden, telekommýnıkasııa jelisiniń 90 paıyzy radıorelelik jelide jáne áýe baılanys arnalary boıynsha salynǵan. Bul degenimiz kishi telekom operatorlary ózderine radıojıilikter alyp, olardy qyzmet kórsetý úshin paıdalanbaýda. Radıojıilik resýrstardy tıimdi qoldaný mańyzdy ekeni túsinikti. Biz arnaıy aýdıt jasap, paıdalanylmaı kele jatqan jıilikterdi memleketke qaıtaryp alýdy josparlaýdamyz. Biraq ol úshin tıisti standarttar men zańnamaǵa ózgerister engizý qajet», dedi B.Mýsın.
Bul rette mınıstr radıojıilikterdi bólýdiń jańa standarttaryn bekitý kerek ekenin, turǵyn úı keshenderin ınternetsiz paıdalanýǵa berýge tyıym salynatynyn aıtty. Ol uıaly baılanys uıymdaryna bólingen radıojıilikter úshin tólemaqynyń jyldyq mólsherlemesin 90 paıyzǵa qysqartý arqyly aýyldyq eldi mekenderde keń jolaqty utqyr baılanys jelilerin salýǵa arnalǵan qarajatty qaıta ınvestısııalaý maqsatynda salyqtyq preferensııalar berýdi usyndy.
Qazirgi ýaqytta aýyldyq eldi mekenderde symdy telefonııa qyzmetteri men poshta qyzmetteri jyl saıyn 8 mlrd teńgege sýbsıdııa alýda. Endi vedomstvo ınternetti aýyl úılerine deıin jetkizý úshin telekom operatorlaryn yntalandyrý retinde optıkalyq baılanys jáne basqa tehnologııalar arqyly qosylǵan ınternetti úıge jetkizýdi sýbsıdııalaıdy. Nátıjesinde aýyl turǵyndary qazirgi zamanǵy kórsetiletin qyzmetterge qol jetkizýge múmkindik alady.
Sıfrlandyrý isi qaıtse ilgerileıdi?
Internet sapasyna halyqtyq baqylaý júrgizý úshin Bailanys bar servısi iske qosyldy. Kez kelgen azamat smartfon arqyly ınternet kemshilikterin ońaı joldaı alady. Qazirgi ýaqytta tekserý boıynsha 50 myńnan asa adam atalǵan servısti paıdalandy. Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, memlekettik baqylaý maqsatynda baılanys sapasyn monıtorıngileý boıynsha 17 jyljymaly ólsheý kesheni satyp alynýda.
Sondaı-aq B.Mýsın memlekettik organdardaǵy sıfrlandyrý kemshilikterin atap ótti.
«Basqa mınıstrliktermen birlese ekspress taldaý jasadyq. Qazirgi kezde Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde 50-den asa aqparattyq júıe bar. Biz olardyń tek 24-in ǵana kórdik, qalǵan 28-i biz úshin belgisiz boldy. Quzyretti mınıstrlik retinde olardyń bar ekenin bilmedik. Mundaı suraq neden týyndady? Birikken IT-arhıtektýra tolyqqandy jasalmaǵan, ıaǵnı ol jasalsa da mınıstrlikter soǵan saı jumys istemeıdi. Vedomstvo qurylymyndaǵy uıymdardyń ishinde tıisti aqparattyq júıelerdi standarttarǵa sáıkes jasamaıdy, saldarynan olar bizge kórinbeıdi. Sol sebepti dárigerler birneshe júıede jumys isteýde. Árıne, bul jaǵdaı qyzmet kórsetý ýaqytyn uzartady. Sondyqtan osy saladaǵy problemalardy sheshý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birlese biryńǵaı arhıtektýra ázirlenýde. Osy saladaǵy basty másele – platformany qajetti deńgeıde qosý. Barlyq aqparattyq júıeni biriktirip, jobany tolyqqandy iske qosý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrimen tıisti kelisim jasal-
dy. Bul turǵyda dárilik zattardyń, tósek-oryndardyń, densaýlyq pasporttarynyń derekqorlary qurylýda», dedi mınıstr.
Onyń aıtýynsha, memlekettik organdardy sıfrlandyrýda birqatar másele bar. Birinshi kezekte – IT-mamandardyń álsiz kadrlary. Sonymen qatar mańyzdy máseleniń biri – memlekettik qyzmetterdiń úlesin avtomattandyrý úshin jarysý. Barlyq kúsh-jiger sapaǵa emes, sanǵa baǵyttaldy.
«Memlekettik organdardy sıfrlandyrý problemalaryn júıeli sheshý úshin kadrlar men biliktilik máselesine mán berý kerek. 8 memlekettik organda sıfrlandyrý baǵytynda derbes jaýapty vıse-mınıstrler bekitildi. Biraq olarmen jumys atqaratyn 500-den asa adamnyń ortasha jalaqysy 150 myń teńgeni qurap otyr. Olardyń deńgeıin de kóterý kerek. Sondyqtan biz sıfrlyq quzyret ortalyǵyn ashamyz. Onda júıelik taldaý, prosesterdiń reınjınırıngi, derekterdi basqarý jáne basqa baǵyttarda osy qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyramyz», dedi B.Mýsın.
Mınıstr indet kezinde bilim berý mekemeleri qashyqtan oqytýdyń qıyndyqtaryna tap bolǵanyn, bul rette sıfrlyq kontentti damytý qajet ekenin aıtyp, sıfrlyq oqýlyqtarǵa kóshýdi usyndy. Búgingi tańda 13 bilim berý platformasy ázirlenip, bekitildi. Osylardyń qaısysy naryqta jaqsy qyzmet kórsetse, sol platforma bilim berý salasyndaǵy bir kópir bolady.
Áleýmettik qatynastar salasyn sıfrlandyrý aıasynda áleýmettik tólemder úshin ID ámııan jasaý; zeınetaqy men áleýmettik tólemderdi avtomatty túrde esepteý; otbasynyń sıfrlyq kartasy; áleýmettik tólemderdiń biryńǵaı tizilimi; eńbek sharty, e-eńbek kitapshalary sııaqty is-sharalar pysyqtalyp jatyr.
Mańyzdy taqyrypty talqylaýǵa depýtattarmen qatar Senattyń Jas sarapshylar klýbynyń músheleri de qatysty. Olar sıfrlandyrý jumysyna qatysty oı qosyp, usynystarymen bólisti.
Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha usynystar qabyldandy. Bul óz kezeginde múddeli memlekettik organdarǵa joldanady, sondaı-aq zań jobalaryn qaraý barysynda jáne komıtettiń jumysynda eskeriledi.
Úkimet saǵatyn Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıteti men Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq damý jáne kásipkerlik komıteti jáne Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıteti uıymdastyrdy.
