Mınıstr atap ótkendeı, veterınarııalyq jáne fıtosanıtarııalyq qaýipsizdikti Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń quramyna kiretin eki komıtet qamtamasyz etedi. Veterınarııa qyzmetiniń aldyna qoıylǵan negizgi mindetter — veterınarııalyq-sanıtarııalyq salamattylyqty qamtamasyz etý, halyqtyń densaýlyǵyn adam men janýarlardyń jalpy aýrýlarynan qorǵaý, aýmaqty juqpaly jáne ekzotıkalyq aýrýlardyń taralýynan qorǵaý, janýarlardan alynatyn ónim men shıkizattyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Osyǵan baılanysty osy jyldyń basynan beri zańnamalyq deńgeıde qabyldanǵan normalar iske asyrylyp jatyr.
Atap aıtqanda, "ortalyq – aýdan – aýyl" qaǵıdaty boıynsha joǵarydan tómen qaraı veterınarııalyq baqylaý, "oblys – aýdan – aýyl" qaǵıdaty boıynsha joǵarydan tómen qaraı veterınarııalyq qyzmet quryldy. О́ńirlendirýge, aımaqtandyrýǵa jáne kompartmentteýge qoıylatyn biryńǵaı talaptar belgilendi, memlekettik shekaranyń búkil perımetri boıynsha turaqty veterınarııalyq baqylaý, kásiporyndardyń ınspeksııalarynyń bıýdjet esebinen qarjylandyrylýy júrgizilýde, bul qazaqstandyq ónimdi eksporttaýǵa qol jetkizýge múmkindik beredi.
Veterınarııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda josparly profılaktıkalyq is-sharalardan (vaksınalaý jáne dıagnostıkalaý) turatyn veterınarııalyq is-sharalar júrgizilýde. Bıylǵy 9 aıda ǵana janýarlar men qustardyń asa qaýipti aýrýlaryna qarsy 122,2 mln manıpýlıasııa júrgizildi, bul 9 aıdaǵy jospardyń 100,9%-yn quraıdy. Bul rette, veterınarııalyq preparattyń shamamen 60%-y elimizde óndirilgen.
"Respýblıkamyzdyń aýmaǵyna taralýy úlken qaýip tóndirip turǵan asa qaýipti aýrýlar tizbesine 68 aýrý túri engizildi, olardyń 45 túri boıynsha Qazaqstanda epızootııalyq ahýal salamatty, 23 túri boıynsha dıagnostıkalaý jáne vaksınalaý boıynsha arnaıy veterınarııalyq-profılaktıkalyq is-sharalar júrgizilip jatyr", — dedi S. Omarov.
Bıyl ótken jyldyń osyǵan sáıkes kezeńimen salystyrǵanda janýarlardyń asa qaýipti birqatar aýrýlarynyń taralýy báseńdedi. Sibir jarasy men Nıýkasl aýrýy boıynsha epızootııalyq ahýal salamatty bolyp qalyp otyr.
Sondaı-aq 2019 jylmen salystyrǵanda 16 pýnktte brýsellez boıynsha salamatsyz oshaqtardyń azaıǵany baıqalady. Olardyń ishinde 93 salamatsyz pýnkt saýyqtyrylyp, shekteýler alyndy, al 59 pýnktte veterınarııalyq-saýyqtyrý is-sharalary jalǵastyrylýda. Bul rette, ótken jyldyń osyǵan uqsas kezeńimen salystyrǵanda respýblıka aýmaǵynda qutyrma aýrýy boıynsha janýarlardyń asa qaýipti aýrýlary oshaqtarynyń kóbeıgeni baıqalady, sondaı-aq 2005 jyldan beri salamatty bolyp kele jatqan respýblıkada qus tumaýy tirkeldi. Qus tumaýy boıynsha eldegi epızootııalyq ahýalǵa qatysty 2020 jylǵy 22 qyrkúıekten 19 qazanǵa deıingi kezeńde qustardyń ólim-jitimi tirkeldi, onyń ishinde 7 oblysta joǵary patogendi qus tumaýyna kúdik nemese rastalǵan jaǵdaılar oryn aldy. Jeke aýlalarda 26,5 myń qus basy, 3 qus fermasynda 847,4 myń bas qyryldy. Osylaısha, joǵary patogendi qus tumaýynan barlyǵy 873,9 myń bas qus qyrylyp, bul jalpy qustardyń 1,9%-yn qurady.
S. Omarovtyń aıtýynsha, qustardyń ólim-jitimi bastalǵan sátten bastap Mınıstrlik janynan jáne óńirlerde Jedel shtab quryldy, shtabtardyń otyrystary kúndelikti ótkizilýde.
"Infeksııanyń ár oshaǵy karantınge qoıylyp, qustardy jáne qus sharýashylyǵy ónimin ákelýge jáne áketýge tyıym salyndy, ınfeksııa oshaǵyn joıa otyryp jáne dezınfeksııa júrgize otyryp, oqshaýlaý jáne joıý sharalary júrgizilip jatyr", — dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.
Býferlik aımaq qurý úshin jabaıy qustardyń ushyp kelý jolynda úı qustaryn májbúrlep vaksınalaý úshin veterınarııalyq preparattardyń respýblıkalyq qorynan 4,4 mln doza kóleminde qus tumaýyna qarsy vaksına bólindi.
"Búginde jeti oblystaǵy jeke aýlalarda qustardyń ólim-jitimi toqtatyldy, 3 qus fermasynda qustardyń qyrylýy azaıdy, aýrý qustardy joıý jáne olardyń ıelerine qunyn óteý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Epızootııalyq ahýal Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men oblystar ákimdikteriniń turaqty baqylaýynda", — dep sendirdi vedomstvo basshysy.
О́tken jyly Qazaqstan-Reseı ýchaskesinde 28 jáne Qazaqstan-Qyrǵyzstan ýchaskesinde 4 veterınarııalyq jáne fıtosanıtarııalyq baqylaý pýnkti uıymdastyryldy. Bul shara veterınarııalyq-sanıtarııalyq, fıtosanıtarııalyq, karantındik turǵydan mal sharýashylyǵy men ósimdik sharýashylyǵy qaýipti ónimderiniń ákelinýine jol bermeýge múmkindik beredi.
"2020 jyldyń basynan beri jalpy kólemi 171 myń tonna mal sharýashylyǵy ónimi bar 17 myń avtokólik tekserildi. Jalpy veterınarııa salasyndaǵy zańnamanyń buzylǵany úshin jalpy somasy 86,2 mln teńgege 2,4 myń jeke jáne zańdy tulǵa ákimshilik jazaǵa tartyldy", — dedi S. Omarov.
Búginde Qazaqstan aýsyl, jylqylar men shoshqalardyń afrıkalyq obasy, shoshqalardyń klassıkalyq obasy boıynsha resmı qaýipsiz el mártebesine ıe. Sondaı-aq kúıis qaıyratyn usaq maldyń obasy jáne sıyrlardyń qutyrma aýrýy boıynsha mártebe alý jumystary júrgizilýde. Mınıstr atap ótkendeı, bul mal sharýashylyǵy ónimderin ótkizýge qosymsha naryqtar ashýǵa múmkindik berdi. Mysaly, Qytaı Halyq Respýblıkasymen ónimniń 20 túrine, Iranmen ónimniń 6 túri boıynsha, Parsy shyǵanaǵy elderimen ónimniń 6 túri boıynsha veterınarııalyq-sanıtarııalyq talaptar kelisildi.
Sheteldik kásiporyndar tizilimine barlyǵy 2 728 qazaqstandyq óndirýshiler, onyń ishinde 250 kásiporyn Úshinshi elder tizilimine jáne 2 478 kásiporyn EAEO tizilimine engizildi. Eksporttalatyn ónim jelisi 480-nen 551 taýar toptaryna deıin keńeıtildi jáne qazaqstandyq ónimdi ımporttaýshy elderdiń tizbesi 65-ten 72 memleketke deıin ulǵaıdy. Fıtosanıtarııa jáne ósimdikter karantıni jónindegi is- sharalarǵa qatysty 2020 jyly aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń asa qaýipti zııandy organızmderine jáne karantındik obektilerge qarsy 3,8 mln gektar alańǵa, onyń ishinde úıirli shegirtke zııankesterine qarsy 514,9 myń gektar alańǵa qorǵanysh is-sharalary júrgizildi. Der kezinde qabyldanǵan sharalar shegirtkelerdiń taralý arealyn 3,3 esege azaıtýǵa múmkindik berdi.
Mınıstr atap ótkendeı, Respýblıka aýmaǵynda tikenekti alqa karantındik aramshóptiń taralý oshaǵy joıyldy, amerıkalyq aq kóbelektiń, kalıfornııalyq qalqanshaly symyrdyń, jataǵan ý kekireniń taralý alańy tómendedi. Búgingi tańda ákelinetin ónimderge karantındik fıtosanıtarııalyq baqylaý Memlekettik shekaranyń búkil perımetri boıynsha júzege asyrylýda.
"2020 jyldyń 9 aıy ishinde Qazaqstan Respýblıkasyna karantınge jatqyzylǵan ónimniń ımporty kezinde ósimdikter karantıni salasynda 3 082 buzýshylyq anyqtaldy, 137 mln teńge somaǵa ákimshilik aıyppul salyndy, bul 2019 jyldyń uqsas kezeńine qaraǵanda 4,7 ese kóp", — dedi vedomstvo basshysy.
Mindetti karantındik fıtosanıtarııalyq talaptarǵa jaýap bermeıtin 12,4 myń tonna karantınge jatqyzylǵan ónimdi ákelý joly kesildi, bul ótken jyldyń uqsas kezeńine qaraǵanda 41,8%-ǵa artyq. 2020 jyly sybaılas jemqorlyq táýekelderin joıý maqsatynda ósimdikter karantıni jónindegi ınspektorlar baqylaý jáne qadaǵalaý is-sharalaryn júzege asyrý kezinde olardyń is-áreketterin tirkeıtin foto jáne beıne quraldarymen jaraqtandyryldy. Eksportqa yqpal etý maqsatynda fıtosanıtarııalyq sertıfıkatty alý úshin qajetti qujattar tizbesi qysqardy. Budan basqa, karantındik sertıfıkaty berý merzimi 3 kúnnen 1 kúnge; fıtosarıtarııalyq sertıfıkaty berý merzimi 5 kúnnen 3 kúnge qysqardy. tez buzylatyn ónimge 3 jumys saǵaty ishinde karantındik jáne fıtosanıtarııalyq sertıfıkatty alýdyń ońaılatylǵan tártibi qarastyryldy.
S. Omarovtyń aıtýynsha, respýblıka aýmaǵyndaǵy turaqty karantındik fıtosanıtarııalyq ahýaldyń arqasynda otandyq ósimdik sharýashylyǵy ónimin ótkizýdiń basym naryǵyna jetkizýge shekteýler joq. Qytaıdyń Bas keden basqarmasymen fıtosanıtarııalyq karantındik talaptar boıynsha 10 hattamaǵa qol qoıyldy. Qytaı Halyq Respýblıkasy tizilimine ósimdik sharýashylyǵy ónimderin óndiretin jáne óńdeıtin 486 otandyq kásiporyn engizildi. О́simdik sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵy ónimderin qadaǵalaý júıesin jáne Rosselhoznadzordyń aqparattyq júıesimen ıntegrasııany damytý jumysy júrgizilýde.
О́z kezeginde Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov óńirde veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha jumystar josparly túrde júrgizilip jatqanyn habarlady. Veterınarııa salasyna 1,5 mlrd teńge bólindi, ol ótken jylmen salystyrǵanda 500 mln teńgege kóp. Bıyl 9 aıda – 2,4 mln mal basyna nemese 99% vaksına salyndy, dıagnostıkalyq zertteýden 700 myń bas nemese 73% ótti. Sonyń nátıjesinde juqpaly aýrýlardyń paıda bolýyna jol berilgen joq. Oblysta veterınarııalyq zańnamany buzýdyń 371 faktisi anyqtaldy. Reseı shekarasy arqyly 4 avtomobıl ótkizý pýnktinde 1 myńnan astam kólik tekserildi. Quqyq buzýshylarǵa qatysty ákimshilik sharalar qabyldandy, júk qaıtaryldy. Karantınge jatqyzylǵan ónimdi ákelýge baqylaý júrgiziledi. Fıtosanıtarlyq talaptardy buzǵany úshin 30 kólik qaıtaryldy, 111 ákimshilik is toltyryldy.
"Reseı Federasııasynyń irgeles aýmaǵynda qus tumaýynyń órshýi saldarynan biz 28 tamyzda qus fabrıkalarynyń basshylarymen shuǵyl jınalys ótkizip, onda qus tumaýynyń aldyn alý algorıtmin ázirledik", — dedi óńir ákimi.
Qabyldanǵan sharalarǵa qaramastan, oblys aýmaǵynda qus tumaýy oryn aldy. Barlyǵy 450 myń bas qyryldy. Negizgi sebepter — qustardyń jabaıy qonys aýdaratyn jáne sınantropty qustarmen baılanysy.
"Dıagnoz rastalǵan eldi mekenderde karantın rejımi belgilendi. Vaksınanyń 873 myń dozasy bólindi, 554 myń qusqa ekpe egildi. Qus ıelerine 66 mln teńge ótemaqy tólendi, jumys jalǵasady", — dedi Q. Aqsaqalov.
Oblysta zardap shekken qus fabrıkalaryn qalpyna keltirý jospary ázirlendi. Balapandar satyp alýǵa qarjylaı qoldaý tetigi qarastyrylýda. Oblystyń saýda jelilerine bekitilgen baǵamen jumyrtqany úzilissiz jetkizý máselesi pysyqtaldy. Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov óńir aýmaǵynda karantındik obektilerdi, asa qaýipti jáne zııandy organızmderdi anyqtaý turǵysynan jerlerdi zerttep-qaraýdy qosa alǵanda, fıtosanıtarııalyq is-sharalar, sondaı-aq hımııalyq óńdeý ýaqftyly júrgizilip jatqanyn atap ótti.
"Aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń asa qaýipti aýrýlary boıynsha oblysta zalaldanǵan alqaptar azaıyp keledi. Bıyl oblystyń fıtosanıtarııalyq karantındik beketterinde karantındik qadaǵalaýdy júzege asyrý kezinde О́simdikter karantıni jáne olardy qorǵaý jónindegi halyqaralyq konvensııaǵa sáıkes kelmeýdiń 27 faktisi anyqtaldy.Reseı Federasııasynan, Qyrǵyzstannan jáne Tájikstannan karantınge jatqyzylǵan ónimderinen 6 karantındik obekti anyqtaldy. Importtaýshy elderge 27 notıfıkasııa jiberildi", — dedi óńir basshysy.
Asa qaýipti zııandy organızmder boıynsha fıtosanıtarııalyq ahýal turaqty, 2020 jyly 624,9 myń ga alqapqa óńdeý júrgizildi. Qalyptasqan klımattyq aýa-raıy jaǵdaıy zııankester men epıfıtotııanyń damýy men taralýyna jol bermedi. 10 eldi mekende joǵary patogendi qus tumaýy boıynsha karantın jarııalandy, blok-beketter ornatyldy, dezınfeksııalyq qondyrǵylary bar veterınarııalyq mamandar, karantındik sharalardy baqylaý úshin polısııa qyzmetkerleri bekitildi, halyqpen túsindirý jumystary júrgizilýde.
"Epızootııalyq ahýal turaqtaldy, sońǵy 17 kúnde qustar arasynda ólim tirkelmegen, saýyqtyrý sharalary jalǵastyrylýda. Respýblıkadan jeke úı aýlasyna arnalǵan vaksınanyń 491 myń dozasy alyndy, vaksınasııa aıaqtaldy. Sonymen qatar qus fabrıkalarynda óz qarajaty esebinen 625 myń bas qus egildi. Oblys boıynsha barlyǵy 968 myń bas qus vaksınalandy", — dep túıindedi A. Muhambetov.
